Dossier Zelfkennis: Maakt homofilie deel uit van nature? Van nurture? Beide?

Oftewel: waarom vanuit mens-zijn uitgroeien tot een volwaardige mens?
door Tsenne Kikke - zondag 23 augustus 2026 19:10

Ook vandaag was ik alweer een beetje aan het filosoferen, teneinde mijn gedachten niet naar onzinnige zaken te laten afdwalen. Van de drie voedselbronnen is indrukken opdoen nu eenmaal de meest belangrijke. Daarbij stelde ik me zonet in mezelf de vraag: "met wat voeden individuele mensen hun brein zoal?..." Zichzelf met hun eigen automatisch opkomende gedachten bezighouden, kranten en tijdschriften lezen, sportevenementen bijwonen, tv kijken en filmpjes bekijken, romans lezen, doelloos scrollen, mentaal pornobeelden verorberen? Of, zich eerder met piekeren, fantaseren en dagdromen identificeren? We komen er later op terug.

In elk geval verkrijgt de uitdrukking 'De mens wordt in zonde geboren' vanuit Zelfkennis een totaal andere betekenis. Zo bedoelde Gurdjieff met 'de mens kent zichzelf niet' iets radicalers dan de alledaagse gedachte dat we onze sterke en zwakke kanten niet goed kennen. Volgens hem leeft de gewone mens grotendeels mechanisch: gedachten, emoties, gewoonten en reacties ontstaan zonder dat er werkelijk een bewuste keuze aan voorafgaat.

Daarom was 'ken uzelf' voor hem geen intellectuele opdracht, maar een praktijk van zelfobservatie. Je probeert jezelf te zien zoals je werkelijk functioneert — inclusief tegenstrijdigheden, automatische reacties en illusies over jezelf.

Een belangrijke gedachte daarbij is dat er volgens Gurdjieff niet zozeer één stabiel “ik” is. In plaats daarvan zegt iemand op het ene moment “ik wil dit”, even later “ik wil dat”, en vervolgens handelt hij alweer volgens een andere impuls. We ervaren dat allemaal als één persoon, maar Gurdjieff zou zeggen dat er een veelheid van kleine “ikken” aan het werk is. En juist daar zit de paradox: Je kunt jezelf pas leren kennen wanneer je ontdekt hoe weinig je jezelf kent. Zelfkennis begint dus niet met een definitie van wie je bent, maar met het waarnemen van wat er daadwerkelijk 'gebeurt'.

Anderzijds heeft alles wat hierboven staat totaal niets met zonde te maken. Om dus 'De mens wordt in zonde geboren' écht te kunnen begrijpen, is het in de eerste plaats belangrijk te weten wat 'zonde' is.

Kort antwoord: alles wat de innerlijke groei afremt, en dus enkel en alleen betrekking op die mens die daaraan werken wil.

Anders gezegd: de gewone mens kan niet zondigen, toch niet 'bewust'. Wel tegen de maatschappelijke leefregels, wetten, en zo meer, die met innerlijke groei geen uitstaan hebben.

ChatGPT: Ja — vanuit een Gurdjieffiaanse of esoterische opvatting krijgt 'zonde' inderdaad een andere betekenis dan de gebruikelijke religieuze betekenis van overtreding of schuld.

Jouw onderscheid is belangrijk: zonde is dan niet in de eerste plaats iets wat iemand 'doet tegen God' of tegen een externe regel, maar iets wat de ontwikkeling van het bewustzijn belemmert. In die zin kan iemand maatschappelijk volkomen correct handelen en toch, vanuit het perspectief van zelfkennis, voortdurend 'zondigen' tegen zijn eigen mogelijke ontwikkeling.

Daar zit ook een interessante consequentie in voor de uitspraak “de mens wordt in zonde geboren". Als de mens volgens Gurdjieff niet werkelijk bewust geboren wordt, maar aanvankelijk vooral mechanisch leeft, dan is 'zonde' niet zozeer een morele schuld die het kind bij de geboorte draagt. Het verwijst eerder naar een toestand waarin de mens zijn eigen onbewustheid niet ziet en daardoor niet werkelijk aan zichzelf werkt.

Ik zou alleen één nuance aanbrengen in jouw formulering: “De gewone mens kan niet zondigen.”

Binnen deze definitie is dat logisch, maar je kunt het ook scherper formuleren: de gewone mens kan wel maatschappelijk of moreel overtreden, maar 'zondigen' in de eigenlijke betekenis van innerlijke zelfkennis begint pas wanneer er een mogelijkheid tot bewust werken aan zichzelf is. Dan wordt 'zonde' bijna een technische term: het versterken van datgene wat de mens mechanisch, verdeeld en onbewust houdt. Dat sluit heel mooi aan bij wat je eerder aanhaalde: "De mens kent zichzelf niet".

Nature en nurture: wat is aangeboren en wat is aangeleerd?

De discussie over nature en nurture is een veelbesproken onderwerp in de psychologie en filosofie. Het vraagt zich af of genetische bepalingen ons vormen tot wie we zijn of ons milieu/omgeving dit doet. De genetica is de 'nature' kant en de omgeving is de 'nurture' kant. De meeste hedendaagse psychologen geloven dat beide een effect hebben op het ontwikkelen van een type persoon. Kortom...

Daar waar alle eigenschappen, waaronder het genetisch materiaal, door aanleg zijn bepaald, zijn alle eigenschappen van het individu eveneens door opvoeding en vooral door de leefomgeving bepaald. Maar kosmologische eigenschappen maken er eveneens deel van uit, beweerde Gurdjieff.

ChatGPT: In 'Beelzebubs verhalen aan zijn kleinzoon' beschrijft hij kosmische en planetaire invloeden op levende wezens. Hij laat bijvoorbeeld astrologen bij mensen rekening houden met de invloed van verschillende hemellichamen op het moment van conceptie en tijdens de ontwikkeling. Elders in het werk speelt hij bovendien met het idee van planeten waarop wezens één, twee of drie geslachten hebben.

Dat is niet hetzelfde als de moderne astrologische bewering “Mars/Venus bepaalt of iemand homo is”. Bij Gurdjieff is het veel fundamenteler: de mens is onderdeel van een kosmisch systeem van krachten en wetmatigheden. Zijn uitgangspunt is expliciet dat je de mens en het universum niet los van elkaar kunt bestuderen. En daar ontstaat een boeiende parallel met je oorspronkelijke vraag:

Nature/nurture veronderstelt eigenlijk al dat je de oorzaken binnen het biologische individu of zijn aardse omgeving moet zoeken. Gurdjieff's model zegt eerder: misschien is 'nature' zelf veel groter dan wij gewoonlijk aannemen.

Dus als je zijn gedachtegang consequent volgt, zou een eigenschap die iemand bij de geboorte bezit niet noodzakelijk simpelweg 'genetisch' hoeven te zijn. De genetische constitutie zou dan zelf een uitdrukking kunnen zijn van een veel groter kosmisch proces.

Dat is uiteraard geen wetenschappelijk aangetoonde verklaring voor homoseksualiteit. Maar als filosofisch/esoterisch model is het inderdaad een veel interessantere vraag dan alleen 'nature of nurture?'. En, opmerkelijk genoeg is Gurdjieff expliciet bezig met precies de relatie tussen conceptie, planetaire invloeden en de verdere vorming van het individu.

Er zit trouwens nog een interessante complicatie in: Gurdjieff's eigen opvattingen over homoseksualiteit waren niet simpelweg kosmologisch-neutraal. Volgens herinneringen van leerlingen veroordeelde hij homoseksualiteit soms zeer sterk, terwijl binnen zijn eigen groepen ook homoseksuele leerlingen aanwezig waren. Dat maakt het extra interessant om zijn kosmologie en zijn persoonlijke seksuele moraal niet automatisch als één en hetzelfde systeem te behandelen.

- Vervolgd in de rubriek 'Homoseksualiteit' van Eclecticus.

0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0

"Het goddelijke doel van de Wet van het Leven is het vervolmaken en verfijnen van de natuur van de mens, totdat het een volledige en volmaakte uitdrukking is van Zichzelf. Dit vereist een constante controle van het individu, een alert zijn, totdat zijn hele natuur een eenheid is in het tot uitdrukking brengen van het ene enkele doel. Op deze manier beantwoordt de mens zijn bestemming."

- Uit: 'De Meesters van het Verre Oosten' -

Nota: Beste bezoeker,

Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!