Het huidige onderzoek naar rituele besnijdenis gaat niet over religie, maar over de rechtsstaat

Piet Hoebeke: “We moeten afstappen van tradities die ingrijpen op het lichaam van kinderen zonder hun toestemming.”
door Tsenne Kikke - woensdag 18 februari 2026 17:43

Besnijdenis...: een thema waarover ik het reeds eerder meermaals heb gehad. Ten tijde van Mozes was het misschien nuttig, doch vandaag de dag is het en blijft het een onverantwoord, primitief ritueel. Desondanks worden er in geen enkel Europees land zoveel jongetjes besneden als in België. Jaarlijks gaat het om een 18.000-tal die onder het mes gaan, zonder dat er een medische noodzaak is voor de operatie... Het spijtige is dat veel 'ontwikkelde' Vlamingen het nog durven goedpraten.

Piet Hoebeke is kinder- en adolescentenuroloog UZ Gent en decaan aan de faculteit geneeskunde en gezondheidswetenschappen UGent. "Het gerechtelijk onderzoek naar rituele besnijdenissen wordt ten onrechte geframed als een aanval op religieuze vrijheid," schreef hij.

De recente tussenkomst van de Amerikaanse ambassadeur over het gerechtelijk onderzoek naar rituele besnijdenissen in Antwerpen vraagt om helderheid en sereniteit. Niet omdat de kwestie eenvoudig is, maar omdat ze raakt aan fundamentele principes van de democratische rechtsstaat: de scheiding der machten, de bescherming van religieuze vrijheid, de veiligheid van medische handelingen en de lichamelijke integriteit van jonge kinderen.

In het publieke debat dreigen die dimensies door elkaar te lopen. Daardoor ontstaat de indruk dat een 'religieuze' praktijk wordt geviseerd, terwijl het onderzoek in werkelijkheid betrekking heeft op de mogelijke uitvoering van een chirurgische handeling door personen die volgens de Belgische wet niet bevoegd zijn om medische of heelkundige ingrepen uit te voeren.

België is een constitutionele democratie waarin gerechtelijke onderzoeken onafhankelijk verlopen. Oproepen om een lopende procedure stop te zetten nog vóór een rechter zich heeft uitgesproken, staan haaks op het principe van de rechtsstaat. Politieke of diplomatieke druk kan en mag de rechtsgang niet vervangen. Dat principe beschermt elke burger en elke gemeenschap.

Wie de ingreep uitvoert

De Belgische regelgeving is duidelijk: medische en heelkundige handelingen mogen uitsluitend worden uitgevoerd door erkende zorgverleners. Dat principe, historisch verankerd in KB nr. 78 en vandaag opgenomen in de wet op de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen, geldt voor iedereen zonder onderscheid. Een circumcisie is, ongeacht de reden, een chirurgische ingreep waarbij weefsel wordt verwijderd. De kernvraag is dus niet of religieuze besnijdenis bestaat of historisch verankerd is, maar wie de ingreep uitvoert en onder welke medische en juridische voorwaarden.

Het is belangrijk te onderstrepen dat een onderzoek naar mogelijke illegale uitoefening van de geneeskunde niets met antisemitisme te maken heeft. Antisemitisme is een reëel en verwerpelijk fenomeen dat resoluut moet worden bestreden. Juist daarom mag de term niet worden gebruikt wanneer algemene wetgeving wordt toegepast. De Belgische wet maakt geen onderscheid naar geloof of traditie. Indien een chirurgische handeling door een onbevoegde persoon wordt uitgevoerd, kan dat juridisch worden onderzocht. Het verwarren van rechtsstatelijk optreden met discriminatie ondermijnt zowel de strijd tegen antisemitisme als het vertrouwen in onze instellingen.

Er wordt geargumenteerd dat religieuze besnijders getraind zijn en deze praktijk al eeuwen uitvoeren. Historische continuïteit en traditionele opleiding zijn echter geen juridische criteria voor medische bevoegdheid. De moderne geneeskunde berust niet enkel op technische vaardigheid, maar ook op anatomische kennis, aseptische technieken, pijnbestrijding, het herkennen van complicaties en medische aansprakelijkheid. Indien traditie op zichzelf voldoende zou zijn om chirurgische ingrepen toe te laten, zou de regulering van de geneeskunde haar betekenis verliezen.

Verboden

Een gedachte-experiment kan dit verduidelijken. Zouden we, op basis van religieuze traditie en opleiding, ook toestaan dat zogenaamd ‘opgeleide’ vrouwelijke besnijders genitale ingrepen uitvoeren bij meisjes? Het antwoord is duidelijk: dergelijke ingrepen zijn terecht verboden, ongeacht culturele of religieuze motieven. Dit betekent niet dat beide praktijken identiek zijn, maar wel dat religieuze traditie op zich geen vrijgeleide kan vormen voor lichamelijke ingrepen buiten een medisch kader.

België beschermt religieuze vrijheid als fundamenteel recht. Tegelijk is die niet onbeperkt. Ze wordt begrensd door de bescherming van de gezondheid, de rechten van anderen en de lichamelijke integriteit. Jongensbesnijdenis is in België niet verboden. Ouders kunnen hun kind om religieuze redenen laten besnijden binnen een medische context die veiligheid en nazorg garandeert. De huidige discussie gaat dus niet over een verbod op religieuze praktijk, maar over de voorwaarden waaronder een chirurgische ingreep wordt uitgevoerd.

Hier raakt het debat aan een moeilijk evenwicht: hoe verhoudt religieuze vrijheid zich tot het recht van een kind op een intact lichaam? Een jong kind kan geen geïnformeerde toestemming geven. Ouders handelen vanuit overtuiging en traditie, maar de samenleving heeft ook de plicht om het welzijn van het kind te beschermen. Het is precies de taak van een rechtsstaat om dat evenwicht zorgvuldig te bewaken.

Klinische realiteit

In het publieke debat wordt circumcisie soms voorgesteld als een eenvoudige en risicoloze handeling. De medische realiteit is genuanceerder. In de klinische praktijk zien we ernstige complicaties na besnijdenissen die buiten een medische setting zijn uitgevoerd, waaronder partiële amputatie van de eikel, ernstige bloedingen en infecties. Ook werd bij jongens met aangeboren afwijkingen, zoals hypospadias, de voorhuid verwijderd zonder voorafgaande medische evaluatie, waardoor latere reconstructieve chirurgie ernstig werd bemoeilijkt. Dit zijn geen theoretische risico’s, maar klinische realiteiten.

Het debat over rituele besnijdenis raakt aan identiteit, religie, geschiedenis en medische ethiek. Het verdient nuance en een respectvolle dialoog. Het framen van een gerechtelijk onderzoek als antisemitisme draagt niet bij aan oplossingen: het creëert polarisatie en bemoeilijkt een rationele discussie over wetgeving, gezondheid en kinderrechten.

Aan de ambassadeur wil ik daarom zeggen: dit debat hoort thuis binnen onze rechtsstaat. Die onafhankelijkheid verdient respect.

0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0

“Besnijdenis is geen banale ingreep”

Besnijdenis is een ingreep die wereldwijd miljoenen keren wordt uitgevoerd, vaak zonder medische noodzaak. Uroloog Piet Hoebeke, verbonden aan het UZ Gent, pleit voor een fundamentele herziening van deze praktijk. “Religieuze opvoeding is een recht, maar dat recht mag niet leiden tot onomkeerbare ingrepen.”

Wat is een besnijdenis precies?

Bij mannen is een besnijdenis het wegnemen van de voorhuid van de penis, een dunne huid die de eikel bedekt en beschermt. Die huid is niet zomaar een lapje: ze is seksueel gevoelig en heeft een duidelijke functie. Bij vrouwen bestaan er verschillende types besnijdenis, gaande van het wegnemen van de clitorishoed tot de volledige verwijdering van de vulva. In sommige gevallen groeit de vulva terug aan elkaar en moet ze bij penetratie opnieuw worden opengemaakt. Dat is een vorm van seksueel geweld.

Hoe is de praktijk ontstaan?

Bij mannen is besnijdenis waarschijnlijk ontstaan in de Sub-Sahara, waar door droogte en stof ontstekingen aan de eikel ontstonden. Men ging de voorhuid wegnemen om dat probleem op te lossen. Later kreeg de ingreep een religieuze betekenis, als offer aan de goden. Bij vrouwen is het eerder een manier geweest om seksueel genot weg te nemen, vanuit een patriarchale visie op seksualiteit.

Wat weten we over de impact op seksuele gevoeligheid?

We hebben een grootschalige studie gedaan met meer dan 1.500 mannen. Daaruit blijkt dat besneden mannen minder seksuele gevoeligheid rapporteren aan de eikel dan onbesneden mannen aan hun voorhuid. De voorhuid is seksueel gevoelig weefsel. Als je dat wegneemt zonder geïnformeerde toestemming, tast je de integriteit van een gezond lichaam aan. Dat is niet te verantwoorden.

Zijn er medische redenen om jongens te besnijden?

Slechts één procent van de jongens tussen nul en 24 jaar heeft een medische indicatie. De rest gebeurt om fysiologische redenen die eigenlijk normaal zijn, zoals een vernauwing of verkleving van de voorhuid. Die lossen vaak vanzelf op. Toch worden veel kinderen besneden om die redenen.

Wat zijn de risico’s van de ingreep?

Complicaties komen voor bij 2 tot 5 procent van de gevallen. Meestal zijn dat milde problemen zoals infectie of bloeding. Maar er zijn ook ernstige complicaties: te veel huid weggenomen, pijnlijke littekens, zelfs amputaties van de eikel. Dat is onaanvaardbaar, zeker als de ingreep niet medisch nodig is.

Bij orthodoxe joden gebeurt de besnijdenis bij jongens op de achtste dag na hun geboorte, door een rabbijn en vaak niet in een ziekenhuis. Er is zelfs een traditie waarbij het bloed wordt opgezogen met de mond. Dat heeft bij sommige kinderen geleid tot genitale tuberculose. In sommige Oost-Europese gemeenschappen, zoals bijvoorbeeld bij sommige Roma-families, gebeurt het thuis, met een schaar. Ik heb patiënten gezien die op die manier verminkt zijn. Dat is ronduit gevaarlijk.

Het is niet te verantwoorden dat een chirurgische ingreep wordt uitgevoerd door iemand zonder medische opleiding, in een niet-klinische setting. Dat is een schending van de Belgische wetgeving en zou eigenlijk moeten bestraft worden.

Wat is uw ethische standpunt rond besnijdenissen bij kinderen?

Een kind kan niet beslissen over zijn eigen lichaam. Religieuze opvoeding is een recht, maar dat recht mag niet leiden tot onomkeerbare ingrepen. Progressieve rabbijnen en imams tonen dat het ook anders kan, met rituelen zonder chirurgische ingreep. Het recht op lichamelijke integriteit moet zwaarder wegen.

Je moet mensen niet overtuigen uit afkeer van religie, maar uit bescherming van het kind. Het recht op zelfbeschikking en lichamelijke integriteit is fundamenteel. Dat weegt zwaarder dan het recht op religieuze opvoeding.

Stel dat ik morgen een religie uitvind waarin we allemaal een driehoek uit ons oor moeten knippen. Iedereen zou dat absurd vinden. Maar bij besnijdenis stellen we die vraag niet. Dat is toch vreemd?

Vanaf dit jaar zullen besnijdenissen om niet-medische redenen niet langer worden terugbetaald door ziekteverzekering. Zal dat een groot effect hebben?

De stopzetting is een goede maatregel. Het dwingt mensen om na te denken. Besnijdenis mag geen routine zijn. We moeten naar een samenleving waarin het mensenrechtenperspectief centraal staat: lichamelijke integriteit en zelfbeschikking zijn fundamenteel. Er zijn ouders die hun kind nu nog snel willen besnijden dit jaar, maar daar doen we niet aan mee. We moeten weerstand blijven bieden.

Wat hoopt u te bereiken met uw pleidooi?

Ik hoop dat mensen begrijpen dat het recht op lichamelijke integriteit geen loze term is. We moeten afstappen van tradities die ingrijpen op het lichaam van kinderen zonder hun toestemming. En we moeten durven zeggen: besnijdenis is geen banale ingreep. De geneeskunde is geëvolueerd. Vroeger besliste de arts, nu wordt er samen met de patiënt beslist. Dat is een enorme vooruitgang. We moeten dat mensenrechtenperspectief ook toepassen op ingrepen zoals besnijdenis.

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!