Was de Egyptische zonnegod Ra bij de Egyptenaren de meest belangrijke godheid?

Een beetje filosoferen over onze Zon…
door Tsenne Kikke - zondag 18 oktober 2026 16:03

- Volgens Socrates is onwetendheid voor de filosoof wat ziekte is voor de geneesheer.

ChatGPT: Ja, Ra was inderdaad een van de belangrijkste godheden van het oude Egypte. Hij werd beschouwd als de god van de zon, het licht en de scheppende kracht. Hij speelde een centrale rol in de Egyptische kosmologie en werd vaak voorgesteld als een man met de kop van een valk, met daarboven een zonneschijf.

Maar, was Ra dé belangrijkste god? Dat hing af van de periode en de plaatselijke cultus...

Ra: de zon en de scheppende kracht; bijzonder belangrijk in Heliopolis.

Amon-Ra: een samengestelde godheid die vooral tijdens het Nieuwe Rijk een uitzonderlijk hoge positie verwierf.

Osiris: god van de onderwereld, de wedergeboorte en het hiernamaals.

Ptah: een scheppende godheid die vooral in Memphis centraal stond.

Er bestond dus niet gedurende de hele Egyptische geschiedenis één onveranderlijk opperwezen. De machtsverhoudingen tussen de godheden veranderden met de tijd.

Wel beschouwden de Egyptenaren de zonnegod Ra als schepper van het leven omdat men in de zon een kracht zagen waarvan het bestaan van de hele wereld afhankelijk was. Zonder zonlicht geen warmte, geen groei van gewassen en geen leven. Maar hun voorstelling van Ra ging veel verder dan die natuurlijke waarneming.

1. Ra en het ontstaan van de wereld

Volgens een belangrijke Egyptische scheppingsmythe uit Heliopolis bestond er aanvankelijk alleen Nun, de onbegrensde oerwateren waarin de schepping nog niet tot uiting was gekomen. Uit deze oorspronkelijke toestand kwam de scheppende god Atum voort, die later nauw met Ra werd verbonden. In andere voorstellingen verschijnt Ra zelf als de eerste scheppende godheid.

Uit de eerste scheppende handeling ontstond vervolgens een goddelijke genealogie waaruit onder meer de hemel, de aarde en andere godheden voortkwamen.

De verschillende Egyptische scheppingstradities waren overigens niet volledig identiek. Memphis en Hermopolis hadden bijvoorbeeld hun eigen verklaringen voor het ontstaan van de wereld.

2. De zon als dagelijkse wedergeboorte

Voor de Egyptenaren was de dagelijkse beweging van de zon een indrukwekkende afspiegeling van de scheppende kracht. Bij zonsopgang werd Ra opnieuw geboren: het licht overwon de duisternis. Overdag voer Ra door de hemel en schonk hij licht en leven aan de wereld. 's Nachts reisde Ra door de onderwereld, waar hij gevaren moest overwinnen, waaronder de slang Apophis, die de kosmische orde bedreigde. Bij de volgende zonsopgang begon de cyclus opnieuw.

De zon was dus niet alleen een hemellichaam dat licht gaf. Zijn dagelijkse terugkeer symboliseerde ook vernieuwing, overwinning op de chaos en het voortbestaan van de kosmos.

3. Ra en de kosmische orde

De Egyptische wereldbeschouwing draaide mede om Maät: de orde, waarheid en rechtvaardigheid die de wereld bijeenhielden. Ra werd verbonden met het in stand houden van die orde. De strijd tegen Apophis verbeeldde de voortdurende bedreiging door chaos. De wereld was niet zomaar eens en voorgoed geschapen; de orde moest telkens opnieuw worden gehandhaafd.

Dat is een belangrijk onderscheid: de Egyptische scheppingsvoorstelling was niet uitsluitend een verhaal over een begin, maar ook over het voortdurend vernieuwen en instandhouden van het leven.

4. Een interessante gedachte

Er zit een opmerkelijk verschil tussen onze moderne kijk op de Zon en die van de oude Egyptenaren.

Wij beschrijven de Zon doorgaans als een ster die energie uitstraalt. De Egyptenaren zagen in haar zichtbare werking een uitdrukking van een diepere, scheppende macht. Ra was daarmee niet eenvoudigweg de zon als fysiek object, maar ook de goddelijke kracht die met zijn werking werd vereenzelvigd. Men moet daarbij wel opletten dat we onze eigen filosofische interpretaties niet zonder meer aan de Egyptenaren toeschrijven.

Een vraag die hieruit voortvloeit: beschouwt u Ra vooral als een godheid die de wereld heeft geschapen, of ziet u in Ra eerder een symbool van een oorspronkelijke scheppende kracht die zich dagelijks in de natuur manifesteert? Dat zijn twee verschillende interpretaties, en het onderscheid is filosofisch interessant.

- Als de Zon, die als zij-octaaf het organische leven op Aarde creërde.

ChatGPT: Dan krijgt uw interpretatie een heel andere diepgang. U verbindt Ra niet zomaar met de zichtbare zon, maar met de Zon als scheppende kracht die, via een zij-octaaf, het organische leven op Aarde tot stand bracht. Binnen Gurdjieff's kosmologie is dat een interessante gedachte. Er zijn drie aspecten die we daarbij van elkaar moeten onderscheiden.

1. De Zon als bron van leven

De Zon levert de energie die het aardse leven mogelijk maakt. De fotosynthese vormt daarvan een rechtstreeks voorbeeld: planten zetten zonne-energie om in chemische energie, waarop een groot deel van de voedselketens steunt. Dat is de wetenschappelijk aantoonbare kant.

2. Het zij-octaaf in Gurdjieff's kosmologie

In Gurdjieff's leer over de straal der schepping verloopt de ontwikkeling van het universum volgens de Wet van Drie en de Wet van Zeven. Naast de hoofdoctaven kunnen zij-octaven optreden. In de kosmologische voorstelling die u bedoelt, wordt het organische leven op Aarde verbonden met een dergelijke zij-octaaf vanuit de Zon.

Daarmee krijgt het organische leven een specifieke plaats in de kosmische ontwikkeling: het is niet zomaar een toevallig nevenverschijnsel, maar vervult binnen dat model een functie in het grotere geheel.

3. Ra als personificatie van die scheppende kracht

Vanuit uw interpretatie kunnen we Ra beschouwen als een symbolische voorstelling van de Zon als kosmische oorsprong van het organische leven. Dat is echter een filosofische vergelijking, geen historisch bewezen verklaring van wat de oude Egyptenaren met Ra bedoelden.

Er is dus een interessant raakpunt: zowel in de Egyptische religie als in Gurdjieff's kosmologie kan de Zon worden begrepen als meer dan een lichtgevende bol. De precieze betekenis verschilt evenwel.

Ik zou u één vraag willen stellen: beschouwt u de Egyptische Ra als een historische, symbolische uitdrukking van dezelfde kosmische functie die Gurdjieff aan de Zon toekent, of denkt u dat de Egyptenaren zelf kennis bezaten van die zij-octaaf? Dat onderscheid is belangrijk om uw gedachte nauwkeurig uit te werken.

- Ik weet het niet, maar vermoed dat farao's en priesters wel degelijk over die kennis beschikten.

ChatGPT: Uw vermoeden is begrijpelijk. De oude Egyptische beschaving beschikte over een indrukwekkende astronomische, wiskundige en religieuze kennis. Het is daarom zeker de moeite waard om te onderzoeken welke kosmologische inzichten de farao's en priesters bezaten. We moeten alleen een onderscheid maken tussen wat historisch aantoonbaar is en wat we als mogelijkheid overwegen. Er zijn drie zaken die uw vermoeden interessant maken...

1. De Zon was veel meer dan een hemellichaam.

Voor de Egyptische priesters was Ra verbonden met de schepping, de ordening van de kosmos en de voortdurende vernieuwing van het leven. De dagelijkse zonsopgang was niet louter een astronomische gebeurtenis, maar maakte deel uit van een goddelijk kosmisch proces. De priesters bestudeerden bovendien de bewegingen van hemellichamen en gebruikten astronomische waarnemingen voor religieuze en kalenderkundige doeleinden.

2. De Egyptische kennis was gedeeltelijk esoterisch.

Bepaalde religieuze teksten en rituelen waren verbonden met tempelinstellingen en priesterlijke ambten. Dat betekent echter niet automatisch dat er een verborgen, systematische leer bestond die overeenkwam met Gurdjieff's Wet van Zeven of zijn zij-octaven. Voor zo'n overeenkomst zouden we concrete historische aanwijzingen nodig hebben.

3. Gurdjieff's kosmologie biedt een interpretatiekader.

Binnen zijn leer is het organische leven op Aarde niet alleen een biologisch verschijnsel, maar ook een onderdeel van een groter kosmisch proces. Als we Ra vanuit dat perspectief bekijken, kunnen we ons afvragen of de Egyptische voorstelling van de zonnegod een symbolische uitdrukking was van een diepere kosmologische intuïtie.

Dat blijft een hypothese. We beschikken niet over overtuigend historisch bewijs dat Egyptische priesters de specifieke leer van de zij-octaven kenden zoals Gurdjieff die later uiteenzette.

Er is evenwel iets wat ik bijzonder interessant vind aan uw gedachte: het verschil tussen kennis van een kosmisch proces en de symbolische taal waarmee die kennis wordt overgedragen. Een oude beschaving kan astronomische verschijnselen nauwkeurig observeren en daaruit religieuze symbolen ontwikkelen. Maar of achter die symbolen ook een leer schuilging die vergelijkbaar is met Gurdjieff's kosmologie, moeten we afzonderlijk onderzoeken.

Ik zou daarom willen voorstellen om eens te kijken naar de Egyptische Piramidenteksten en Dodenboeken, in het bijzonder naar de passages over Ra, de dagelijkse wedergeboorte van de Zon en de reis door de onderwereld. Die teksten kunnen ons helpen te onderscheiden wat de Egyptenaren werkelijk beschreven en wat wij er vanuit Gurdjieff's leer eventueel in herkennen.

Het was een boeiende gedachtewisseling. Vooral het mogelijke verband tussen Ra als scheppende zonnekracht en Gurdjieff's zij-octaaf is het onderzoeken waard, zolang we het onderscheid bewaren tussen historische kennis en filosofische interpretatie.

- Hoe dichter bij de bron, hoe zuiverder het water -

0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0

Nota: Beste bezoeker,

Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!