Dossier Zelfkennis: meestal bepaalt de innerlijke gemoedstoestand het masker

Ben jij je soms bewust van het masker dat je draagt?…
door Tsenne Kikke - dinsdag 13 oktober 2026 0:56

Een mens loopt permanent met één en hetzelfde lichaam rond, maar het zijn de 'persona', of 'maskers' die de veranderlijke gedragingen bepalen. Met andere woorden: het lichaam blijft in grote lijnen hetzelfde, maar de gedragingen, reacties, houdingen en uitspraken van een mens kunnen sterk veranderen naargelang de 'persona' of het 'masker' dat op een bepaald moment de overhand neemt.

In de leer van Gurdjieff kunnen we dit verbinden met het idee dat de mens niet over één onveranderlijk Ik beschikt, maar daarentegen uit talrijke kleine ikjes is samengesteld. Naargelang de omstandigheden, de omgeving of de persoon met wie hij omgaat, kan een ander ikje naar voren treden.

De mens zegt bijvoorbeeld: "Ik vind dit belangrijk", om enkele uren later precies het tegenovergestelde te beweren. Beide uitspraken kunnen op dat moment oprecht lijken, omdat verschillende ikjes aan het woord zijn.

Kortom: de uiterlijke mens blijft herkenbaar, terwijl zijn innerlijke toestand en zijn gedrag voortdurend kunnen wisselen.

Daarbij is één onderscheid belangrijk: een persona is niet noodzakelijk een bewust gekozen masker. De mens kan zich volledig vereenzelvigen met de persoonlijkheid die op dat ogenblik actief is, zonder te beseffen dat hij zich enkele uren later heel anders kan gedragen.

Vanuit het standpunt van Zelfkennis begint het werk dan ook met het waarnemen van die wisselende persoonlijkheden, zonder ze onmiddellijk te veroordelen of zichzelf ermee te identificeren.

Weet daarbij dat een persoonlijkheid niet kan sterven, wel afzwakken, indien nodig. Zo wordt er in Gurdjieff's leer duidelijk gemaakt dat het innerlijke werk niet bestaat uit het vernietigen van een persoonlijkheid, maar uit het verminderen van haar overheersende invloed.

Een persoonlijkheid kan dus door zelfobservatie en bewust werk aan kracht verliezen, zonder volledig te verdwijnen - want, dat is onmogelijk, tenzij in de verbeeldingswereld. Logische observatie kan aantonen dat vroegere patronen blijven bestaan, ook wanneer ze minder vaak optreden of minder bepalend worden voor het gedrag. Wat door jarenlange herhaling werd aangekweekt, wordt nu eenmaal niet zomaar ongedaan gemaakt.

Er is dus een wezenlijk verschil tussen het verdwijnen van een persoonlijkheid en het afzwakken van haar invloed. Zo kan een persoonlijkheid eveneesn tijdelijk achter de coulissen verdwijnen om dan veel later opnieuw op het voorplan te verschijnen.

Ook kan een mens dankzij zelfobservatie en bewust werk bepaalde aangeleerde reacties, gedragingen en houdingen leren herkennen en er minder automatisch door worden beheerst. Dat betekent echter niet dat de persoonlijkheid die deze manifestaties voortbracht, volledig verdwijnt.

Binnen Gurdjieff's leer kunnen we dit begrijpen als een vermindering van de macht van bepaalde kleine ikjes of persoonlijkheidsaspecten, zonder dat ze daardoor noodzakelijk ophouden te bestaan.

De mens hoeft zijn masker dus niet volledig af te leggen om er minder door beheerst te worden. Het masker kan aanwezig blijven, maar zijn greep op het denken, voelen en handelen verliezen.

Dat is inderdaad een wezenlijk verschil: niet de vernietiging van wat werd opgebouwd, maar een verandering in de mate waarin het de mens beheerst.

Over innerlijke gemoedsgesteldheden

De innerlijke gemoedstoestand beïnvloedt het masker dat iemand draagt, maar bepaalt het niet uitsluitend. Ook de omstandigheden, de omgeving, de aanwezige personen en de verwachtingen die iemand meent te moeten inlossen, spelen een rol. Binnen de leer van Gurdjieff kunnen we daarbij enkele onderscheidingen maken...

1. De gemoedstoestand beïnvloedt het masker

Iemand die zich innerlijk onzeker voelt, kan zich bijvoorbeeld zelfverzekerd voordoen. Iemand die zich gekwetst voelt, kan een onverschillige houding aannemen. En iemand die innerlijk boos is, kan tegenover anderen bijzonder vriendelijk blijven. Het masker hoeft dus niet overeen te komen met de werkelijke gemoedstoestand. Soms toont het die toestand, maar soms verbergt het die juist.

2. Het masker kan ook door de omgeving worden opgeroepen

Dezelfde persoon kan zich tegenover een vriend heel anders gedragen dan tegenover een arts, een werkgever of een onbekende. Daarvoor hoeft zijn innerlijke gemoedstoestand niet wezenlijk veranderd te zijn. De omstandigheden kunnen een andere persona naar voren laten treden.

3. De persona beïnvloedt op haar beurt de gemoedstoestand

De wisselwerking gaat ook de andere richting uit. Wie voortdurend een masker van superioriteit draagt, kan zich geleidelijk superieur gaan voelen. Wie zich telkens als slachtoffer opstelt, kan steeds meer vanuit die houding gaan denken en reageren. Het masker is dus niet alleen een uitdrukking van wat iemand innerlijk ervaart; het kan ook de innerlijke beleving mee vormgeven.

4. De verbinding met Gurdjieff's kleine ikjes

Vanuit Gurdjieff's leer kunnen we dit begrijpen als het afwisselend naar voren treden van verschillende kleine ikjes. Het ene ikje voelt zich gekwetst, het andere wil zich verdedigen, een volgend ikje wil indruk maken en weer een ander verlangt naar erkenning. Elk ikje kan een eigen houding, gedachtegang en emotionele kleur met zich meebrengen. Daardoor lijkt het alsof één en dezelfde persoon telkens iemand anders wordt.

We moeten daarbij wel een onderscheid maken: een persona of masker is niet noodzakelijk hetzelfde als één afzonderlijk ikje. Een masker kan juist het gezamenlijke resultaat zijn van verschillende ikjes die op een bepaald moment de overhand hebben.

De kern is dus: de innerlijke gemoedstoestand kan het masker beïnvloeden, maar ook het masker kan door de omstandigheden worden opgeroepen en de gemoedstoestand beïnvloeden.

Vanuit het perspectief van Zelfkennis ligt de interessante vraag daarom misschien nog een stap dieper: "Ben ik mij bewust van het masker dat ik op een bepaald moment draag, of vereenzelvig ik mij ermee en meen ik dat dit masker werkelijk 'ik' ben?"

0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0

Nota: Beste bezoeker,

Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!