Hoe komt een zonsverduistering tot stand?

Wat is een zonsverduistering en wanneer kan je die zien?
door Tsenne Kikke - donderdag 6 augustus 2026 22:08

Het ruimtelijke zit voor bijna 100% wiskundig in elkaar. Planeetbanen en zwaartekracht volgen sterke, meetbare wetten. Daardoor zijn zonsverduisteringen net als getijden heel precies te voorspellen.

Bijna voor 100% - want er zijn kleine storingen, relativiteit en meetfouten spelen mee. Maar voor eclipsen is het model al extreem nauwkeurig. Zo kunnen we nu al toekomstige zonsverduisteringen voorspellen en zelfs een volledige zonsverduistering die in onze gewesten slechts in 2142 te zien zal zijn.

Zo vindt er in onze gewesten op 12 augustus een gedeeltelijke zonsverduistering plaats. Dan zal de hemel hooguit 2 minuten en 18 seconden donker worden. Hieronder legt Martijn Peters uit wat dat astrologisch verschijnsel nu precies is, wanneer je het precies kan zien, en wanneer de volgende eclips op de planning staat.

Bovendien bieden totale zonsverduisteringen wetenschappers een zeldzame en kortstondige kans om gegevens te verzamelen over nagenoeg alles: van de fysica van de zon tot de luchtdruk in de bovenste atmosfeer. En om Einsteins relativiteitstheorie (opnieuw) te bewijzen.

Gezien de korte duur van de zonsverduistering valt er geen seconde te verspillen. Daarom zal NASA tijdig een van haar WB-57-onderzoeksvliegtuigen boven IJsland in de lucht hebben. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie wil gegevens verzamelen over de corona van de zon, zeg maar de buitenste laag. De camera’s aan boord van de straaljager kunnen beelden maken van de vurige halo van onze ster in het zichtbare, bijna-infrarode en midden-infrarode lichtspectrum.

Het toestel vliegt op 15 kilometer hoogte, dus ver boven de wolken, waardoor het zich in een uitstekende positie bevindt om deze golflengten op te vangen zonder de interferentie van het overgrote deel van de waterdamp in de atmosfeer, zei Amir Caspi, een zonnefysicus bij het Southwest Research Institute, die voor het project samenwerkt met NASA.

‘Het is een zeldzame kans om de buitenste atmosfeer van de zon, de zonnecorona, te kunnen zien en meten’, verklaarde hij. ‘Het oppervlak van de zon, de schijf van de zon, is een miljoen keer helderder dan de zonnecorona, althans in het zichtbare spectrum. Als je de zonnecorona wil bestuderen en meten, biedt een zonsverduistering je die kans door iets te blokkeren dat een miljoen keer helderder is.’

Zwaartekrachtgolven

Niet alleen jets, ook ballonnen zullen op dat moment in de lucht hangen. Zo is er het Nationwide Eclipse Ballooning Project van studenten uit heel de VS, dat in de loop van 30 uur 80 ballonnen zal laten opstijgen boven Spanje en IJsland. Sommige van die ballonnen zijn bedoeld voor erg technische experimenten, en zullen bijvoorbeeld zoeken naar atmosferische zwaartekrachtgolven – rimpelingen van opstijgende en dalende lucht in de atmosfeer. Deze golven kunnen golvende wolkenpatronen veroorzaken, en turbulentie. Ze kunnen ook wijzen op extreem weer.

‘Zwaartekrachtgolven komen voortdurend voor, door temperatuurveranderingen tussen dag en nacht of wanneer er stormen opkomen. Dan krijg je het soort drukveranderingen die zwaartekrachtgolven veroorzaken’, zei Angela Des Jardins, projectleidster en docente aan de Montana State University. ‘Ze ontstaan zelfs door fysieke verstoringen zoals bergketens, maar al sinds de jaren 1970 wordt verondersteld dat de koude, donkere schaduw van een zonsverduistering bijzondere, specifieke zwaartekrachtgolven zou veroorzaken die zich tot op grote hoogte zouden kunnen voortbewegen, tot in de stratosfeer.’

Des Jardins voerde een soortgelijk experiment uit tijdens de totale zonsverduistering van 2024, die in delen van Noord-Amerika zichtbaar was. Toen vond ze bewijs dat deze zwaartekrachtgolven op grote hoogte inderdaad voorkomen. Nu hoopt ze te achterhalen wanneer en waar die verstoringen in de troposfeer ontstaan. Deze resultaten zouden kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van ‘betere klimaatmodellen en een beter inzicht in hoe vervuiling de wereld waarin we leven beïnvloedt’, voegde ze eraan toe.

Kosmische straling

Een andere reeks ballonnen, die van de Spaanse Federatie van Astronomische Verenigingen, zal boven Spanje bijna 30 kilometer hoog worden opgelaten. Deze zullen instrumenten aan boord hebben om atmosferische omstandigheden te meten, maar ook een geigerteller, een magnetometer en een apparaat om muonen te tellen (minuscule, kortlevende elementaire deeltjes die ontstaan wanneer hoogenergetische stralen in botsing komen met lucht). De hypothese luidt dat een totale zonsverduistering invloed kan hebben op de hoeveelheid kosmische straling die vanuit de ruimte op de aarde valt.

‘We weten niet precies wat de uitkomst zal zijn’, zei Alex Mendiolagoitia van de federatie. Maar misschien nog wel waardevoller dan de gegevens zijn de educatieve en publieksgerichte mogelijkheden, zei hij. Een totale zonsverduistering is ‘de spannendste gebeurtenis die de natuur je kan bieden’, meende Mendiolagoitia, die met zijn team videocamera’s op de ballonnen wil bevestigen om de best mogelijke beelden met het grote publiek te kunnen delen.

In het spoor van Eddington

Ondertussen hopen ook andere wetenschappers deze wonderbaarlijke gebeurtenis te gebruiken om mensen te inspireren om zich persoonlijk meer met wetenschap bezig te houden. Een van hen is Matthias Harksen, een promovendus aan de Universiteit van IJsland, die van plan is een experiment uit 1919 na te bootsen, dat mede werd geleid door de Britse astronoom Arthur Eddington en waarmee Einsteins algemene relativiteitstheorie werd getoetst.

Eddington, gefascineerd door Einsteins hypothese, wist dat volgens de logica daarvan de zon de ruimtetijd zou moeten krommen, zodat het licht van sterren op een andere plek aan de hemel zou verschijnen dan waar het hoort te zijn. (Isaac Newton had eerder voorspeld dat de zwaartekracht van de zon de baan van het licht zou afbuigen, maar zijn berekeningen voor waar het licht uiteindelijk zou verschijnen, leverden heel andere resultaten op). Het felle licht van de zon verduistert de sterren echter overdag.

‘Een totale zonsverduistering is de spannendste gebeurtenis die de natuur je kan bieden’
Om dit te omzeilen reisde Eddington naar het eiland Principe voor de kust van Afrika, terwijl andere onderzoekers naar de Braziliaanse stad Sobral werden gestuurd om sterren in de buurt van de positie van de zon aan de hemel te fotograferen tijdens een totale zonsverduistering. De foto’s die zij door telescopen namen, werden vervolgens vergeleken met de eerder in kaart gebrachte posities van de sterren en, zoals voorspeld, verschenen ze precies waar Einsteins theorie suggereerde dat ze zouden verschijnen.

Beroemdste experiment

Het Eddington-experiment, zoals het bekend werd, was het bewijs dat Einsteins algemene relativiteitstheorie juist was en dat grote objecten inderdaad de ruimtetijd kromden. Door het experiment te herhalen, zij het met geavanceerdere apparatuur dan er in 1919 beschikbaar was, hoopt Harksen aan te tonen dat zelfs monumentale experimenten door de gemiddelde persoon kunnen worden nagebootst.

‘Ik denk niet dat we ernaar streven om uit deze metingen iets nieuws te leren over de algemene relativiteitstheorie’, zei hij. ‘Het doel hiervan is eigenlijk gewoon om mensen te laten weten: “Hé, je kunt daadwerkelijk het waarschijnlijk beroemdste experiment uit de menselijke geschiedenis uitvoeren.”’

Bron: EOS Wetenschap

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!