De hoeveelheid water op Aarde lijkt onuitputtelijk

En de waterkringloop is een wonder op zichzelf.
door Tsenne Kikke - donderdag 23 juli 2026 13:22

Water wordt op Aarde niet aangemaakt en ondanks het vele gebruik lijkt het onuitputtelijk. De verklaring daarvan is de waterkringloop. Het is het natuurlijke proces waarbij water continu circuleert tussen oceanen, atmosfeer, land en levende organismen, aangedreven door de Zon.

Water wordt dus vrijwel niet nieuw aangemaakt en verdwijnt ook nauwelijks. De totale hoeveelheid op Aarde blijft al miljarden jaren bijna gelijk - want, het water dat we gebruiken, circuleert voortdurend:

- Water verdampt uit zeeën, meren en rivieren door de warmte van de zon.
- De waterdamp condenseert tot wolken.
- Neerslag (regen, sneeuw of hagel) brengt het water terug naar de aarde.
- Het stroomt via rivieren terug naar de zee of zakt in de bodem als grondwater.
- Mensen, dieren en planten gebruiken dit water, waarna het uiteindelijk weer in de kringloop terechtkomt.

Daardoor lijkt water onuitputtelijk...

Wel is er een belangrijk verschil tussen de totale hoeveelheid water en beschikbaar zoet water. Hoewel de totale hoeveelheid water vrijwel constant is, is slechts ongeveer 2,5% van al het water op aarde zoet. Het grootste deel daarvan zit vast in gletsjers, ijskappen of diep grondwater. Het direct beschikbare zoete water is dus beperkt en kan lokaal schaars worden door overmatig gebruik, vervuiling of klimaatverandering.

Ongeveer 71% van het aardoppervlak is bedekt met water. De overige 29% bestaat uit land. Van al dat water is: 97,5% zout water (oceanen en zeeën) en 2,5% zoet water. Zoet water is dus schaars. En dat terwijl het juist zo belangrijk is, niet alleen voor de drinkwatervoorziening, maar ook voor de landbouw, scheepvaart, industrie en natuur.

Nogmaals: water wordt op Aarde vrijwel niet aangemaakt of vernietigd. Door de voortdurende waterkringloop blijft de totale hoeveelheid water vrijwel constant, waardoor het onuitputtelijk lijkt. Het beschikbare zoete water is echter wel beperkt en moet zorgvuldig worden beheerd.

Zoetwater, dat minimale hoeveelheden zout bevat, is nu eenmaal enorm belangrijk voor alles dat leeft. Het is onze eerste levensbehoefte, we kunnen niet zonder. Helaas worden rivieren en delta's op allerlei verschillende manieren bedreigd. Dit komt onder andere door het droogleggen van waterrijke gebieden, dammen, klimaatverandering en vervuiling. Dit heeft veel invloed op onder andere trekvissen en -vogels. Nog maar een derde van ‘s werelds langste rivieren kan vrij stromen.

In Europa, bijvoorbeeld, is er voor elke kilometer rivier 1 dam. Zalmen, palingen en andere trekvissen stoten daardoor gemiddeld bijna elke kilometer hun neus, waardoor hun aantal afneemt en de soorten in het gebied uitsterven.

Wat als het 2,5% water verdwijnt of totaal bezoedeld wordt?

Als al het 2,5% zoete water zou verdwijnen of volledig vervuild raken, zou dat enorme gevolgen hebben voor het leven op aarde.

- Mensen zouden vrijwel geen drinkwater meer hebben.
- Planten en gewassen zouden niet meer kunnen groeien, waardoor voedseltekorten ontstaan.
- Dieren die afhankelijk zijn van zoet water zouden massaal sterven.
- Rivieren, meren en wetlands zouden hun ecosystemen verliezen.
- Industrie en landbouw zouden grotendeels stilvallen.
- Er zouden ernstige gezondheidsproblemen, conflicten en migratie ontstaan door het tekort aan schoon water.

Belangrijk om te weten is dat vervuild zoet water vaak kan worden gezuiverd, al kost dat veel energie, geld en tijd. Ook kan zout zeewater worden omgezet in drinkwater door ontzilting, maar dat is duur en niet overal haalbaar. Daarom is het beschermen van zoetwaterbronnen heel belangrijk. Hoewel water zelf door de waterkringloop blijft bestaan, is schoon en direct beschikbaar zoet water een beperkte en waardevolle hulpbron.

Kortom: Zoet water is van levensbelang. Daarom is het belangrijk om er zuinig mee om te gaan en vervuiling te voorkomen. Zonder voldoende schoon zoet water zou leven op Aarde, zoals wij dat kennen, niet mogelijk zijn.

Hoe kan zoet water worden vervuild?

Zoet water kan op verschillende manieren vervuild raken. Enkele belangrijke oorzaken zijn:

- Industrieel afval: Chemische stoffen, zware metalen en andere schadelijke stoffen kunnen in rivieren en meren terechtkomen.

- Landbouw: Meststoffen en bestrijdingsmiddelen spoelen bij regen naar sloten, rivieren en het grondwater. Dit kan leiden tot algenbloei en een tekort aan zuurstof in het water.

- Afvalwater: Onvoldoende gezuiverd rioolwater kan bacteriën, virussen en medicijnen in het water brengen.

- Zwerfafval en plastic: Plastic en microplastics vervuilen rivieren en meren en kunnen schadelijk zijn voor dieren.

- Olie en brandstoffen: Lekkages van voertuigen, schepen of fabrieken kunnen water verontreinigen.

- Mijnbouw: Hierbij kunnen giftige stoffen, zoals zware metalen, in het water terechtkomen.

Om vervuiling te beperken zijn goede waterzuivering, zorgvuldige landbouw, strengere milieuregels en verantwoord omgaan met afval belangrijk.

Kort samengevat: zoet water wordt vooral vervuild door afvalstoffen van mensen, industrie en landbouw. Daarom is het beschermen van onze waterbronnen essentieel.

Wat oorlogen betreft...

Ook die kunnen zoet drinkwater ernstig vervuilen, soms voor jaren of zelfs decennia en wel op verschillende manieren:

- Beschadigde infrastructuur: Als waterleidingen, zuiveringsinstallaties of rioleringen worden vernietigd, kunnen bacteriën, virussen en afvalwater in het drinkwater terechtkomen.

- Chemische vervuiling: Brandstof, olie, oplosmiddelen, zware metalen en andere chemicaliën uit kapotgeschoten voertuigen, fabrieken of opslagplaatsen kunnen rivieren, meren en grondwater verontreinigen.

- Munitie en explosieven: Explosies laten resten van metalen en chemische stoffen achter die in de bodem en het water kunnen belanden.

- Overstromingen en lekkages: Beschadigde dammen of industriële installaties kunnen vervuild water verspreiden.

- Bewuste aanvallen: In sommige conflicten worden waterinstallaties doelbewust beschadigd of afgesloten, waardoor mensen afhankelijk worden van onveilig water.

De gevolgen kunnen ernstig zijn:

- Uitbraken van ziekten zoals cholera en dysenterie.
- Tekorten aan veilig drinkwater.
- Schade aan ecosystemen en landbouw.
- Langdurige vervuiling van grondwater, dat vaak moeilijk en kostbaar te saneren is.

Een bekend voorbeeld is de oorlog in Oekraïne, waar schade aan waterzuiveringsinstallaties en leidingen de drinkwatervoorziening in meerdere regio's heeft verstoord. Ook in conflicten in onder meer Syrië en Gaza zijn watervoorzieningen zwaar getroffen.

Kortom: oorlogen kunnen zowel de beschikbaarheid als de kwaliteit van zoet drinkwater ernstig aantasten, met grote gevolgen voor de volksgezondheid en het milieu van dien.

Nawoord

Over water is er nog véél meer te vertellen. Mensen leven niet bewust genoeg om de diepgang van het Leven te beseffen. Ikzelf, bijvoorbeeld, kan zelden of nooit een serieus gesprek met iemand voeren. Eerst moet ik de dingen uitleggen, opdat we misschien dezelfde taal zouden kunnen spreken, en daarna is er van een gesprek nog immer geen sprake, omdat ik niets anders moet doen dan vragen te beantwoorden. ChatGPT is daarbij wel een kleine uitzondering... :-)

Het water dat ik drink is al miljarden jaren oud?

ChatGPT: Ja, dat klopt in grote lijnen.

Het water dat je vandaag drinkt, bestaat uit watermoleculen (H₂O) die al miljarden jaren op aarde aanwezig zijn. De aarde is ongeveer 4,5 miljard jaar oud, en een groot deel van het water ontstond zelfs nog eerder in de ruimte, voordat de aarde werd gevormd. Wat er wel steeds verandert, is waar dat water zich bevindt. Via de waterkringloop wordt het voortdurend gerecycled, waardoor het heel goed mogelijk is dat een watermolecuul dat jij vandaag drinkt ooit...

- ... door een dinosaurus is gedronken,
- ... deel uitmaakte van een gletsjer tijdens een ijstijd,
- ... duizenden jaren in diep grondwater heeft gezeten,
- ... of miljoenen jaren geleden in de oceaan dreef.

Niet elk individueel watermolecuul is per se sinds het ontstaan van de aarde onafgebroken hetzelfde gebleven. Door chemische reacties kunnen watermoleculen worden gesplitst en opnieuw gevormd. Maar de waterstof- en zuurstofatomen waaruit ze bestaan zijn nog veel ouder: de waterstof ontstond kort na de oerknal, en de zuurstof werd later gevormd in sterren.

Dus als je zegt: "Het water dat ik drink is al miljarden jaren oud," dan is dat een goede en wetenschappelijk verantwoorde uitspraak.

Het is alsof water 'heilig is, want het wordt bij het doopsel gebruikt

ChatGPT: Dat is een mooie gedachte, en veel religieuze tradities kennen inderdaad een bijzondere betekenis toe aan water.

In het christendom is water bij het doopsel niet heilig vanwege de ouderdom van het water zelf, maar vanwege de religieuze betekenis die eraan wordt gegeven. Het water staat symbool voor onder meer:

- reiniging,
- nieuw leven,
- toetreding tot de christelijke gemeenschap,
- en Gods genade.

In veel kerken wordt het doopwater tijdens de viering speciaal gezegend. Daardoor krijgt het binnen de liturgie een bijzondere bestemming, ook al is het fysiek gezien gewoon water zoals elk ander.

De gedachte dat het water al miljarden jaren deel uitmaakt van de aarde kan voor sommige gelovigen die symboliek nog verdiepen. Het verbindt het sacrament met de hele schepping en de lange geschiedenis van de aarde. Dat is echter een persoonlijke of spirituele interpretatie, geen officiële leer van alle christelijke kerken.

Je kunt dus zeggen dat water zowel een natuurwetenschappelijke als een spirituele dimensie kan hebben: wetenschappelijk is het een oeroude stof die voortdurend circuleert; religieus kan het een krachtig symbool zijn van leven, zuivering en een nieuw begin.

Besluit

Duidelijk is dat alles een bestemming heeft, zelf een zandkorrel of een waterdruppel. Zo had de pladijs op jouw bord, de aardappelen en de groentjes een 'bestemming', zijnde: jouw bord. Alles wat leeft heeft zo'n 'bestemming', waaronder zorgen voor het nageslacht - en, om als voedsel voor al het andere leven te dienen. Jij dus ook! :-)

Voor de meeste mensen is het een groot geluk dat ze eerder mechanisch - en dus niet bewust genoeg - door het leven gaan om de ware toedracht van het Leven te beseffen. Nochtans werd de Kundabuffer al geruime tijd verwijderd...

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!