‘The Odyssey’: de grote mythologische avonturenfilm met zijn goden, monsters en creaturen

Auteur
Tsenne Kikke

Geplaatst op
vrijdag 24 juli 2026 4:05

Momenteel is het filmepos ‘The Odyssey’ met Matt Damon in de hoofdrol in de zalen te zien, zijnde: de verfilming van de talrijke avonturen van de Griekse mythologische figuur Odysseus. Die oorlogsheld deed er 10 jaar over om weer thuis bij zijn vrouw Penelope te geraken. Terwijl hij rondzwerfde was hij zeemonsters, sirenen, een eenogige cycloop en een tovenares te slim af. Zelfs uit de onderwereld kwam hij alweer tevoorschijn.

Het verhaal wordt aan Homeros, die in Klein-Azië leefde, toegeschreven wat nu de westkust van Turkije en de Griekse eilanden in de omgeving is. Volgens de overlevering was hij een blinde dichter. Maar dat is niet zeker.

De bijna drie uur durende 'The Odyssey' is volgens sommigen 'de grootste film uit Nolan's carrière'. De film werd met IMAX-filmcamera's geschoten en volledig op pellicule van 70 mm gedraaid. In Kinepolis lag die filmband van 17,4 kilometer al geruime tijd klaar om geprojecteerd te worden. We komen daar seffens even op terug...

Het paard van Troje

Een odyssee is een ‘langdurige en moeitevolle tocht' volgens het woordenboek Van Dale. De Odyssee begint waar de Ilias eindigt, dat andere epos dat aan dezelfde Homeros wordt toegeschreven. Die gaat over de Trojaanse oorlog, “de moeder van alle oorlogen”, waarbij Odysseus een cruciale rol speelt. Hij bedenkt de beroemde list met het paard van Troje. Griekse soldaten verstopten zich in een houten paard en raakten op die manier ongemerkt in Troje binnen, de stad van de vijand.

Eenmaal de oorlog voorbij, keert Odysseus terug naar Ithaka, het Griekse eiland waar hij koning is en waar zijn vrouw Penelope al 10 jaar op hem wacht. De terugtocht duurt nog eens 10 jaar en is bezaaid met obstakels. Maar Odysseus, wiens bijnaam ‘man van vele listen’ is, weet altijd te ontkomen.

Dood en destructie

'The Odyssey' wordt gedreven door het ritme van de dialogen en de soundtrack maar bevat ook actiescènes waar brutaliteit, dreiging en fysieke gruwel het IMAX beeldkader vullen. De grot van Cycloop Polyphermos, een zee vol draaikolken en sirenen, het huis van tovenares Kirke waar soldaten in varkens worden veranderd en natuurlijk het Paard van Troje staan garant voor onheil en spectaculaire confrontaties. Tijdens de tocht maar ook in het paleis vallen doden bij de vleet. Doden, die de ‘heroïsche’ overlevenden ter verantwoording roepen...

Eigen vertelstructuur

'The Odyssey' begint met wat bijna het einde van het verhaal is. Pretendenten zoals Antinous zorgen voor chaos en bedreigen koningin Penelope, haar zoon Telemachos gaat op zoek naar zijn spoorloze vader Odysseus en samenzweerders plannen de liquidatie van de troonopvolger. Dan maakt de buiten beeld gebleven Odysseus zijn opwachting als verteller. Een niet altijd betrouwbare verteller want zijn geheugen hapert, zijn realiteitsbesef lijkt soms weg en hij blijkt een leugenaar die zijn eigen soldaten zelden de waarheid vertelt.

Het 12.000 verzen lange epos van Homerus is geen lineair verteld verhaal en ook 'The Odyssey' zit vol tijdsprongen en parallelle realiteiten. Nolan condenseert het verhaal, focust op vertrouwde episodes om die van een eigen twist te voorzien. Zo ontstaat een kroniek die het portret van de verteller schetst. Een man met vele gezichten: echtgenoot die van zijn vrouw houdt, avonturier, leugenaar, strateeg en uiteindelijk schuldgevoelens torsende leider. Tot de orde geroepen door de doden.

Mensen en goden

Het zijn die doden die de menselijkheid van de protagonist van heldenliederen illustreren. Odysseus is een mens in een wereld van losgeslagen monsters en genadeloze goden. Goden in de greep van cynisme en woede. Goden als hinderpaal.

Door Odysseus nadrukkelijk neer te zetten als mens met goddelijke ambities versterkt Nolan de in de Griekse mythologie heersende visie dat een osmose tussen goden en mensen mogelijk is. De Griekse goden leefden tussen de mensen en kenden menselijke emoties: jaloezie, verliefdheid. Doorheen de geschiedenis kregen mensen op sommige momenten meer toenadering tot het heilige, op andere momenten hebben ze zich ervan verwijderd, maar altijd is de scheiding tussen mens en god gebleven.

Tol van de tocht

Terug naar 'The Odyssey': de goden blijven bij Nolan aanwezig, maar buiten beeld. Geruststellend is dat niet. Zoals de monsters bij de zeedoorgang aan de rotskust kunnen ze uit het niets toeslaan. Voorspeld maar onvermijdelijk. De prijs die de soldaten betalen voor de tocht, de droom, de ambitie van hun “help me go home” smekende leider.

Pas bij hun zombie terugkeer wijzen ze Odysseus op de verantwoordelijkheid die hij lang ontvluchtte/verdrong. Om ze uiteindelijk samen met de liefde te omhelzen. Klaar voor een nieuwe reis.

Christopher Nolan injecteert naast menselijkheid, het gewicht van verantwoordelijkheid en het balanceren tussen leugen en waarheid ook de impact van zowel keuzes als geweld in het klassieke heldendicht. De grandeur en schoonheid van lyrische epossen ontbreekt totaal. Het is allemaal rauw, ruw en somber bij Nolan. De final showdown is een cliché – een onmogelijk gevecht tegen een overmacht – maar zonder de lyrische, heroïsche Kill Bill aanpak van Quentin Tarantino. Een gevolg van Nolan's beeldtaal en een muzikale score die niet verheffend maar pijn accentuerend werkt.

De val van een beschaving

'The Odyssey' is dan ook niet het verhaal van een triomf. Daar waar Homerus' Ilias vooral draait om oorlog en verovering, reconstrueert zijn Odyssee meer een eindeloze, futiele tocht. Nolan ziet er hedendaagse waarschuwingssignalen in. De polarisatie, de machtsstrijd en het narcisme wijzen op het uitdoven van een grote beschaving en het verdwijnen van een wereld waar harmonie heerst, empathie gekoesterd wordt en herinneringen doen dromen van een utopische toekomst.

Net als 'Oppenheimer' wijst 'The Odyssey' zo op een actueel maatschappelijk fenomeen. De angst die aangevuurd wordt om verzet te verlammen. Dat besef je achteraf. Nolan fungeert andermaal als barometer van de onderbuik. Maar tijdens het ademloos kijken naar zijn duizelingwekkend visueel spektakel voel je Homerus’ in onze cultuur verankerde personages en hun gevoelens tot leven komen.

De Keniaans-Mexicaanse actrice Lupita Nyong’o speelt de rol van Helena van Troje, terwijl rapper Travis Scott als een bard/dichter verschijnt. Beiden werden online bekritiseerd als ‘diversity hires’, waarbij velen het ‘race-swapping’ van Helena en de aanwezigheid van een zwarte rapper in het oude Griekenland in twijfel trokken.

Christopher Nolan: "De kracht en de houding waren zo belangrijk voor het karakter van Helena. En Lupita laat het er moeiteloos uitzien."

Ook Lupita Nyong'o is in de film te zien als Helena's zus Clytemnestra...

Omdat er zo weinig kopieën van die film in Imax te zien zijn, komen de toeschouwers van heinde en ver. Tot 25 augustus is elke vertoning in de Belgische zalen zowat uitverkocht. Daarom gaan ze er nog vanaf woensdag om 9.45 uur een ochtendvertoning aan toevoegen.

Tussen haakjes...

In sommige versies komen de goden wel aan bod... :-)

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!