Als je een chimpansee een kristal geeft, geeft hij het misschien niet terug…

In een poging om onze eigen fascinatie voor de glanzende mineralen te begrijpen, gaven onderzoekers er enkele aan chimpansees.
door Tsenne Kikke - zaterdag 7 maart 2026 10:44

Onderzoekers kwamen daar op een harde manier achter. In een revalidatiecentrum gaven ze kwarts, calciet en andere soorten kristallen aan chimpansees. De apen reageerden met grote interesse, en de onderzoekers moesten uiteindelijk grote hoeveelheden bananen en yoghurt ruilen om het grootste kristal terug te krijgen.

De studie over 'kristalchimpansees', die op woensdag in het tijdschrift 'Frontiers in Psychology' werd gepubliceerd, was een poging om te begrijpen wat er aan de glinsterende mineralen zo aantrekkelijk was. Het onderzoek werd geleid door Juan Manuel García-Ruiz, een kristallograaf aan het 'Donostia International Physics Center' in Spanje.

Hij besteedt het grootste deel van zijn carrière aan het onderzoeken van de materiaaleigenschappen van kristallen, evenals hun applicaties. Maar hij is ook erg geïnteresseerd in 'de invloed van kristallen op de kunstgeschiedenis en de geschiedenis van de geest,' zei hij. Ontdekkingen van kwarts en andere kristallen op archeologische vindplaatsen suggereren dat prehistorische voorlopers van de mens deze stenen al tot 700.000 jaar geleden verzamelden. Onderzoekers hebben geen bewijs gevonden dat ze werden omgezet in gereedschappen, versieringen of iets anders nuttigs.

Hedendaagse mensen houden ook van kristallen en schrijven er soms genezende of andere bovennatuurlijke eigenschappen aan toe. 'Sommige collega’s zeggen: "We moeten mensen vertellen dat dit volledig belachelijk is,”' zei Dr. García-Ruiz. "Maar voor mij is het belangrijk om aan mensen te vertellen waarom dit geloof bestaat."

Om te achterhalen wat onze voorouders tot kristallen aantrok, besloot hij er enkele aan chimpansees te laten zien. Hij en zijn team werkten met twee groepen die apart gehuisvest waren bij 'Rainfer Fundación Chimpatía' nabij Madrid, een organisatie die chimpansees helpt die uit moeilijke situaties zijn gered.

Voor het eerste experiment gebruikten de onderzoekers twee sokkels die in de hofjes van de chimpansees werden geplaatst. Op de ene plaatsten ze een veelvlakkige kwartskristal van ongeveer 30 cm hoog, en op de andere een zandstenen rots van vergelijkbare afmetingen. (Dr. García-Ruiz noemde dit experiment 'De Monoliet', geïnspireerd door het wereldveranderende object in Stanley Kubrick’s “2001: A Space Odyssey.”)

De chimpansees gingen 'kristalgek'.

In het ene verblijf naderden ze herhaaldelijk de monoliet totdat de alfavrouw, Manuela, hem van zijn voetstuk rukte. Daarna liet het kristal zelden het zicht van de groep los, terwijl ze de zandstenen rots grotendeels negeerden. Eén video toont een 50-jarige mannelijke chimpansee, Yvan genaamd, die het draagt terwijl hij klimt en kool eet, en het met veel flair tussen zijn handen en voeten doorgeeft.

In het andere verblijf werd het experiment voortijdig beëindigd nadat een chimpansee, Sandy genaamd, onmiddellijk beide voorwerpen van hun voetstukken greep en naar de slaapvertrekken bracht, waar menselijke verzorgers doorgaans niet komen.

Een andere groep bracht uiteindelijk ook het kwarts naar de slaapzaal. Het terugkrijgen ervan vereiste de eerder genoemde langdurige onderhandelingen met de chimpansees, wat suggereert dat de dieren "het kristal waarderen," zei Dr. García-Ruiz.

Voor het tweede experiment legden de onderzoekers hoopjes kiezelstenen in de tuinen, met een paar kleine kristallen in elk hoopje verwerkt. De chimpansees sorteerden de kristallen meteen uit de hoopjes.

Daarna droegen ze ze in hun mond, draaiden ze in het licht en hielden ze voor hun ogen zoals goudzoekers vroeger deden. Toen de onderzoekers uiteindelijk camera's in de chimpanseeslaapzalen plaatsten, zagen ze dat Yvan er nog steeds één vasthield terwijl hij zich in zijn hooikruik klaarmaakte om te ontspannen. (Het onderzoeksteam is er niet in geslaagd veel van deze kleinere kristallen te vinden of terug te halen, zei Dr. García-Ruiz.)

Op basis van hun gegevens en waarnemingen veronderstelden de onderzoekers dat de chimpansees door de transparantie en vorm van de kristallen werden aangetrokken.

Ze leken ook iets te ervaren dat "voorbij nieuwsgierigheid" ging, zei Dr. García-Ruiz. Het observeren gaf gewicht aan een van zijn meer speculatieve theorieën: hij gelooft dat kristallen, als "het enige Euclidische object in de natuur," mensen mogelijk hebben geholpen bij het uitvinden van geometrie en het ontsluiten van abstract denken.

Buitenstaanders waren terughoudender in hun interpretatie van de resultaten. De chimpansees in de studie “delen blijkbaar onze eigen fascinatie voor glanzende en doorschijnende objecten,” zei Michael Haslam, een archeoloog bij 'Historic Environment Scotland' die bestudeert hoe dieren gereedschappen gebruiken. Maar de achtergronden van deze specifieke chimpansees als geredde dieren, samen met de kleine steekproefgrootte van de studie, maken het moeilijk om verder te generaliseren.

En het trekken van bredere conclusies over precies waarom chimpansees van kristallen houden — en of deze eigenschappen ook aantrekkelijk waren voor de hominide voorouders van de mens, of onze denkpatronen beïnvloedden — gaat “een paar stappen te ver,” zei Dr. Haslam.

Hij voegde eraan toe dat andere dieren zoals prieelvogels ook worden aangetrokken tot kristalachtige objecten.

“Hoewel de aantrekkingskracht duidelijk is, is de onderliggende motivatie dat niet,” zei hij.

Dr. García-Ruiz hoopt om soortgelijke experimenten met wilde chimpansees uit te voeren. In tegenstelling tot degenen die onder mensen zijn opgevoed, "hebben zij geen idee van veelvlakken en Euclidische meetkunde,” zei hij. "Ik denk dat dat nog interessanter zal zijn.

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!