De evangelische migratiekerk Go Church wint snel aan populariteit bij de Vlaamse jeugd, maar achter haar façade gaat emotioneel, financieel en seksueel misbruik schuil. De Morgen en VRT NWS Pano gingen undercover, spraken met tientallen (ex-)leden en ontdekten hoe jongeren er geïsoleerd en uitgeperst worden. Enerzijds geef ik toe dat ikzelf slechts een klein deel van wat hierna volgt heb gelezen, maar anderzijds ken jij misschien iemand die aan dringende opvang toe is en daardoor meer over die sekte wenst te weten...
“Hemelse vader, ik kom vandaag tot U zoals ik ben. Een zondaar, verdoemd tot de hel.” Het gejoel in de Merksemse Sint-Jozefkerk klinkt oorverdovend als ik op een zomerdag voor het altaar sta en ‘mijn leven aan Jezus geef’.
Met klamme handen probeer ik de verborgen camera in mijn knoopsgat op zijn plaats te houden en er enthousiast genoeg uit te zien. Voor zo’n honderd leden van Go Church die zich in de kerk verzameld hebben, is de geloofsbelijdenis dan ook de apotheose van een misdienst die drie uur duurt. Pottenkijkers met kritische vragen zijn hier niet welkom.
En daarom doe ik alsof ik een van hen ben.
Om uit te leggen waarom, moeten we terug in de tijd. Afgelopen zomer passeerden op TikTok verontrustende getuigenissen van ex-leden van Go Church. In die getuigenissen gaat het over manipulatie en misbruik.
Go Church is een evangelische migratiekerk die onderdeel is van een wereldwijd netwerk van meer dan 7.600 kerken, allemaal onder het gezag van de Ghanees Dag Heward-Mills. In ons land groeit de kerk snel: er zijn ondertussen vestigingen op elf locaties. Waaronder die in Merksem. Opvallend: de kerk richt zich vooral op jongeren. Vaak nog tieners, die zonder hun ouders - en vaak ook zonder medeweten van die ouders - lid geworden zijn.
Go Church zelf reageert op de TikTok-getuigenissen met een promomachine. Op TikTok en Instagram verschijnen tientallen video’s van tieners en jonge twintigers die vertellen hoe de kerk hen net van gedachten aan zelfdoding, alcoholverslaving en drugsproblemen redde. Als God zelfs míj kon redden, beeld je dan eens in wat hij voor jou kan doen, is de terugkerende gedachte van de wervende video’s.
Wat is Go Church precies?
De enige manier om te weten wat er aan de hand is, is zelf toetreden.
En zo zak ik die dag af naar Merksem. Niet als journalist Paul Notelteirs (28), maar als de onzekere technieker Milan De Vos (25). Om beter aan te sluiten bij het doelpubliek, doe ik me voor als iemand met een beperkt sociaal netwerk die met zijn seksualiteit worstelt.
“Laat het op je afkomen”, zegt lady pastor Elke* als ze me aan de tramhalte oppikt en naar binnen leidt. Met het overweldigende gezang en de tieners die tijdens het bidden in tranen uitbarsten, is het moeilijk om tijdens de drie uur durende dienst níét meegesleurd te worden. Onopgemerkt in de massa verdwijnen, is bovendien onmogelijk.
Aan het eind van de dienst vraagt de pastor aan alle nieuwelingen om naar het altaar te komen. Voorzichtig schuifel ik samen met een vijftiental tieners en jonge twintigers naar voren. De pastor laat ons vervolgens een tekst opzeggen die een geloofsbelijdenis blijkt te zijn.
“Satan, jij hebt geen macht over mij”, hoor ik het 14-jarige meisje naast me prevelen terwijl ze haar handen voorzichtig in de lucht steekt. Het belang van die woorden wordt pas duidelijk als op projectieschermen verschijnt dat we voortaan onze ‘spirituele verjaardag vieren’ en naar een zaaltje achter in de kerk geleid worden.
Daar duwen leden van Go Church ons smartphones in de handen waarop we meteen onze adressen, telefoonnummers en andere persoonlijke gegevens moeten invullen. Ook de minderjarigen onder ons moeten dat doen: van het magere tienermeisje dat enkel op aanraden van vriendinnen eens langskwam, tot de hippe broers die op zoek zijn naar zingeving.
De new converts meeting vormt de start van een trip waarin de kerk er alles aan zal doen om meer controle over onze levens te krijgen. Het pad dat de pastor uitstippelt, zal nauwer en almaar duisterder worden.
“Ze hebben me gebroken zoals niemand anders dat kon. Toen ik vertrok, was alles weg”, zal Luna (23), die zich op haar 16de bij Go Church aansloot, later vertellen. Maar terwijl ik voor het altaar sta en de aanwezigen schreeuwen alsof Jezus Christus net verrezen is in Merksem, ken ik de verhalen over misbruik van Luna en de tientallen adolescenten die we met De Morgen en VRT NWS Pano spraken nog niet. Al zal het niet lang duren voor alle alarmsignalen op rood gaan.
Genezen
“Iedereen in de kerk had ooit een probleem, maar God heeft het voor ons opgelost”, fluistert de 18-jarige Thomas* me toe als mijn eerste dienst bij Go Church er na drie uur op zit. De schichtige jongeman met beginnende baard sportte lang op hoog niveau, maar moest die ambities opbergen door een zenuwziekte en belandde in een diepe depressie. Net toen hij ervan overtuigd raakte dat er in de wereld geen plek voor hem was, ving de kerk hem naar eigen zeggen op. “God heeft me genezen”, zegt hij terwijl hij een glimlach op zijn gezicht probeert te toveren.
Thomas is lang niet de enige tiener die een hobbelig parcours bewandelde om tot de kerk te komen. Het profiel van de kerkgangers is steevast jong én kwetsbaar. Het overgrote deel heeft ook een migratieachtergrond, meestal uit Afrika. In de weken die volgen, ontmoet ik zo een jongen die drugs dealde om uit de kansarmoede te raken en een kotstudente die verschillende opnames in de psychiatrie achter de rug had.
Het zijn jongeren die vaak geen thuis hebben en al helemaal niemand om hun verhaal aan te doen. Aan al die dolende zielen belooft de kerk een helder doel in het leven, antwoorden op hun persoonlijke vragen én structuur.
De diensten op zondag zijn daarbij maar een klein deel van wat Go Church doet. Leden worden meteen na hun intrede in de kerk in een bacenta ondergebracht. Dat is een kleine groep die onder het gezag van een shepherd iedere week de Bijbel bestudeert.
Die shepherd is verantwoordelijk voor de spirituele ontwikkeling van zijn leden en moet er ook op toezien dat niemand van de kudde afdwaalt. Want naast de bijbelstudies wordt er ook verwacht dat kerkgangers kampen bijwonen en tot een speciale afdeling toetreden om hun steentje bij te dragen aan de vereniging. Zo kunnen ze onder meer dansen, zingen, acteren of content voor sociale media creëren. Voor al die activiteiten zijn uiteraard extra repetities ingepland.
Er gaat ook veel tijd op aan het zogenaamde evangeliseren. Leden moeten daarvoor naar populaire trekpleisters zoals de Meir in Antwerpen of de Grote Markt in Leuven afzakken om er andere jongeren naar de kerk te lokken. “Velen worden geroepen, maar de jeugd is gekozen. Een lid, een bus!”, luidt een slogan die tijdens elke dienst terugkeert. Het is een verwijzing naar de filosofie waarbij iedere kerkganger een bus vol nieuwe gezichten moet aanbrengen.
In Excel-lijsten wordt bijgehouden hoeveel nieuwkomers ieder lid kan werven. Wie niet genoeg zieltjes kan ronselen, krijgt daar steevast opmerkingen over.
Ik begrijp de aantrekkingskracht van Go Church, zeker voor jongeren die geen eigen netwerk hebben en twijfelen over welke richting ze met hun leven uit moeten. De kerk biedt hen een gemeenschap om bij te horen en de zingeving die ze zo missen. Maar ik zie ook snel hoe het warme bad oververhit raakt. Want Go Church palmt agenda’s volledig in en de afspraken zijn absoluut niet vrijblijvend.
Als ik tijdens een van mijn eerste weken bij Go Church op weekend ga en dus een van de diensten mis, herinnert een ander lid me er fijntjes aan dat ik prioriteiten moet stellen. En verschillende leidinggevenden wijzen me via WhatsApp telkens op de vastgelegde afspraken.
Ik ben zo’n anderhalve maand lang lid van Go Church, maar voor mensen die er langere tijd in zitten, is de impact niet te overzien. “Ons leven moest volledig rond de kerk draaien”, vertelt ex-lid Luna (23). Miste ze een bijbelstudie, dan had ze daarna steevast meerdere gemiste oproepen van een misnoegde shepherd.
De structuur die eerst rustgevend aanvoelde, werd later dermate dwingend dat ze er psychische en fysieke klachten aan overhield. Toen Go Church erachter kwam dat ze daar hulp voor zocht, was de verontwaardiging bij de leiders van de organisatie groot. “‘Hoe kun je nu beter worden als je niet naar de kerk komt?’, vroegen ze me.”
Op een soortgelijke manier ervaarde ook Laura (17) Go Church als een kooi waaruit ze nog amper kon ontsnappen. De sociale controle was groot. “Ik voelde me heel erg onder druk gezet, ze belden en sms’ten me voortdurend”, vertelt ze. Achter de rug van haar shepherd meldde ze zich na lang twijfelen aan bij een therapeut. Toen klasgenoten die ook bij Go Church zaten daarachter kwamen, brachten ze de kerk daarvan op de hoogte.
“De pastor belde me toen om te zeggen dat therapie demonisch is en niet helpt. De enige manier om met de wereld om te gaan, lag volgens hem bij God. Psychische hulp was manipulatief en werelds”, vertelt ze. Pas toen haar moeder, een van de weinige oudere leden binnen Go Church, een dienst miste en daarom als ‘duivels’ omschreven werd, realiseerde Laura zich hoe zwaar ze in de netten van de kerk verstrengeld was geraakt.
Sociale controle
Go Church legt niet alleen een claim op de tijdsbesteding van zijn leden, het wil ook hun sociale leven controleren. Vrijwel meteen nadat ik mijn leven (én telefoonnummer) aan de kerk gegeven heb, krijg ik berichten van leden met vragen over waar ik uithang en wat ik aan het doen ben.
Onder leidinggevenden wordt informatie ook snel uitgewisseld. Als ik een van hen over mijn opleiding of weekendplannen vertel, pikken leiders die ik nooit ontmoette daar later moeiteloos op in. Zo schrik ik ervan hoe hooggeplaatste leden van andere afdelingen weten wanneer ik diensten bijwoon en achteraf via WhatsApp checken hoe ik die ervaren heb.
De sociale controle is sterk aanwezig en als ik voor het eerst bij de bijbelstudie van mijn bacenta-leider Jelle* ben, vertelt hij onze groep dat dat voor onze eigen bestwil is. “Vorm geen team met ongelovigen. Hoe kan gerechtigheid samengaan met goddeloosheid?”, citeert hij de eerste brief van Paulus aan de Korintiërs uit het Nieuwe Testament.
Volgens hem is het cruciaal om afstand te creëren tussen jezelf en ongelovigen, omdat het anders onmogelijk is om dichter bij God te komen. Alle antwoorden staan in de Bijbel en dus moeten Go Church-leden zich tot hun pastor of shepherd richten als ze ergens mee zitten, en niet tot wat hij als de ‘Raad van Goddelozen’ omschrijft. Ouders, geliefden, leerkrachten: ze werken ons alleen maar tegen in onze groei. “De adviezen die de wereld je geeft, zullen je alleen maar vernietigen (…) Vriendschap met de wereld betekent vijandschap met God”, zegt hij. “Je vrienden kunnen je letterlijk naar de hel leiden, je salvation kapotmaken.”
Stigma
Het wordt stil in de vergaderzaal van het Antwerpse open huis Kavka waar Go Church zijn bijbelstudies organiseert en dus probeer ik de dienst een wat andere richting uit te sturen. In de nazomer deelden verschillende ex-leden van de kerk video’s op TikTok waarin ze de manipulatie binnen de kerk aan de kaak stellen. Ik vraag mijn bacenta-leider wat hij daarvan vindt en hij doet er alles aan om de ernst van de klachten te minimaliseren.
Sociaal weegt het stigma volgens hem soms wel door. Zo vertrok zijn beste vriend Kevin uit de kerk (‘Wat niets met Go Church zelf te maken had!’) en begon hij nadien kritische video’s te delen, waardoor hij het contact met hem moest verbreken. “Vele kerken worden een sekte genoemd, maar is dat wel zo? Als Angela* (een van de leden in onze bacenta, PN) weg wil, zal ik niet zeggen dat ze moet blijven of dat ik naar haar huis zal komen omdat ik weet waar ze woont.”
Als we weken later met Kevin (26) spreken, vertelt hij een heel ander verhaal. Hij stapte afgelopen zomer uit de kerk, nadat hij het in anderhalf jaar tijd tot leider van de Leuvense afdeling had geschopt. De druk op zijn persoonlijke leven, de bemoeienissen met zijn relatie en de getuigenissen op TikTok brachten hem tot dat besluit.
Vertrekken ging helemaal niet zonder slag of stoot. Zeker Jelle kon zijn afscheid niet verkroppen. Hij belde hem ettelijke keren op en trok samen met zijn vrouw naar zijn woning. Toen Kevins moeder hem niet wilde binnenlaten, probeerde hij het huis binnen te dringen.
Later gingen ze ook naar hem op zoek op andere plekken in Leuven waar hij vaak rondhing. “Ik heb toen een verhaal op Instagram gedeeld met de vraag om me gerust te laten, anders zou ik de politie erbij halen. Want dat was stalking, echt niet normaal”, vertelt hij.
“De strikte hiërarchie is er om iedereen in de gaten te houden, controle is het ultieme doel”, zegt de Ghanese geestelijke Emmanuel Oko Mensah. Hij zat 21 jaar in de kerk en werkte 17 jaar lang nauw samen met Heward-Mills, de oprichter en het hoofd van het wereldwijde netwerk. Tot hij door hem gedwongen werd om zijn vrouw te verlaten. Het was een kantelpunt dat zijn ogen deed opengaan over hoeveel de kerk zich moeit met het persoonlijk leven van gelovigen.
In 2019 legde hij daarom zijn bisschopstitel neer en in de nasleep daarvan stapten nog vijf andere Ghanese prominente bisschoppen en predikanten uit de kerk. Dat verliep niet probleemloos. Oko Mensah en zijn familie ontvingen doodsbedreigingen en Heward-Mills mobiliseerde zijn volgers voor een online lastercampagne die tot vandaag voortduurt. “Als de leider tegen je is, is iedereen tegen je”, vertelt hij als we hem op een dakterras in Ghana spreken.
Pastors maken dat idee concreet door God, de kerk en de bisschop als één entiteit te beschouwen. “Als je de bisschop of de kerk dan een fout ziet maken, weet je dat dat eigenlijk niet kan. Want de kerk maakt geen fouten”, klinkt het. Oko Mensah benadrukt dat alles wat gepredikt wordt rechtstreeks van Heward-Mills komt. Vroeger hadden pastors enige ruimte om zelf klemtonen te leggen, maar de laatste tien jaar zijn de duimschroeven aangedraaid.
Er zijn dus mensen die de weg naar de uitgang versperren, maar de kooi vormt zich ook op andere manieren. Zo wordt de kloof met wat de kerkleiders ‘het wereldse leven’ noemen almaar groter. Tijdens een van de diensten waarschuwt pastor King Appiagyei, die helemaal bovenaan in de pikorde van de Belgische afdeling staat, herhaaldelijk dat het onmogelijk is om je aandacht als christen te verdelen. God wil immers je hele lichaam en je volledige hart en ziel.
Op vrijdagavond de verjaardag van een vriendin vieren, op zaterdag tennissen en op zondag een misdienst bijwonen? Dat valt voor Go Church niet met elkaar te rijmen. De pastor heeft het daarbij over ‘wereldse’ passies en bezorgdheden die toch maar obstakels op de weg naar de hemel zijn.
Maar als je sociale cirkel zo klein wordt, is het voor alle kwetsbare jongeren lastig om weerwerk te bieden. Temeer omdat hun kerkleiders suggereren dat vertrekken meteen ook een ticket naar de hel betekent. Verschillende jongeren die ooit lid waren van Go Church, vertellen dat ze na hun vertrek nog meermaals bezoek kregen van leden en bisschoppen die hen op andere gedachten probeerden te brengen. In sommige gevallen lukte dat ook.
Seks uit den boze
Seks en relaties zijn sowieso uit den boze binnen de kerk. Dat wordt me meteen duidelijk als ik aanschuif bij het Strong Christian Camp dat oudgediende Tom* in Kavka organiseert. Samen met andere nieuwkomers binnen de organisatie krijg ik een spoedcursus over de leer van Dag Heward-Mills die afwisselend ‘profeet’ en ‘daddy’ genoemd wordt.
“Het Woord van God helpt ons onze manier van denken veranderen en behoedt ons voor slechte gewoonten uit het verleden zoals roken, drinken, seks voor én buiten het huwelijk, het hebben van vriend(innetj)jes. En voor andere zonden uit ons leven”, leest Tom voor uit Key Facts for New Believers, een van Heward-Mills’ werken die als leidraad dienen.
In de boeken van de ‘profeet’ wordt in de eerste plaats gehoorzaamheid gepromoot. Zelfverzekerdheid en mondigheid hebben geen plaats in een strikt hiërarchisch georganiseerde gemeenschap waarin shepherds, pastors en bisschoppen alles beter weten.
Verder is het ondenkbaar om naar ‘wereldse muziek’ te luisteren, leren vrouwen beter hoe ze moeten koken en het huishouden kunnen doen en is homoseksualiteit taboe. “[Zij] hebben een gruweldaad begaan en zullen zeker ter dood worden gebracht”, citeert Tom uit de Bijbel.
Waar hij eerder tijdens de sessie nog grappen maakte, wordt hij dan ernstig. “Het is niet makkelijk om vragen erover te beantwoorden, zeker niet als mensen erover doordrijven. Maar de Bijbel laat wel weten dat homoseksualiteit niet iets is wat God van ons wil.”
Als ik even later naar buiten loop en de Pride-vlaggen onder de parasols van Kavka’s terras zie hangen, bekruipt me een beklemmend gevoel. Achter de gesloten deuren van het open en tolerante huis waar ik eerder queer evenementen bijwoonde, worden jongeren ingelijfd in een strikt conservatieve beweging die haat predikt.
Als late twintiger kan ik me makkelijk wapenen tegen de redenering dat een ‘baby christen’ hulp nodig heeft, ‘zoals een baby die nog in zijn luier plast’. Wanneer een Gents Go Church-lid dat ik over mijn homoseksualiteit heb verteld me weer eens sms’t dat God mijn verlangens zal veranderen, leg ik zijn berichten naast me neer. Ik ben al meer dan tien jaar in het reine met mijn seksualiteit, heb fijne relaties achter de rug en ben goed omringd.
Maar ik vraag me wel af wat er gebeurt met de Milans die daadwerkelijk worstelen en met hun vragen bij Go Church aankloppen. Hoe het bij de zoekende jongeren op de kerkbanken binnenkomt als ze horen dat God hen haat om wie ze zijn. Dat de delen van hun persoonlijkheden waar ze zich het meest voor schamen hen ook nog eens naar de hel zullen leiden als ze niet onmiddellijk veranderen.
Als we in de kerk naar een moraliserend toneelstuk kijken waarin een tienermeisje volledig aan lager wal raakt omdat ze op date gaat met een jongen, wordt afkeurend gebruld als het woord ‘abortus’ valt. Ik zie het tienermeisje naast me in elkaar krimpen, maar ze vangt mijn blik en sluit zich prompt weer aan bij de boeroepers.
De zedenlessen beperken zich niet louter tot de theorie, weet Andreja (20) uit eerste hand. Zij werd op haar 16de lid van Go Church en kreeg daar meteen felle tegenkanting omdat ze een relatie had. Toen een van de kerkleiders haar naar huis bracht, werd ze geforceerd om haar vriend te blokkeren op sociale media. “Ze wilden mijn telefoon overnemen zodat ze het zelf konden doen, maar ik beloofde hem te verwijderen. Toen ik dat niet deed, belde de pastor naar hem om te zeggen dat hij me met rust moest laten”, vertelt ze.
Misbruik
De strikte zedencode waar Go Church tegenover leden mee uitpakt, steekt fel af bij het verhaal van Anna* (25). Zij sluit zich in het voorjaar van 2020 aan bij de kerk, die op dat moment in ons land nog Mustard Seed Chapel International heet en net geleid wordt door pastor Kojo*. Hij is vanuit de Europese hoofdzetel in het Verenigd Koninkrijk naar België gestuurd en onder zijn vleugels vinden steeds meer jongeren hun weg naar de kerk.
Als tiener met een moeilijke thuissituatie en een geschiedenis van psychische problemen vindt Anna troost bij Kojo, die ook haar shepherd wordt. Dat vertrouwen raakt diep beschadigd wanneer ze enkele maanden na hun ontmoeting een luisterend oor zoekt en naar het appartement trekt waar hij met twee andere leden van de kerk woont.
“Kojo duwde me daar op bed, kuste me en betastte me terwijl ik me niet durfde te verroeren. De dag nadien riep hij me bij hem om zijn excuses aan te bieden, maar enkele minuten later kuste hij me weer.” Het is het startpunt van een jaar vol misbruik, vertelt Anna, waarin ze soms meerdere keren per week verkracht wordt.
In die periode legt Anna de schuld niet bij Kojo, maar bij zichzelf. Als verklaring daarvoor verwijst ze naar de dominante vrouwbeelden binnen de kerk, waar over ‘verleidelijke vrouwen’ met ‘verderfelijke zeden’ wordt gesproken. “Pastors en bisschoppen worden op een voetstuk gezet in de kerk. Ik wist dat ik het niet wou, maar ik geloofde dat God hem had gestuurd om mij te leiden. Dus als het moeilijk was, kon dat alleen maar aan mijn ‘jezabelgeest’ liggen”, zegt ze.
Voor een lange tijd heeft Anna niemand om haar hart bij te luchten. Vluchten is ondenkbaar, sterker nog: haar leven raakt steeds inniger vervlochten met dat van de pastor. “Samen met enkele andere vrouwen binnen de kerk zorgde ik steeds vaker voor Kojo: ik vervoerde hem, maakte zijn appartement schoon en zorgde dat zijn favoriete smoothies en frisdranken te allen tijde klaarstonden. Als ‘dank’ vroeg hij om mijn spaargeld naar hem over te schrijven. Hij was naar eigen zeggen goed met geld en kon de financiën dus beter overzien. Als ik iets wilde kopen, moest ik vanaf dan bij hem aankloppen.”
Bekentenis
Een nieuw dieptepunt in Anna’s Go Church-verhaal komt maanden later. Ze vertelt hoe ze in die periode ziet hoe ook haar 17-jarige beste vriendin door Kojo verkracht wordt. Op dat moment zit ze al zo lang in de kerk dat vertrekken niet meer als een reële optie aanvoelt. Pas maanden later durft ze aan een andere pastor te vertellen waarom ze met suïcidale gedachten kampt. Hij roept Kojo ter verantwoording en vraagt hem om de situatie aan bisschop Richard Aryee voor te leggen, het hoofd van de Britse kerk. “Maar Kojo mocht zelf kiezen wanneer hij dat zou doen en hij had nog altijd de leiding over jonge meisjes”, vertelt Anna.
Voor Kojo verandert er weinig, maar de bekentenis zet haar leven wel op zijn kop. Zo wordt ze uit alle WhatsApp-groepen van Go Church-leiders verwijderd en krijgt ze geen steun van andere gelovigen. “Van de ene dag op de andere had ik niemand meer, in de kerk sprak niemand nog tegen mij en dus zette ik me achteraan. Kojo’s vrouw kwam dan achter me staan en fluisterde in mijn oor dat ik een slecht mens was.”
De spanningen lopen zo hoog op dat leidinggevenden in de kerk haar voorstellen om naar het Verenigd Koninkrijk te verhuizen. Als ze na zes maanden terugkomt, is Kojo zelf weer naar het Verenigd Koninkrijk vertrokken.
Anna zegt dat ze niet de enige is die door Kojo werd misbruikt. Na haar thuiskomst heeft ze nog contact met een andere 17-jarige en een 20-jarige die zeggen dat ze door hem verkracht werden. Zij zijn tot vandaag aangesloten bij Go Church en bekleden er prominente functies.
Anna maakt ondertussen geen deel meer uit van Go Church, maar ze durft nog steeds geen aangifte te doen. Ze is bang voor de reactie van de kerk en weet ook bijna zeker dat ze geen steun zal krijgen van de andere slachtoffers die nog altijd deel uitmaken van Go Church.
Als we hen om een reactie vragen, blokken ze dat ook onmiddellijk af en ontkennen ze alles. Al konden we een WhatsApp-conversatie van enkele jaren geleden inkijken waarin Anna en een van de vrouwen over hun misbruikervaringen praten.
Morel Harding Kartel bevestigt het verhaal van Anna. Hij nam in 2021 samen met King Appiagyei de leiderschapsrol binnen de Belgische afdeling over. Hij zegt dat er in totaal vijf vrouwen naar hem stapten met klachten over grensoverschrijdend gedrag door Kojo.
Hij kaartte het aan bij het hoofd van de Britse afdeling, die zei dat het “intern opgelost zou worden”. Uiteindelijk stapte hij zelf uit de kerk omdat hij zich niet langer kon verzoenen met de strikte hiërarchie én de klemtoon op financieel gewin.
De miljoenen van Heward-Mills
“Alles binnen de kerk draait om cijfers”, zegt Harding Kartel. Volgens hem willen de kerken van Heward-Mills niet zomaar zieltjes winnen voor het paradijs, maar ook geld verdienen aan het geloof. Dat wordt ook mij meteen duidelijk als er tijdens de eerste dienst die ik bijwoon rekeningnummers op de projectieschermen verschijnen. Wie zich extra gezegend voelt, moet volgens de preker vanzelfsprekend een groter bedrag overschrijven. En de grootste donateurs mogen aan het eind van de viering naar voren komen voor een speciale ‘blessing’ door de pastor.
Het is een eer die grote indruk maakt: tijdens een van de vieringen valt een vrouw schreeuwend op de grond en moeten vier mannen haar aan haar armen en benen de kerk uitdragen. Naast de ‘tienden’ waarbij leden een tiende van hun inkomen afstaan, zijn er altijd wel redenen om meer geld te vragen. Het huwelijk van een pastor, de verjaardag van Heward-Mills of een boekenpakket om cursussen te kunnen volgen.
“Al het geld dat opgehaald wordt, stroomt terug naar Heward-Mills. Hij is een van de rijkste pastors in Ghana en is enkel geïnteresseerd in roem en geld”, zegt Lawrence Odonkor. Hij maakte twintig jaar deel uit van de kerk en zette onder meer afdelingen op poten in Ethiopië, Zuid-Afrika en Madagascar. Tot hij in 2020 een van de zes geestelijken werd die zich van Mills afscheurden, omdat hij zich niet meer kon vinden in de manier waarop de kerk met mensen omging.
“Op de eerste zondag van oktober vieren alle afdelingen hun pastor en worden ze aangemoedigd om aan hem te doneren, maar sinds enkele jaren heeft Heward-Mills ook dat geld opgeëist”, zegt hij. “Er is niets mis met een pastor die om geld vraagt, maar het nam de vorm van dwang aan”, zegt ook ex-bisschop Oko Mensah.
In een video-opname van zijn bezoek aan België in november 2025 toont Joshua Heward-Mills, de zoon van de zelfverklaarde profeet, hoe die druk er in de praktijk er precies uitziet. In een dienst waarin de Belgische afdeling haar naam van Pleasant Surprise Church International tot Go Church aanpast, is de Ghanees er duidelijk op uit om zoveel mogelijk geld los te weken.
“Ik wil een bijdrage die op jullie rekeningen zal wegen”, zegt Joshua aan de Belgische leden die zich in een Brusselse zaal verzameld hebben. “Als je het niet leuk vindt dat we hier bijdragen vragen, zoek je maar een andere kerk. Wij doneren hier”, gaat hij verder tijdens de dienst, waarvan een video-opname bewaard bleef.
Hoeveel geld er al in België opgehaald werd, blijft voorlopig een raadsel. De twee vzw’s die aan Go Church gelinkt zijn, hebben nooit een jaarrekening neergelegd. En zowel Odonkor als Oko Mensah zeggen dat ze na hun decennia in de kerk nooit zicht kregen op hoeveel geld er precies binnenkwam. Vaststaat wel dat Heward-Mills in Ghana een imperium van kerken gesticht heeft en er ook aan een indrukwekkende universiteit bouwt waar alle bisschoppen opgeleid worden die later over de hele wereld uitzwermen om zijn woord te verspreiden.
Alles wat over geld of machtsstructuren gaat, houdt Go Church goed verborgen op sociale media. Als pastor King weer eens anderhalf uur preekt over hoe onze vrienden en kennissen ons naar de hel sleuren, zie ik daar de volgende dag niets van terug in de strak geregisseerde video’s die op TikTok en Instagram verschijnen. De beelden komen enkel uit het eerste deel van de dienst waarin gepassioneerde jongeren samen zingen en dansen, volledig volgens de traditie van de Amerikaanse megachurch.
Er zit een zeer performatief kantje aan de vieringen, want op elk moment lopen er verschillende mensen met camera’s rond om elke grootse emotie te registreren. Het bidden in tongen, waarbij iedereen een halfuur lang in een door de Heilige Geest ingefluisterde nonsenstaal spreekt, registreren ze dan weer niet.
Zodra de preek begint en vrijwilligers het spreekgestoelte voor pastor King klaarzetten, verschijnt telkens een boodschap op het scherm dat het verboden is om foto’s en video- of geluidsopnames te maken. Alle telefoons moeten dan op vliegtuigstand gezet worden.
Ik maak al wekenlang deel uit van Go Church als ik tijdens een dienst toch mijn iPhone bovenhaal om een foto te maken. De tiener die voor me zit, doet immers net hetzelfde. Toch trek ik blijkbaar de aandacht van de pastor, die me onmiddellijk op de vingers tikt. Ik stop mijn telefoon vervolgens weg, maar enkele minuten later onderbreekt hij de dienst opnieuw. “Dit is een kerk, geen bioscoop. Breng hem alsjeblieft naar buiten”, zegt hij terwijl enkele bacenta-leiders toesnellen.
Ik voel de grond onder mijn voeten wegzakken en houd mijn armen voor de verborgen camera die in mijn knoopsgat verstopt zit, maar in de zijbeuk drukken de bacenta-leiders me op het hart dat ik me geen zorgen hoef te maken. “Een voorzorgsmaatregel”, vertelt een van hen. “Sommige mensen willen niet graag dat hun gezicht op camera staat.”
De bedenking dat Go Church er zelf geen moeite mee heeft om beelden van niet-begeleide minderjarigen uit pure zelfpromotie op sociale media te zwieren, slik ik maar even in.
“Er zijn mensen in de kerk gekomen met slechte intenties, Zij nemen dingen op”, zegt lady pastor Elke als ze even later naast me achter in de kerk komt zitten. De bisschop is volgens haar ‘de liefste’ en ze drukt me op het hart dat ik me geen zorgen hoef te maken, maar het wordt me stilaan duidelijk hoe groot de alertheid binnen Go Church wel is.
Er zijn duidelijke afspraken over wat getoond kan worden en de angst voor indringers is groot. “Er is gedreigd om de VRT op ons af te sturen”, vertrouwt mijn bacenta-leider Jelle me toe terwijl ik mijn meest verontwaardigde blik bovenhaal.
Vertrouwen weg
In de hele week die volgt, blijven leden van de kerk me contacteren en vragen stellen over hoe mijn werkweek gaat en hoe ik me voel. Langzaam raak ik ervan overtuigd dat het incident in de kerk me wel vergeven zal worden. Maar als ik bij de eerstvolgende bijbelstudie aankom en Tom me apart neemt, slaat de sfeer plots om.
“Het is niet ideaal, maar we hebben besloten dat je een andere kerk moet zoeken”, zegt hij. Omdat ik een foto gemaakt heb, is het vertrouwen volgens hem helemaal weg. Ik wil nog opperen dat talloze anderen hetzelfde deden en dat ik mijn motieven kan uitleggen, maar het mag niet baten. De deuren van Go Church gaan onherroepelijk voor me dicht.
Wat er gebeurd is, blijft tot op de dag van vandaag een raadsel. Hebben de kerkleiders een foto van mij in een online gezichtsherkenningstool gestopt en zo de puzzel gelegd? Of heb ik me ergens zo versproken dat hun wantrouwen getriggerd werd?
Wat vaststaat, is dat alle communicatie met leden en leiders vanaf dan ophoudt. Zodra Tom de boodschap overgebracht heeft, antwoordt niemand meer die ik contacteer en blokkeren meerdere leden het account van mijn alias op sociale media. Even snel als Go Church mijn leven in de zomer overnam, verdwijnt het er weer uit.
De onverbiddelijke houding van Go Church blijft aan me knagen als ik de zeeën van plots vrijgekomen tijd overzie. Uiteraard wist ik bij mijn intrede dat de kans klein was om in een warm nest terecht te komen, maar de kerk legde wel wekenlang beslag op mijn persoonlijke leven.
In die hele periode luidde het credo om me zo snel en zo grondig mogelijk af te scheuren van mijn vrienden en familie. Ik kan zonder moeite de draad weer oppikken, maar wat als een tiener zonder vangnet even abrupt de deur gewezen zou worden door zijn ‘nieuwe familie’?
Klachten
Bij mijn intrede had ik me nooit kunnen voorstellen hoe gevaarlijk de kerk voor jongeren kan zijn. Daarom verbaast het me dat er nooit een officiële klacht ingediend werd tegen Go Church. Al heeft dat mogelijk ook te maken met hoe moeilijk het is om een juridische achilleshiel te vinden. Want er zijn wel degelijk pogingen in die richting geweest.
Op 7 maart 2025 ontvangt Merksems districtsburgemeester Luc Bungeneers een verontrustende mail van Kelly* (40). Daarin waarschuwt ze voor “manipulatie en hersenspoeling” door de kerk, die haar misdiensten in het sociaal-culturele ontmoetingscentrum Tutti organiseert. Sinds haar 18-jarige zoon Milo* een halfjaar eerder lid werd, heeft ze zijn persoonlijkheid volledig zien veranderen. Kort voordien heeft ze ook een dienst met hem bijgewoond en ze is daar geshockeerd geraakt door hoe sterk er op geld gefocust wordt. “Ik stel me ernstige vragen bij de ethische en wettelijke praktijken binnen deze organisatie, zeker ten aanzien van kwetsbare jongeren”, schrijft ze.
Het verhaal van Kelly
Kelly kiest haar woorden precies en toch lukt het haar niet om anderen ervan te overtuigen hoe ernstig de situatie is. Bungeneers stuurt haar mail in eerste instantie door naar Tutti, waar besloten wordt om het huurcontract van de kerk stop te zetten. Er zijn dan al klachten over geluidsoverlast en een beveiligingsmedewerker heeft een ritueel gezien op de parking dat niet koosjer aanvoelde. De mail doet de emmer overlopen, maar daarbuiten gebeurt er niets. Bungeneers volgt de zaak niet verder op. Als we hem voor dit verhaal met nieuwe feiten confronteren, reageert hij verbaasd dat de kerk nog altijd op verschillende locaties in Merksem actief is.
Op het kabinet van waarnemend Antwerps burgemeester Els van Doesburg (N-VA) gaan er evenmin alarmbellen af en haar melding bij de politie levert niets op. Beide instanties beklemtonen dat religieuze organisaties nu eenmaal geld aan hun leden vragen en dat Milo als meerderjarige zelf mag kiezen hoe hij zijn middelen besteedt.
Door enkel op het financiële aspect te focussen en met de vrijheid van religie te schermen, missen zij het bredere plaatje waarin jonge mensen opgeslokt worden door een organisatie die hen volledig isoleert.
De impact van Go Church op Kelly’s gezin blijft ondertussen groot. “We hebben al heel veel discussies gehad en dat heeft enorm op ons gewogen. Milo liegt ook voortdurend over waar hij is en wat hij uitspookt. Als alleenstaande moeder hebben we 20 jaar lang alles samen gedaan, maar nu heeft hij totaal geen empathie meer voor mij”, vertelt ze.
Toen ik Milo in zijn versgestreken hemd en met zijn kortgeknipte haren door de kerk zag lopen, kwam hij op me over als de perfecte koorknaap. Hij maakte deel uit van de ushers die kerkgangers naar hun plaats brengen en vervulde die taak met verve, maar zijn moeder herinnert zich nog de tijd waarin hij van zoveel meer droomde dan van een leven als posterboy voor Go Church. Hoe hij jarenlang aan een carrière aan de topsportschool timmerde, tot hij er weggestuurd werd en in een diep gat viel waar enkel Go Church hem uit kon ‘redden’.
Zelfs voor zijn oudste vrienden zijn de contouren van de jongen die hij zo lang was stilaan vervaagd. “Hij heeft al zijn vrienden weleens proberen mee te nemen naar de kerk, maar nu blijft er niemand meer over en ziet hij niemand meer buiten Go Church”, vertelt zijn moeder.
Het is waarschijnlijk een van de treurigste vaststellingen in dit hele verhaal. Terwijl leden van de kerk zich van hun geliefden isoleren, brokkelen ook hun oude persoonlijkheden af. In de context van zulke sociale drama’s vraagt het bijzonder veel van de achterblijvers om tegen beter weten in te hopen dat ze hun kind, vriend of partner ooit weer zullen herkennen.
“Mijn 16-jarige nichtjes hadden vroeger een eigen humor en interesses, nu praten ze enkel nog over de kerk. Hun hele persoonlijkheid is verdwenen. Als ik kritiek uit, zeggen ze dat mensen gewoon niet met een strenge kerk om kunnen”, vertelt Margot* (16), die er in 2025 voor koos om uit de kerk te stappen.
Grote littekens
Je leven geven voor het altaar van Go Church duurt vijf minuten, er weggaan voelt soms onmogelijk. Maar volgens Luna is het wel degelijk mogelijk om de draad van het oude leven weer op te pikken. “Ik ben vertrokken en heb mijn excuses aangeboden aan al mijn vrienden en familie”, vertelt ze. Al betaalde ze daar wel een prijs voor. Ze keek lang over haar schouder en kreeg paniekaanvallen als ze op straat iemand kruiste die op Kojo leek. Bij Anna hebben de jaren uiteraard ook grote littekens achtergelaten, maar ze wil zich niet langer in stilte hullen. “Ik doe dit voor de mensen die geen stem hebben. En voor de ouders die niet weten wat er achter gesloten deuren met hun kinderen gebeurt.”
Op de cover van Heward-Mills’ boek Loyalty and Disloyalty prijkt een beeld van een dobermann. Het is een figuur die volgens Odonkor niet toevallig is gekozen. Want een hond blijft trouw aan zijn baas, ongeacht de manier waarop die hem behandelt. “Je wordt een verlengstuk van hem en hij scheurt je af van iedereen die daar tegenin gaat. Als de duivel op aarde rondloopt, is het Dag Heward-Mills”, zegt hij. “Als je de Belgische jeugd wil beschermen, moeten de overheid en christelijke organisaties ingrijpen. Want hij leert mensen meer aan hem te gehoorzamen dan aan hun ouders of de wetten van hun land.”
Het beeld van de dobermann spookt door mijn hoofd als ik weggestuurd word en mijn bacenta-genoten naar binnen zie lopen voor alweer een nieuwe bijbelstudie. Ik zal mijn verborgen camera voor de laatste keer opbergen en wanneer we weken later onze bevindingen aan Kavka voorleggen, verbreken ze het huurcontract met Go Church onmiddellijk.
En toch zal het niet genoeg zijn. De kerk zal zich ongetwijfeld reorganiseren en een nieuw onderdak vinden. Mijn gedachten blijven afdwalen naar de tieners en twintigers die bij Go Church eindelijk het gevoel kregen dat ze gehoord werden, maar die in hun zoektocht geen thuis maar een kooi vonden. Wie zal het voor hen opnemen?
*Voor dit undercoveronderzoek filmde De Morgen leden van de kerk zonder hun medeweten. Om hun privacy te beschermen, zijn hun namen in dit stuk gefingeerd en zijn hun gezichten op de camerabeelden onherkenbaar gemaakt. Ook ex-leden Anna en Margot en de moeder van Milo getuigen onder een schuilnaam, hun identiteit is bekend bij de redactie. Pastor Kojo is niet veroordeeld, daarom noemt De Morgen zijn eigen naam niet.
Wederhoor
Sinds 5 oktober vragen we King Appiagyei, het hoofd van Go Church, om een reactie op de ernstige wantoestanden die uit ons onderzoek naar voren komen. Omdat we geen antwoord op onze vragen kregen, wachtten we hem na een misdienst op aan de Sint-Jozefkerk in Merksem. De hele dienst lang patrouilleerden tientallen leden van Go Church rond het gebouw en controleerden ze de verschillende in- en uitgangen. Uiteindelijk leidden ze de aanwezige cameraploeg af en kwam Appiagyei naar buiten gestormd samen met een groep andere kerkleden. Met een kap over het hoofd sprong hij in een wagen die klaarstond, een andere wagen scheurde een andere richting uit om onduidelijkheid te creëren over in welke auto Appiagyei precies zat.
Pas op 19 oktober kregen we ’s avonds een schriftelijke reactie. De kerk ontkent daarin alle aantijgingen. “Leden zijn vrij om Go Church op elk moment te verlaten. We verplichten niemand om te blijven en verwachten ook niet dat leden hun vriendschappen met degenen die vertrekken beëindigen.” Ze verwijzen ook naar een veiligheidsbeleid voor minderjarigen dat ze hebben uitgewerkt. Die documenten zijn evenwel nergens publiek beschikbaar.
Go Church bevestigt wel dat ze intern een onderzoek gevoerd hebben naar seksueel misbruik door een voormalige pastor. “Met alle betrokken vrouwen is afzonderlijk gesproken (…). Ook de pastor is ondervraagd en heeft de tegen hem ingebrachte beschuldigingen toegegeven. (…) Toen de kerk kennis nam van de beschuldigingen, werd hij onmiddellijk en definitief uit de kerk verwijderd.” Verschillende getuigen spreken dat tegen: volgens hen trad de kerk niet meteen op en waren meerdere vrouwen wel degelijk minderjarig toen ze misbruikt werden.
- Dag Heward-Mills en bisschop ‘Kojo’ werden ook om een reactie gevraagd. Zij wensten niet te reageren.
Bron: De Morgen - "Hoe een evangelische migratiekerk kwetsbare Vlaamse jongeren isoleert en uitperst."
----------------------------------------------------------------
Wie is Dag Heward-Mills?
Go Church is internationaal verbonden aan Dag Heward-Mills (64), oprichter van de United Denominations Originating from the Lighthouse Group of Churches (UD-OLGC). Hij werd op 14 mei 1963 in Londen geboren uit een Ghanese vader en Zwitserse moeder en groeide op in Ghana. Hij studeerde er af als arts.
In interviews vertelde hij zelf hoe hij tijdens een medische stage plots een bovennatuurlijke ervaring kreeg, waardoor hij wist dat hij geboren was om te prediken. Hij bouwde, vanuit zijn hoofdkwartier in Ghana, een wereldwijd netwerk van kerken uit.
Is Go Church een schadelijke sekte?
De experten die wij contacteerden zijn unaniem: wat Go Church doet, is wel degelijk problematisch. Zeker omdat de kerk zich richt op kwetsbare jongeren. Maar zeggen dat Go Church een schadelijke sekte is, ligt in ons land juridisch erg moeilijk.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen een sekte en een schadelijke sekte. Een sekte is een groep van mensen die een bepaalde religieuze of filosofische denkrichting volgt. In de grondwet staat dat iedereen mag geloven wat hij of zij wil. En iedereen mag een vereniging oprichten om dat geloof te belijden. Met een sekte is er dus niet noodzakelijk iets mis.
Om te bepalen of een sekte schadelijk is, zijn er dertien criteria. Die gaan onder andere van mensen isoleren, leden adequate medische zorg ontzeggen, contact met de buitenwereld systematisch afblokken, buitensporige financiële eisen stellen, sociale druk leggen als je de beweging verlaat en seksueel en ander misbruik.
Die criteria werden in 1997 opgesteld door de parlementaire onderzoekscommissie naar sektarische organisaties. Die kwam er na een reeks internationale drama’s, zoals de collectieve zelfmoorden van de Orde van de Zonnetempel. Een van de stichters en leiders van de sekte was een Belg. Er waren ook twee Belgen onder de slachtoffers.
In het eindrapport van de sektecommissie staat te lezen dat niet alle dertien criteria tegelijkertijd aanwezig moeten zijn om van een schadelijke sektarische organisatie te spreken.
Onze experten wijzen erop dat bij Go Church wellicht vier criteria aangevinkt kunnen worden. Naast seksueel misbruik – als mocht blijken dat het systematisch gebeurt –, het niet krijgen van noodzakelijk medische of psychische zorg en de financiële druk is ook de druk om te breken met familieleden, vrienden en verwanten een duidelijk alarmsignaal.
Dat isoleren is een perfecte manier van gedragscontrole, meent Johan Detraux, godsdienstpsycholoog en ex-getuige van Jehova. “Als je alleen nog maar contacten hebt met mensen uit de beweging, dan weet men voortdurend waar je mee bezig bent.”
Dat Go Church jongeren heel intensief laat bezig zijn voor de organisatie, heeft ook een duidelijk doel, meent hij. “We weten uit onderzoek dat iemand die heel gestresseerd is en weinig slaapt, nog meer beïnvloedbaar is en de doctrine makkelijker in zich opneemt. We zien vaak dat mensen zich daar helemaal in verliezen, en zelfs hun werk of studies stopzetten om nog meer tijd in de organisatie te kunnen stoppen. Dat maakt het meteen ook moeilijker om er weer uit te stappen en een plaats te vinden in de samenleving. Zeker voor jongeren kan dat erg nefast zijn, want zij zien een heel stuk van hun mogelijkheden tenietgaan.”
Hoe pak je een schadelijke sekte aan?
Vaststellen dat een organisatie sektarische neigingen heeft, is één ding. Maar je kunt niet zomaar naar de politie stappen tegen een schadelijke sekte. “Sektarisch is geen wettelijke kwalificatie”, zegt Kerstine Vanderput, directeur van het Informatie- en Adviescentrum inzake Schadelijke Sektarische Organisaties (Iacsso). Het centrum werd eind jaren 90 opgericht, na een aanbeveling van de parlementaire onderzoekscommissie naar sekten. “Wat wel kan, is de praktijken van een organisatie stuk per stuk bekijken of daar iets onwettigs aan is en daar dan klacht over indienen. If you want to eat an elephant, you need to slice it piece by piece.”
Seksueel en andere misbruik zijn uiteraard strafbaar. Maar ook andere praktijken van Go Church kunnen dat zijn. Vanderput: “Ze prediken op straat of halen mensen zelf op om naar de kerk te gaan. Dat is wettelijk toegestaan. Iemand mag zijn overtuiging dat hij juist zit overbrengen aan iemand anders. Alleen: je mag niet prediken aan minderjarigen zonder de toestemming van de ouders. Ook data van kinderen verzamelen, zonder de toestemming van hun ouders, is onwettelijk.”
0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0
Nota: Beste bezoeker,
Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)
"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."
- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!
Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB
- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!
- Ook kan je dus in onze webshop iets aankopen, waaronder:
Archetypen vragenlijst
Kristallen schedels
Pendels
Purperen plaatjes
Wierook & Benodigdheden
Voor de 'Zoekers naar hun Innerlijke Waarheid' is er...: Eclecticus!
En, dan heb je nog ...
DIMschool biedt 10 interessante privé-sessies aan waaruit jij kan kiezen!
Dossier Zelfkennis: Over de Handleiding Pendelen van A tot Z
'Eclecticus': een korte introductie…
Wat is jouw Archetype ? En, ken je ook die van jouw partner?
Een Cursus in Wonderen - A Course in Miracles: een introductie.
Interesse in Kabbala en de Boom des Levens?
Pssst! Jij, ja jij! Leren werken met Runen?… De handleiding is beschikbaar!