De 82-jarige Belg Francis Halzen won de Nobelprijs voor Natuurkunde

“Ik had dit absoluut niet verwacht”, reageerde Halzen
door Tsenne Kikke - dinsdag 6 oktober 2026 17:41

De uit Tienen afkomstige Francis Halzen won de Nobelprijs voor Natuurkunde 2026. Hij werd bekroond voor zijn baanbrekende onderzoek naar neutrino’s en zijn doorslaggevende bijdragen aan het IceCube-experiment. Hij is de tweede Belg die de prestigieuze onderscheiding voor natuurkunde in de wacht sleept. “Het was een grote verrassing. Ik had dit uiteraard niet verwacht”, reageerde Halzen vanuit Italië.

Hij behaalde zijn doctoraat aan de KU Leuven. Begin jaren zeventig emigreerde hij naar de Verenigde Staten, waar hij hoogleraar werd aan de Universiteit van Wisconsin-Madison. Daar specialiseerde hij zich in het onderzoek naar neutrino’s, mysterieuze elementaire deeltjes die met bijna de lichtsnelheid door het heelal reizen.

IceCube-experiment

Neutrino's ontstaan onder meer bij de explosie van sterren en in de omgeving van superzware zwarte gaten. Deze kleine deeltjes hebben geen elektrische lading, nauwelijks massa en reageren amper met andere materie. Daardoor vliegen elke seconde miljarden neutrino's dwars door ons lichaam en zelfs door de aarde, zonder een spoor of interactie achter te laten. Net omdat ze zo moeilijk te detecteren zijn, behoren ze tot de meest mysterieuze deeltjes in de natuurkunde.

Slechts héél af en toe botst een neutrino op een atoomkern. Dat levert dan een klein lichtflitsje op dat natuurkundigen kunnen meten met behulp van gevoelige lichtsensoren. Omdat de kans op zo’n botsing miniem is, heb je een werkelijk gigantische detector nodig om genoeg kans te maken op een flits.

Om die ongrijpbare deeltjes toch te kunnen bestuderen, ontwikkelde Halzen het IceCube-experiment, een gigantisch neutrino-observatorium onder het ijs van Antarctica. Want, hoe groter het gebied waarin je meet, hoe waarschijnlijker dat je zo’n zeldzame botsing vastlegt. Natuurkundigen hebben zo’n gigadetector waargemaakt door slim gebruik te maken van een kubieke kilometer zuidpoolijs. Wanneer een neutrino uitzonderlijk toch met een atoom in het ijs botst, ontstaat een minuscuul lichtflitsje en kunnen de wetenschappers de neutrino’s toch zien.

Grote verrassing voor Halzen

“Het is een grote verrassing. Ik had dit uiteraard niet verwacht”, reageerde Halzen telefonisch vanuit Italië. “Ik was afgelopen weekend op een wetenschapsfestival in Bergamo, waar ik min of meer te horen kreeg dat ik de Nobelprijs zou winnen. Het voelde altijd raar aan, maar nu het echt is, voelt het nog raarder.”

Halzen benadrukte dat dit succes allerminst vanzelfsprekend is. “Ik hoop dat deze prijs ook een erkenning is voor de echt moedige mensen die zich vanaf het begin bij dit project - toen geen enkele gerespecteerde fysicus zich erbij wilde aansluiten - aansloten. Veel getalenteerde mensen deden dat wél, en dat is de reden waarom ik hier vandaag sta."

Wat zou de IceCube hebben gekost?

ChatGPT: de bouw heeft uiteindelijk ongeveer 279,5 miljoen Amerikaanse dollar gekost.

De financiering was ongeveer:

- VS / National Science Foundation: $242,1 miljoen
- België, Duitsland en Zweden: $37,4 miljoen
- Totaal: $279,5 miljoen

IceCube werd tussen 2004 en 2010 gebouwd op de Zuidpool. Er werden 86 kabels met in totaal ongeveer 5.160 optische detectoren tot 2,5 km diep in het Antarctische ijs geplaatst. Het instrument bestrijkt ongeveer één kubieke kilometer ijs.

Interessant in het licht van de Nobelprijs die op 6 oktober 2026 aan Halzen werd toegekend: voor ongeveer 280 miljoen dollar werd daarmee een volledig nieuw soort sterrenkundige telescoop gerealiseerd — niet door naar licht te kijken, maar naar neutrino's.

En er zit nog een opmerkelijk vervolg aan: IceCube-Gen2, de veel grotere opvolger, wordt momenteel ontworpen en wordt geraamd op ongeveer $350 miljoen bouwkosten.

Wat kost het jaarlijkse onderhoud?

ChatGPT: daar is inmiddels een vrij precies actueel bedrag voor.

De National Science Foundation (NSF) heeft in augustus 2026 een nieuw vijfjarig contract gesloten voor het beheer en onderhoud van IceCube van 2026 tot 2031: 53 miljoen dollar. Dat komt gemiddeld neer op: $53 miljoen ÷ 5 = ongeveer $10,6 miljoen per jaar. Dat is dus ongeveer 3,8% van de oorspronkelijke bouwkosten van circa $280 miljoen per jaar.

En het gaat niet alleen om 'onderhoud'. In die $10,6 miljoen per jaar zitten onder meer:

- personeel voor de permanente werking;
- onderhoud van de detector en de elektronica;
- de twee mensen die jaarlijks overwinteren op de Zuidpool;
- dataverwerking en opslag;
- software en simulaties;
- kalibratie;
- onderhoud van de IceTop-detector;
- vervanging en modernisering van apparatuur;
- beheer van de gegevensinfrastructuur.

Ter vergelijking: het vorige vijfjarige contract bedroeg $35 miljoen (2016–2021), dus gemiddeld $7 miljoen per jaar. Het daaropvolgende contract liep in 2021–2026 op tot ruim $38 miljoen.

Kort gezegd: IceCube kost momenteel ongeveer 11 miljoen dollar per jaar om draaiende te houden. Dat is aanzienlijk, maar voor een astronomisch instrument dat een kubieke kilometer ijs als detector gebruikt en op de geografische Zuidpool moet worden onderhouden, eigenlijk opmerkelijk weinig

0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0

Nota: Beste bezoeker,

Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!