“Wat is de zin van het Leven?” is misschien wel dé zijnsvraag waarop geen universeel bewezen antwoord bestaat. Al vroeg in de westerse filosofie werd duidelijk dat zin niet zonder meer hetzelfde is als doel. Een doel verwijst naar een bestemming: iets waarnaar gestreefd wordt. Zin heeft eerder te maken met betekenis, waarde en betekenisgeving. Toch kunnen beide begrippen met elkaar verbonden zijn.
Maar misschien hoeft er überhaupt geen zin aan het leven te pas te komen... Sterker nog: misschien ontstaat onze behoefte aan een zin juist doordat wij moeite hebben met het eenvoudige feit dat het leven er is. Een boom hoeft zich niet af te vragen waarom hij groeit. Een dier hoeft zijn bestaan niet van een betekenis te voorzien. Alleen de mens kan tegenover zijn eigen bestaan gaan staan en vragen: “Waartoe?”
Misschien moeten we daarom drie zaken van elkaar onderscheiden:
1. Het leven heeft een doel... Dat betekent, dat het leven ergens naartoe gaat, alsof er een vooraf bepaalde bestemming bestaat.
2. Het leven heeft geen vooraf bepaald doel, maar kan wel betekenis krijgen... Die betekenis kan ontstaan uit de manier waarop wij leven, ervaren, liefhebben, onderzoeken en — eventueel — bewust worden.
3. Het leven hoeft zelfs geen betekenis te krijgen... Misschien is het voldoende dat het leven bestaat. En misschien ligt juist daarin een merkwaardige paradox: wij vragen naar de zin van het leven, terwijl het leven zelf misschien helemaal geen antwoord verschuldigd is.
Anders gezegd: “Moet er überhaupt een zin aan te pas komen?... Kunnen we het Leven laten zijn voor wat het is, zonder dat het eerst een zin moet hebben?” Misschien is dát wel de interessantere zijnsvraag. Niet: “Wat is de zin van het Leven?”, maar: “Waarom zouden wij ervan uitgaan dat het Leven een zin móét hebben?”
Daarmee ontkennen we niet dat het Leven voor iemand betekenis kan krijgen. Een mens kan zelf betekenis geven aan zijn bestaan, aan zijn ervaringen, aan zijn relaties en aan de wijze waarop hij in het leven staat. Wat we wél ter discussie stellen, is de vanzelfsprekendheid van de oorspronkelijke vraag: waarom zou het Leven als zodanig een betekenis móéten hebben?
Dat past mooi binnen een dossier over Zelfkennis. Want, vóór iemand onderzoekt wat zijn leven betekent, kan hij zich eerst afvragen waarom hij überhaupt behoefte heeft aan betekenis. Misschien begint zelfkennis dus niet met het vinden van een antwoord, maar met het onderzoeken van de vraag zelf.
Kortom: betekenis ontdekken is iets anders dan aannemen dat het Leven als geheel een vooraf gegeven betekenis heeft. Dat sluit mooi aan bij de eerdere gedachte dat er misschien helemaal geen “zin aan te pas hoeft te komen”.
Maar waar komt onze behoefte aan een doel vandaan?
Zo worden we dagelijks van alle kanten geconfronteerd met verhalen waarin het leven juist als een doelgericht proces wordt voorgesteld. We hoeven nauwelijks een boek open te slaan of een film te bekijken of er is wel iemand die ergens naar op weg is...
Een man gaat op zoek naar de moordenaar van zijn zoon. Een meisje verlaat het ouderlijk huis op zoek naar haar bestemming. Een jonge vrouw trouwt met de man van haar dromen, in de hoop en verwachting dat zij daardoor gelukkiger zal worden. Iemand wil carrière maken, een ander wil rijk worden, een derde wil de wereld verbeteren. Steeds is er een “waarheen?”, een doel dat het handelen richting geeft.
Dat is op zichzelf natuurlijk niet vreemd. Zonder enig doel zouden we nauwelijks kunnen functioneren. We moeten ergens naartoe wanneer we een trein willen halen, een huis willen bouwen of een boek willen schrijven. Doelen behoren tot het praktische leven. Maar ongemerkt kan er iets anders gebeuren...
We kunnen zo vertrouwd raken met doelgerichtheid dat we haar ook op het Leven zelf gaan projecteren. Alsof het bestaan noodzakelijkerwijs ergens naartoe moet. Alsof ook het Leven een bestemming moet hebben; een bestemming, die wij kunnen ontdekken. Maar is dat wel zo?..
- Dat een mens een doel kan hebben, betekent nog niet dat het Leven zelf een doel heeft.
- Dat een verhaal een plot heeft, betekent nog niet dat de werkelijkheid een plot heeft.
- En dat wij graag willen weten waarheen, betekent nog niet dat er ergens een waarheen bestaat.
Misschien verwarren we hier twee verschillende dingen: het doel dat wij aan ons handelen geven en een vermeend doel van het bestaan zelf.
Daarmee komen we opnieuw bij Zelfkennis terecht. Want misschien ligt de interessantste vraag niet in het antwoord op de vraag “Wat is de zin van mijn leven?”, maar in het onderzoeken van de mens die deze vraag stelt.
Waarom wil ik dat mijn leven zin heeft? Wat hoop ik met dat antwoord te vinden? Richting? Zekerheid? Troost? Een bestemming? Een reden om te leven? Of misschien iets anders?
Misschien begint zelfkennis precies daar: niet bij het zoeken naar de zin van het leven, maar bij het onderzoeken van onze behoefte aan een zin. Daarbij is doelgerichtheid nuttig binnen het leven, maar daaruit volgt niet dat het Leven als geheel doelgericht is...
Frankenstein's monster
In 'Filosofie en de zin van het leven' bespreekt Julian Baggini onder meer het monster dat Victor Frankenstein creëerde. Dat schepsel zou op de vraag naar het doel van zijn bestaan in zekere zin wél een antwoord kunnen geven. Het zou zelfs de vraag “Waarom ben ik hier op Aarde?” kunnen beantwoorden — eenvoudigweg omdat het zijn schepper en diens bedoelingen kende.
Nadat de demon een taal had geleerd, ontdekte het hoe het was samengesteld en hoe het tot leven was gebracht. Vanwege het feit dat het kon lezen kwam het daardoor te weten waarvoor het volgens zijn schepper bedoeld was, namelijk: het huis schoonhouden, in de tuin werken, bomen omkappen en voor de winter een voorraad brandhout aanleggen, enzovoort.
Daarmee lijkt het probleem opgelost. Wie zijn schepper kent én diens bedoeling kent, kan immers ook weten waarvoor hij geschapen is. Maar daarmee is nog niet noodzakelijk de vraag naar de zin van zijn bestaan beantwoord. Want, wat gebeurt er wanneer een wezen niet langer genoegen neemt met het doel dat een ander voor hem heeft bepaald?
Dat is precies wat bij Frankensteins monster gebeurt. Het vraagt zijn schepper om een vrouwelijke metgezel voor hem te maken. Frankenstein stemt aanvankelijk toe, maar vernietigt het nieuwe wezen voordat het voltooid is, uit angst dat het een kwaadaardig wezen zal worden dat anderen schade kan berokkenen.
Het monster reageert daarop met wraak. Het doodt Frankensteins beste vriend en later, op de avond van Frankensteins huwelijk, ook diens vrouw.
Hier ontstaat een interessante verschuiving. Het monster kende inmiddels het doel waarvoor het was geschapen, maar dat bleek niet voldoende om zijn bestaan betekenisvol te maken. Het wilde niet alleen weten waarvoor het bestond; het wilde ook weten waarom het bestond zoals het bestond en wat het met zijn bestaan moest aanvangen.
Daarmee raakt het Frankenstein-verhaal aan een belangrijk onderscheid: daar waar een doel van buitenaf kan worden gegeven, lijkt betekenis iets anders te vragen.
Een mens kan een opdracht krijgen, een functie vervullen of zichzelf ergens naartoe werken zonder dat daarmee automatisch de vraag naar de zin van zijn bestaan is opgelost. En misschien is dat precies het verschil tussen: “Waarvoor besta ik?” en “Waarom besta ik?” Het eerste kan soms door een schepper worden beantwoord waardoor het tweede daarmee nog niet noodzakelijk is beantwoord.
Overigens had het monster zijn woede misschien beter op zijn werkelijke schepper kunnen richten, namelijk op de Engelse schrijfster Mary Shelley. Zij was het immers die het hele scenario bedacht en Victor Frankenstein én zijn monster op papier tot leven bracht. :-)
0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0o0
Nota: Beste bezoeker,
Wist u dat u een korting op bepaalde artikelen die DIMschool aanbiedt kunt verkrijgen?...Klik op deze link - vindt datgene waarin u interesse stelt, verstuur een e-mail naar [email protected], en verwacht een antwoord. Achteraf: geen koopverplichting, natuurlijk. Alvast bedankt! :-)
"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."
- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!
Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB
- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!
- Ook kan je dus in onze webshop iets aankopen, waaronder:
Archetypen vragenlijst
Kristallen schedels
Pendels
Purperen plaatjes
Wierook & Benodigdheden
Voor de 'Zoekers naar hun Innerlijke Waarheid' is er...: Eclecticus!
En, dan heb je nog ...
DIMschool biedt 10 interessante privé-sessies aan waaruit jij kan kiezen!
Dossier Zelfkennis: Over de Handleiding Pendelen van A tot Z
'Eclecticus': een korte introductie…
Wat is jouw Archetype ? En, ken je ook die van jouw partner?
Een Cursus in Wonderen - A Course in Miracles: een introductie.
Interesse in Kabbala en de Boom des Levens?
Pssst! Jij, ja jij! Leren werken met Runen?… De handleiding is beschikbaar!