De 84-jarige Nederlandse psychiater Boudewijn Chabot wil naar het schijnt zijn eigen leven eventueel beëindigen door bewust te stoppen met eten en drinken. In Nederland behoort dat tot de mogelijke levenseindes van patiënten, maar het fenomeen is in België nagenoeg onbekend. In elk geval is hij momenteel slechts over het thema aan het filosoferen...
“In het begin ben je heel helder. Je kunt uit bed komen en heel goed praten met mensen. Het is niet hoeps, floeps in één keer dood, zoals bij euthanasie. Het is een langgerekt afscheid. Naasten kunnen langzaam wennen aan het idee. Prachtig. Na een tijd krijg je een droge mond en word je steeds slaperiger. Dan kun je niet meer uit bed komen en niet meer praten. Maar je naasten kunnen je verzorgen, je afleiden, het gezellig maken. Tegen mijn vrouw heb ik gezegd: lees mij nog wat mooie boeken voor of speel mijn lievelingsmuziek af. En als ik last krijg van een delier (ernstige verwardheid), dan heeft mijn huisarts beloofd onmiddellijk te komen, ook ’s nachts. Hij is een boeddhist die uit principe geen euthanasie verleent – en dat vind ik een prima idee – omdat hij denkt dat een mens daar in een volgend leven last van krijgt. Bij een delier zal hij me palliatief sederen, in slaap brengen."
In een interview met de 'Volkskrant' sprak Chabot openhartig over die manier waarop hij zelf een einde aan zijn leven zou willen maken. Hij is in zijn thuisland al decennia een voorvechter van zelf-euthanasie en schreef eerder ook het boek 'Uitweg', over hoe mensen hun eigen levenseinde kunnen vormgeven. Ook zette hij twee jaar geleden een video op zijn website, met daarin instructies om een einde aan het leven te maken met een stikstofmasker. De video, die hij voor 10 euro aanbiedt, wordt zo’n vijftien tot twintig keer per maand verkocht, zei hij.
Volgens onderzoek van Chabot zelf zouden jaarlijks duizenden mensen in Nederland hun leven bewust beëindigen door te stoppen met eten en drinken. Ander Nederlands onderzoek stelde dat dat cijfer een overschatting is, maar raamde het aantal sterfgevallen nog altijd op enkele honderden per jaar. De Nederlandse artsenvereniging KNMG stelde zelfs een handleiding op voor zorgverleners die met zulke patiënten te maken krijgen.
Boudewijn Chabot wil dus stoppen met eten en drinken. Of hij daarvan zeker is? ‘Honderd procent.’
Sinds het begin van deze eeuw heeft hij alle bekende dodelijke middelen in huis. ‘Noem het maar op, ik heb het’, zei hij. In zijn schuur staat een tank met helium. In zijn kasten staan potjes met pentobarbital. Met een malariamiddel. En zeker twintig dozen Depronal, een verboden, dodelijke pijnstiller – lang geleden gekocht tijdens een vakantie in Spanje. ‘Ik kreeg ze zó over de toonbank. Je hebt eigenlijk veel minder nodig om dood te gaan’, zei hij, ‘maar de mevrouw van de dorpsapotheek wilde ze kwijt.’
Het zijn pillen, drankjes en gassen voor een relatief snelle, en soms zelfs pijnloze dood. Toch kiest hij straks – áls hij kan kiezen – voor een langzame methode. Een weg, waarbij hij gestaag zal vermageren en uitdrogen. En waarvan hij niet weet hoelang het duurt. ‘Dit is mijn vaste voornemen’, zei hij. ‘Ik weet niet of het me lukt, maar ik vind het verreweg de mooiste manier om van mijn vrouw en dochter en een enkele vriend afscheid te nemen. Juist omdat het meerdere dagen duurt.’
In wat voor een situatie zou u daarvoor kiezen?
‘Alle dingen die ik heb voorbereid komen voort uit een vrees voor dementie. Dat is niet in zicht. Maar ik heb sinds een maand of twee een hartaandoening, waar volgens de cardiochirurgen geen operatie voor mogelijk is. Ik heb vier bypasses gehad, en verkalkte hartkleppen. Het hart kan over een tijdje, hoelang precies is onduidelijk, het bloed niet meer goed rondpompen. Als ik in rust kortademig word, is voor mij de grens bereikt. Mijn dierbaren kunnen, samen met de huisarts, in een dag of twee de verzorging thuis organiseren. Als dat rond is, stop ik met eten en drinken.’
Waarvoor zou u bang zijn, als u dat doet?
Even aarzelde hij. ‘Ik geloof niet dat ik ergens bang voor ben.’
‘Weet je waar ik bang voor ben?’, zei hij er meteen achteraan. ‘Ik heb een hart dat fibrilleert. Van de week stond ik onder de douche en ik dacht: stel dat ik hier een attaque krijg? Dan stort ik neer, probeer ik nog naar buiten te kruipen, maar misschien vindt mijn vrouw me pas een half uur later, buiten kennis. Te laat om afscheid te nemen. Dat zou ik een rámp vinden. Ik durf op straat ook haast niet meer te fietsen, uit angst dat ik word geraakt door een fatbike en in coma in een ziekenhuisbed beland, zonder dat ik nog iets kan zeggen. Maar als ik het hier in huis mag organiseren, met dierbare mensen om me heen, daar in die kamer, met een mooi hoog-laagbed, dan ben ik nergens bang voor.’
Ook niet voor dorst? Honger?
‘Nee. Deze methode is vervelend. Het is onaangenaam om niet te drinken. Maar het is een heel goede test om te kijken of je echt dood wil. Je moet standvastig zijn. Kijk, als je een middel inneemt, kun je het al snel niet meer uitbraken. Bij stoppen met eten en drinken kun je er elk moment mee ophouden. Dat vind ik het grote voordeel.’
Het overlijden door te stoppen met eten en drinken wordt geregistreerd als een ‘natuurlijke dood’, en niet als zelfdoding. Vindt u dat niet vreemd?
‘Ja. Ik weet ook niet waarom dat zo is, want iemand kiest er bewust voor om te sterven.’ Hij peinste even. ‘Nu ik er langer over nadenk, zie ik stoppen met drinken wél als een natuurlijk proces. Mensen sterven door iets na te laten – vergelijkbaar met het weigeren van antibiotica. Als je dan longontsteking krijgt, sterf je ook een natuurlijke dood.’
Beperkter palet
Hoe zit het in België? Een rondvraag van 'De Morgen' leerde dat ook in ons land anekdotisch gevallen bekend zijn bij zorgverleners. Wetenschappelijk onderzoek, zoals dat in Nederland, is er evenwel nog niet, waardoor het moeilijk is om de schaal ervan in te schatten.
“In Nederland heeft Chabot deze methode mee op de agenda gezet”, zei LEIF-arts Patrik Vankrunkelsven. Vankrunkelsven had zelf al twee patiënten die op deze manier hun leven beëindigden. “Mijn houding is er een van respect. Ik zou er zelf niet voor kiezen, maar als patiënten dat willen, moet je dat met hen bespreken en hen daarin ondersteunen.”
“Bij ons is het palet rond het levenseinde sowieso veel beperkter. Je kiest hier voor palliatieve sedatie of euthanasie, veel andere opties zijn er niet. In Nederland wordt het debat daarrond wat vrijer gevoerd. Het zou geen slechte zaak zijn als ook wij de mogelijkheden opener zouden bespreken.”
Daarbij speelt ook mee dat de euthanasiewetgeving in Nederland op sommige punten net wat strikter is dan in België. Patiënten in België hebben meer vrijheid om een andere arts te zoeken wanneer de huisarts euthanasie weigert. In Nederland is dat niet zo en heeft de huisarts dus de facto een veto.
“Je ziet daar dat het vaker patiënten zijn met een geweigerde euthanasieaanvraag die hiervoor kiezen, net omdat zij geen andere opties meer zien”, zei professor Wim Distelmans, euthanasie-expert.
“Als mensen in België toch kiezen om bewust niet meer te eten of te drinken, weten ze vaak niet dat ze eigenlijk in aanmerking komen voor euthanasie. Wanneer je hen daarop wijst, gaat daar meestal toch de voorkeur naar uit. Ik vind euthanasie ook een elegantere manier om ermee om te gaan.”
Geen richtlijnen
Een handleiding voor patiënten die bewust kiezen om niet meer te eten of te drinken, zoals die in Nederland bestaat, is er in ons land niet. 'Palliatieve Zorg Vlaanderen' zal de methode ook niet actief promoten, maar hoorde wel al over casussen die werden voorgelegd aan ethische commissies.
“Voor zorgverleners was dat in eerste instantie erg lastig, omdat zij niet goed wisten hoe ze daarmee moesten omgaan”, zei Katleen Van Emelen, coördinator bij 'Palliatieve Zorg Vlaanderen'. “Toch is de bestaande regelgeving helder. Wanneer een patiënt via een negatieve wilsverklaring aangeeft dat die niet meer wil eten of drinken, moet je dat respecteren.”
Dat bevestigde professor gezondheidsrecht Tom Goffin (UGent), voorzitter van de federale commissie 'Rechten van de Patiënt'. “We hebben in België geen specifieke richtlijnen voor patiënten die niet meer willen eten of drinken, maar dat is ook niet nodig, omdat de bestaande wetgeving uitgebreid genoeg is.”
“Een patiënt kan via een wilsbeschikking duidelijk maken welke zorg je wel of niet mag toedienen wanneer die niet meer wilsbekwaam is. En ook wanneer dat wel het geval is, mag een patiënt behandelingen altijd weigeren. Het toedienen van eten en drinken valt daar ook onder.”
Openheid
Volgens Van Emelen is het vooral belangrijk om tijdig met patiënten over het levenseinde te spreken. Zo kunnen zij een geïnformeerde beslissing nemen.
“Die openheid moet van bij het begin aanwezig zijn”, zei Van Emelen. “Het is net door dat gesprek te lang uit te stellen dat er onrust ontstaat bij patiënten. Wanneer je als arts tijdig de mogelijkheden schetst en peilt naar de wensen van je patiënt, zorgt dat voor zekerheid en geruststelling. Dan hebben mensen er meestal geen nood aan om de regie zo strak in handen te nemen dat ze stoppen met eten en drinken.”
“Maar het is niet zo dat dit een wreed levenseinde is, tenminste voor oudere patiënten die al verzwakt zijn”, zei Vankrunkelsven. “Bij hen verdwijnt het honger- en dorstgevoel redelijk snel. Als je daarnaast de nodige basiszorg, zoals mondverzorging, blijft toedienen, is dat geen onmenselijke situatie. Onderzoek wijst uit dat ze dan na een tweetal weken komen te overlijden. Het is ook bij ons een debat waard.”
Bron: De Volkskrant & De Morgen
"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."
- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!
Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB
- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!
- Ook kan je dus in onze webshop iets aankopen, waaronder:
Archetypen vragenlijst
Kristallen schedels
Pendels
Purperen plaatjes
Wierook & Benodigdheden
Voor de 'Zoekers naar hun Innerlijke Waarheid' is er...: Eclecticus!
En, dan heb je nog ...
DIMschool biedt 10 interessante privé-sessies aan waaruit jij kan kiezen!
Dossier Zelfkennis: Over de Handleiding Pendelen van A tot Z
'Eclecticus': een korte introductie…
Wat is jouw Archetype ? En, ken je ook die van jouw partner?
Een Cursus in Wonderen - A Course in Miracles: een introductie.
Interesse in Kabbala en de Boom des Levens?
Pssst! Jij, ja jij! Leren werken met Runen?… De handleiding is beschikbaar!