Waarom Nederlanders ongemerkt te veel zout eten

Volgens de WHO zijn jaarlijks wereldwijd bijna twee miljoen overlijdens direct te linken aan een te hoge zoutconsumptie.
door Tsenne Kikke - woensdag 10 juni 2026 12:03

Nederlanders denken vaak dat hun zoutgebruik wel meevalt. Toch krijgen we ongemerkt te veel binnen, vooral via bewerkte producten. Waarom is minder zout eten zo lastig?

Te veel zout eten? Dat doen anderen, maar ik niet. Simpel gezegd is dat hoe Nederlanders kijken naar hun zoutgebruik. De 'Nierstichting' liet voorjaar 2026 duizend volwassenen ondervragen over hun zoutconsumptie en slechts 18 procent van de geënquêteerden dacht te veel te gebruiken. De meerderheid zei mooi rond de norm te zitten. Tegelijkertijd meende 70 procent dat anderen wél te zout aten.

Een opvallende uitkomst, want het is zo goed als zeker dat verreweg de meeste deelnemers te veel natriumchloride – zoals ons keukenzout officieel heet – binnenkrijgen. De gemiddelde consumptie in Nederland ligt namelijk op ruim 7 gram keukenzout per dag. Van de mannen krijgt zelfs de helft dagelijks meer dan 11 gram binnen. Daarmee overschrijden we massaal de bovengrens die de Gezondheidsraad hanteert: 6 gram per dag. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO adviseert zelfs maximaal 5 gram.

Die aanhoudende overdosis kan leiden tot een hele reeks gezondheidsproblemen. Het bekendst is natuurlijk de verhoogde bloeddruk en alle gevolgen daarvan – denk aan aderverkalking, hartfalen, beroertes en nierschade. Maar het is afgelopen jaren duidelijk geworden dat een hoge zoutconsumptie bijvoorbeeld ook ontstekingsbevorderend werkt en bijdraagt aan auto-immuunziekten en botontkalking.

Aandacht voor suiker, niet voor zout

Hoe kan het dat we ondanks al die kennis zo weinig alert zijn op ons zoutgebruik? Marianne Geleijnse, hoogleraar op het gebied van voeding en hart- en vaatziekten aan Wageningen University, wijst er fijntjes op dat dat iets van de laatste jaren is. “In de jaren negentig was er best veel aandacht voor zoutreductie. Tegenwoordig zien veel mensen suiker als het grote gevaar.”

Geleijnse snapt wel waardoor de aandacht verschoof. “Ten eerste kwam er eind vorige eeuw nieuwe, heel goede bloeddrukverlagende medicatie op de markt. Daardoor lijkt op zout letten minder nodig. Ten tweede kregen we te maken met een heuse obesitasepidemie, waarin suiker een belangrijke rol speelt. De effecten van suiker zijn bovendien veel sneller zichtbaar dan de effecten van zout. Een verhoogde bloeddruk zie en voel je bijvoorbeeld niet.”

Door die onzichtbaarheid blijft een hoge bloeddruk te vaak onbehandeld. Met als gevolg dat het nog steeds de grootste vermijdbare risicofactor voor sterfte is. “Volgens de WHO zijn er jaarlijks wereldwijd bijna twee miljoen overlijdens direct te linken aan een te hoge zoutconsumptie. Het is een echte sluipmoordenaar.”

Goedkope smaakmaker

Dat we de gevaren van zout niet meer scherp voor ogen hebben, verklaart echter maar voor een deel dat we er zo veel van wegwerken. Minstens zo belangrijk is dat we nog geen twintig procent zelf toevoegen. Want het overgrote deel van het zout dat we eten – gemiddeld tachtig procent – zit al verwerkt in de producten die we kant en klaar kopen.

Helaas bestaat een steeds groter deel van onze voeding uit bewerkte producten. En helaas hebben we lang niet altijd door hoeveel zout daarin zit. Oké, dat het is toegevoegd aan kaas en vleeswaren (twee belangrijke bronnen in het Nederlandse voedingspatroon) kan je amper ontgaan. Dat kant-en-klaarsoepen en producten als pizza, chips en sojasaus veel zout bevatten, proef je ook wel.

Maar dat bijvoorbeeld koekjes en roomijs zout bevatten? Het verbaast veel mensen. “Een van de functies van zout is dat het smaken versterkt”, zo verklaart Geleijnse dat laatste. “Ook aan zoete producten geeft het dus meer smaak.”

Daar komt bij dat zout de goedkoopste smaakmaker is. “Hartige producten kunnen ook prima met andere middelen op smaak gebracht worden”, vervolgt Geleijnse. “Bijvoorbeeld met champignonextract of met gedroogde kelp, een zeewiersoort. Maar die zijn een stuk duurder. Een voedselproducent die op zulke alternatieven overgaat, prijs zichzelf dus uit de markt.”

Kwestie van gewenning

Maar waarom voegt de industrie niet gewoon minder zout toe? Dat is serieus een optie, bleek eind vorige eeuw al uit onderzoek van Geleijnse. Proefpersonen die zes maanden lang dagelijks producten aten met minder zout, waren aan het eind van die periode helemaal ‘om’. Niet alleen misten ze het niet, ze vonden ‘normale’ producten daarna zelfs onaangenaam zout. Het is dus vooral een kwestie van gewenning.

Helaas: zolang de doorsnee consument nog een zoutekauw is, zal geen voedselproducent als eerste minderen met deze goedkope smaakmaker. Klanten zouden massaal de benen kunnen nemen. “Om die stap te durven zetten, heeft de industrie een gelijk speelveld nodig”, zegt Geleijnse. “Alleen als alle producenten tegelijkertijd hun receptuur aanpassen, heeft niemand concurrentievoordeel.”

Bij brood is dat de afgelopen jaren al gelukt. In 2009 besloot de Nederlandse bakkerssector vrijwillig het zoutgebruik te verlagen, én om dat stapsgewijs te doen. Doordat alle bakkers meededen en iedereen in hetzelfde tempo minderde, hadden consumenten amper in de gaten dat er iets veranderde. Daardoor werd Nederlands brood in een paar jaar tijd maar liefst 25 procent minder zout. Onze zoutinname op die manier terugdringen kán dus.

Minder zout, minder lang houdbaar

Inderdaad, het kán, beaamt voedingswetenschapper Maud Theelen. Maar dat de broodsector het op eigen initiatief zo goed heeft gedaan, wil niet zeggen dat het in alle branches zo makkelijk kan. “Brood is een relatief eenvoudig product met een overzichtelijke productieketen. Bij andere producten blijkt het toch een stuk lastiger.”

Theelen is netwerkregisseur van de Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV), een overheidsinitiatief dat in 2020 van start ging om ook andere branches binnen de levensmiddelenindustrie te helpen gezondere producten op onze tafels te krijgen. Meer vezels dus, en minder verzadigde vetten, suiker en zout.

Hoe complex dat laatste kan zijn, begreep ze toen ze met de producenten en afnemers van vleeswaren aan tafel zat.

“Voedselveiligheid en houdbaarheid spelen daar een belangrijke rol”, vertelt ze. “En zout is behalve een smaakmaker ook een conserveringsmiddel. Vleeswaren met minder zout zijn minder lang houdbaar, en dat zorgt weer voor meer verspilling en hogere prijzen. Om die reden denken supermarktketens verschillend over hoever ze willen gaan met zoutreductie in het vleeswarenschap. En dat maakt aanpassing van hun receptuur voor producenten een lastige puzzel.”

Een ander verrassend dilemma kwam Theelen tegen in de koekjeshoek. “Nederlanders hebben hun speculaas graag een beetje brokkelig. En daarvoor is zout nodig. Zullen consumenten het accepteren als speculaas een andere consistentie krijgt? En zijn er ook andere manieren dan zout om die brokkeligheid te krijgen? Al met al moet je soms diep in de receptuur afdalen voor je met industrie en supermarkten tot houdbare afspraken over specifieke producten kunt komen.”

Bakkerszout 2.0

Toch is zoutreductie geen hopeloze missie. Er is veel tijd en overleg voor nodig, maar uiteindelijk zal de NAPV in alle productcategorieën tot verbetering leiden, dat staat voor Theelen vast.

Grappig detail: ook hier lijkt een glansrol weggelegd voor broodbakkers. Want wat wil het geval? In 2018 kwam de bakkersbranche tot de conclusie dat nóg minder zout gebruiken geen optie was; voor goed rijzend brooddeeg blijft een zekere dosis nodig. Maar dat zou betekenen dat brood de belangrijkste bron van zout in het Nederlandse voedingspatroon zou blijven. En dat druiste toch in tegen de bakkerstrots.

Zo komt het dat de branche de afgelopen jaren een nieuwe zoutmix ontwikkelde. Het bevat 45 procent minder natriumchloride en in ruil daarvoor meer kaliumchloride en magnesiumchloride. Het effect op de bloeddruk is daarmee een stuk minder, terwijl smaak en prijs nagenoeg gelijk zijn. En: in brooddeeg zorgt deze nieuwe mix nog steeds voor de gewenste smaak en structuur. Al met al voldoende reden om het ‘bakkerszout 2.0’ te dopen.

De nieuwe zoutmix is inmiddels beoordeeld en in principe veilig verklaard door het RIVM; het wachten is nu nog op groen licht van het ministerie van Volksgezondheid, maar dat lijkt een kwestie van tijd. En als dat er eenmaal is, kan het snel gaan. Want, weet Theelen: bakkerszout 2.0 kan hoogstwaarschijnlijk ook gebruikt worden in banket en andere zoetwaren. “Dat maakt de komst van dit zout revolutionair”, zegt ze.

Maar, besluit Theelen: een échte revolutie zou het pas zijn als we minder kant-en-klaar gingen eten. “Je kunt ‘productverbeteren’ tot je een ons weegt, als je volgens de Schijf van Vijf eet – en dat betekent vaak: zelf koken – krijg je nog altijd het minste zout binnen.” Tenzij je er dan alsnog het zoutvaatje boven leegt.

Bron: NEMO Kennislink

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

- Ook kunt u via www.deinnerlijkemens.be met al onze activiteiten kennismaken -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we dan jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!