De slimme truc van een simpel kevertje

In de wereld van Moeder Natuur spelen er zoveel dingen af die vragen aangaande 'aangeboren?' of 'aangeleerd?' oproepen.

Zo is het leven van de Europese oliekever bepaald niet eenvoudig. De piepkleine larven moeten een bijennest zien binnen te dringen om te overleven. Daarvoor hebben ze een slimme truc bedacht: ze klonteren samen op een grasspriet en vormen zo een groepje dat op een bloemetje lijkt. Maar nieuw onderzoek laat zien dat dit slechts een deel van het verhaal is.

Eerder onderzoek naar een Noord-Amerikaanse verwant van de Europese oliekever liet zien dat de larven de seksferomonen van een specifieke bijensoort nabootsen. Dat bracht de onderzoekers op een nieuwe vraag. “We vroegen ons af of de Europese verwanten, waarvan de larven zich op planten verzamelen om wilde bijensoorten te verleiden, een vergelijkbare strategie toepassen of een compleet andere vorm van chemisch bedrog gebruiken”, vertelde studieleider Tobias Köllner.

De parasitaire kevers hebben als larve een bijennest nodig. Eenmaal binnen eten ze de eitjes en voedselvoorraad op die eigenlijk bestemd zijn voor de jongen van de bij. Zo kunnen ze zich ontpoppen tot volwassen kevers. Omdat de overlevingskans van een individuele larve bijzonder klein is, legt een vrouwtje duizenden eitjes. Anders gezegd: instinctief is het zich van het feit 'bewust' dat slechts één op de duizend larven tot een volwassen kever uitgroeit.

Bloemengeur als lokmiddel

Om uit te zoeken hoe die larven de bijen zover krijgen, werden in het vroege voorjaar in de omgeving van de Duitse stad Jena oliekevers verzameld. Drie weken nadat de kevers eitjes hadden gelegd, kwamen de larven uit. Vervolgens werd onderzocht welke vluchtige stoffen de jonge dieren afscheiden.

De analyses brachten zeventien verschillende monoterpenoïden aan het licht. Dat zijn geurstoffen die bekendstaan als typische bloemenaroma’s en die sterk doen denken aan de geur van bloeiende pruimen- en kersenbomen. Dat is precies de periode waarin de larven op planten wachten tot wilde bijen langskomen.

Gedragsexperimenten bevestigden dat de geur een belangrijke rol speelt. In een olfactometer kozen bijen vaker voor de geur van de larven dan voor controlegeuren, zelfs wanneer de larven zelf niet zichtbaar waren. De aantrekkingskracht blijkt dus vooral op chemische signalen te berusten.

Ook veldproeven wezen in dezelfde richting. De onderzoekers brachten de bloemengeuren van de kevers aan op wattenstaafjes, waarna ze keken hoe wilde bijen reageerden. Zandbijen vlogen regelmatig af op de punt van het wattenstaafje. De geurstoffen alleen blijken dus al voldoende om potentiële gastheren aan te trekken.

De larven maken de geur zelf

Daarmee bleef nog een belangrijke vraag over: waar komen die bloemachtige geurstoffen eigenlijk vandaan? Zijn ze afkomstig van planten? Krijgen de larven ze mee vanuit het ei of produceren ze de stoffen zelf?

In zowel de eieren als de volwassen kevers werden geen bloemachtige monoterpenoïden aangetroffen. Genetische analyses brachten uiteindelijk de oplossing. Twee specifieke cytochroom P450-enzymen in de larven produceren de bouwstenen die nodig zijn voor de vorming van de geurstoffen. De larven maken de bloemachtige geur dus volledig zelf aan. De geïdentificeerde enzymen vormen daarmee de sleutel tot deze vorm van chemisch bedrog.

Een onbekende vorm van camouflage

Hoofdauteur Ryan Alam noemde de ontdekking bijzonder. “Het beschrijft een tot nu toe onbekende vorm van mimicry en vergroot ons begrip van hoe parasieten chemische signalen gebruiken om andere organismen te manipuleren.”

Voor het eerst is daarmee aangetoond hoe een dier 'zelf' chemische signalen produceert die de identiteit van een plant nabootsen. Die strategie levert de larven natuurlijk een groot voordeel op. Door een geur na te bootsen die aantrekkelijk is voor veel verschillende wilde bijensoorten, vergroten ze hun kans om een geschikte gastheer te bereiken. Ze zijn daardoor niet afhankelijk van één specifieke bijensoort, maar kunnen een veel bredere groep potentiële gastheren benutten.

Een mooie vondst, maar het onderzoek is daarmee nog niet afgerond. Afdelingshoofd Sarah O’Connor kijkt alvast vooruit: “Ons volgende doel is om de volledige biosynthetische route van deze stoffen te ontrafelen. Daarnaast willen we verwante oliekevers onderzoeken om te begrijpen hoe wijdverspreid deze strategie is en hoe die zich heeft ontwikkeld.”

Bron: Scientias

Kortom: Vertonen de kever en de larven nu een aangeleerd of een aangeboren gedrag?...

• Delen op Facebook
• Voeg toe op Google Bookmarks

Lees ook…

• De paddenstoel die de hersenen kleine mensen laat zien
• Het lag 46.000 jaar bevroren in de permafrost, maar leefde nog…
• Over een kever die ondersteboven onder het wateroppervlak kan lopen
• Voetballer tijdens wedstrijd gedood door blikseminslag
• Dimschool daagt de mens uit tot een na-denken
• Dossier Zelfkennis: Hoe Moeder Natuur Evenwicht nastreeft
• Ook op het filmfestival van Cannes kom je rare kneuten tegen
• Glaskikker verstopt zijn rode bloedcellen in lever