Sommige mensen worden om de 2 uur wakker…

Waarom gebeurt dat?
door Tsenne Kikke - woensdag 18 maart 2026 11:28

De ervaring van om elke twee uur wakker te worden is een veelvoorkomend en frustrerend patroon dat bekend staat als slaapfragmentatie. Deze terugkerende verstoring voorkomt dat de hersenen en het lichaam de diepe, herstellende rust bereiken die nodig is voor een optimaal functioneren. Dit probleem is vaak het gevolg van een combinatie van natuurlijke fysiologische processen en onderliggende factoren die de slaapcyclus onderbreken. Slaapapneu is er eentje van. Het begrijpen van het mechanisme achter deze intervallen is de eerste stap naar het mogelijke corrigeren van het patroon en het bereiken van een continue, rustgevende slaap.

De structuur van de natuurlijke slaapcyclus

Het gevoel van wakker worden na ongeveer twee uur is direct gekoppeld aan het interne ritme van de hersenen, dat slaap organiseert in herhalende cycli. Een volledige menselijke slaapcyclus, inclusief zowel 'Non-Rapid Eye Movement' (NREM) als 'Rapid Eye Movement' (REM) slaap, duurt doorgaans tussen de 90 en 110 minuten. Deze duur ligt dicht bij de twee-uur-markering, aangezien het lichaam op natuurlijke wijze overgaat naar een lichtere slaapfase waarbij een korte, momentane ontwaking optreedt aan het einde van een cyclus.

Deze korte ontwaken zijn een beschermend mechanisme dat de slaper in staat stelt snel zijn omgeving te beoordelen voordat hij weer in slaap valt. Bij een gezonde slaper zijn deze ontwaken zo kort dat ze de volgende ochtend niet worden herinnerd. Als er echter — intern of extern — een verstorend element aanwezig is, kan deze momentane ontwaking overgaan in een volledige, bewuste wakkerwording. Het probleem is het onvermogen om naadloos over te gaan naar de volgende slaapcyclus, en dus niet naar de natuurlijke cyclus.

Fysiologische en medische factoren die frequent wakker worden veroorzaken

Wanneer natuurlijke ontwakingen volledige ontwaken worden, wijst dit vaak op een onderliggend medisch of fysiologisch probleem dat de slaap destabiliseert. Obstructieve slaapapneu (OSA) is een belangrijke boosdoener, waarbij herhaalde episodes optreden waarbij de bovenste luchtwegen gedeeltelijk of volledig worden geblokkeerd. Elke blokkade veroorzaakt een daling van de zuurstofniveaus in het bloed, waardoor de hersenen de slaper kort wakker maken om naar lucht te happen en de luchtwegen te openen.

Een andere veel voorkomende fysieke verstoring is nocturie, de noodzaak om vaak 's nachts wakker te worden om te urineren. Deze aandoening kan door verschillende factoren worden veroorzaakt, waaronder een overactieve blaas, diabetes, of het drinken van te veel vocht vlak voor het slapengaan. Gastro-oesofageale refluxziekte (GERD) kan ook de slaap fragmenteren, aangezien maagzuur terugvloeit in de slokdarm wanneer men ligt, wat brandend maagzuur of een verstikkend gevoel veroorzaakt dat de persoon uit de slaap haalt.

Chronische pijnklachten, zoals artritis of rugproblemen, maken het moeilijk om een comfortabele positie lang genoeg aan te houden om een volledige slaapcyclus te voltooien. Periodieke Ledemaat Bewegingstoornis (PLMD) omvat herhaalde, onwillekeurige spierspasmen of schokachtige bewegingen, voornamelijk in de benen, die wakker worden kunnen veroorzaken bij zowel de getroffen persoon als hun slaapgenoot. Deze medische problemen vereisen professionele diagnose omdat ze de slaap op fundamenteel niveau onderbreken.

Periodic limb movement disorder komt regelmatig voor. Geschat wordt dat 4% van de bevolking ermee te maken krijgt. De aandoening komt vooral voor op latere leeftijd, en vaker bij vrouwen dan bij mannen. Er lijkt een verband te bestaan met het 'Rusteloze benen syndroom'. De oorzaak ervan is onbekend, maar het kan ook als bijverschijnsel bij andere aandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson en narcolepsie, optreden. Risicofactoren zijn, onder andere, het gebruik van antidepressiva, slaapapneu syndroom, en aandoeningen van het hart. Ook lijkt een verlaagd ferritine gehalte in het bloed een risicofactor te zijn voor het ontstaan van de aandoening. PLMD kan ook optreden tijdens het wakker zijn, maar het is meestal tijdens de slaap dat de bewegingen worden waargenomen.

De diagnose kan worden gesteld met behulp van slaaponderzoek, polysomnografie genaamd. Het wordt uitgevoerd terwijl iemand slaapt. Elektroden op het hoofd meten de activiteit van de hersenen. Om de bewegingen vast te leggen worden tevens video-opnames gemaakt en/of wordt de activiteit van spieren in de benen vastgelegd met elektromyografie (EMG).

Tijdens de zogenaamde non-REM slaap worden met tussenpozen van 20-40 seconden bewegingen gemaakt, vooral met de benen, voeten en/of tenen. Tijdens de REM-slaap treden de bewegingen niet op omdat de spieren dan verslapt zijn. Om de diagnose te kunnen stellen moet een minimaal aantal bewegingen worden gemaakt.

Periodieke Ledemaat Bewegingstoornis kan worden behandeld met medicijnen. Meestal worden geneesmiddelen voorgeschreven die behoren tot de zogenaamde dopamine-agonisten. Voorbeelden van dergelijke middelen zijn cabergoline, pramipexol, ropinirol en rotigotine. Mensen bij wie een verlaagt ferritine gehalte in het bloed is vastgesteld kunnen baat hebben bij ijzersuppletie. Dat betekent het innemen van ijzertabletten.

Levensstijl- en omgevingsfactoren die slaapfragmentatie uitlokken

Naast medische aandoeningen kunnen beheersbare factoren in iemands gewoonten en omgeving een normale, korte ontwaking veranderen in langdurige waakzaamheid. Alcohol drinken vlak voor het slapengaan werkt aanvankelijk als een kalmerend middel, maar veroorzaakt rebound-waakzaamheid en gefragmenteerde slaap in de tweede helft van de nacht. Stimulerende middelen zoals cafeïne en nicotine blijven enkele uren in het lichaam en verhogen de hartslag en alertheid, waardoor de kans op volledig ontwaken tijdens een lichte slaapfase toeneemt.

Een inconsistent slaapschema, vaak sociale jetlag genoemd, verward het interne 24-uursritme van het lichaam, het circadiaanse ritme. Naar bed gaan en opstaan op sterk verschillende tijden stuurt gemengde signalen naar de hersenen over wanneer slaapregulerende hormonen zoals melatonine moeten worden afgegeven. De slaapkameromgeving speelt een belangrijke rol, omdat de hersenen zeer gevoelig zijn voor licht, geluid en temperatuursveranderingen. Zelfs laagdrempelig straatlawaai of een kamer die te warm is, kan de naadloze overgang terug naar slaap na een natuurlijke ontwaking belemmeren.

Psychologische factoren, met name stress en angst, vormen een belangrijke oorzaak van slaapfragmentatie. Wanneer een persoon wordt gewekt door een fysieke prikkel, kan een racende geest vol zorgen hen ervan weerhouden te kalmeren en weer in slaap te vallen. De toestand van hyperarousal die met angst gepaard gaat, houdt de hersenen op hoge alertheid, waardoor ze zeer responsief zijn voor elke kleine interne of externe stimulus. Deze combinatie van mentale stress en fysieke prikkels creëert een cyclus waarbij de angst om wakker te worden het wakker worden juist waarschijnlijker maakt.

Strategieën voor het behouden van slaapcontinuïteit

Het aanpakken van slaapfragmentatie vereist een systematische benadering die gericht is op het optimaliseren van de gereedheid van het lichaam om na een natuurlijke ontwaking weer in de slaaptoestand terug te keren. Het vaststellen van een consistente slaap- en wektijd, zelfs op vrije dagen, is een krachtige actie om het circadiane ritme te reguleren. Deze consistentie helpt de interne klok van het lichaam te verankeren, waardoor een duidelijk signaal wordt gegeven wanneer de slaap moet beginnen en eindigen.

Het optimaliseren van de slaapkameromgeving minimaliseert externe verstoring door ervoor te zorgen dat de kamer donker, stil en koel is. Het gebruik van verduisteringsgordijnen om licht te elimineren en het handhaven van een koele temperatuur (meestal tussen 15 en 19 graden Celsius) ondersteunt de natuurlijke daling van de kerntemperatuur van het lichaam die nodig is voor continue slaap. Als er een ontwaken plaatsvindt, is de '20-minutenregel' een waardevolle gedragsmethode. Als een persoon langer dan 20 minuten wakker is, moet hij of zij de slaapkamer verlaten en zich bezighouden met een rustige activiteit bij gedimd licht totdat hij of zij weer slaperig wordt.

Deze strategie voorkomt dat de hersenen het bed associëren met waakzaamheid en frustratie. Een consistente routines voor het tot rust komen bereidt de geest voor op slaap door ontspannende activiteiten zoals zachte stretchoefeningen of meditatie op te nemen. Het vermijden van zware maaltijden, alcohol en schermtijd in de twee tot drie uur voorafgaand aan het slapen vermindert de fysiologische triggers die het moeilijk maken om weer in slaap te vallen.

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!