Dossier Zelfkennis: Over de 'psychologie' met betrekking tot de mens-machine…

… gebaseerd op het feit hoe mechanisch ons lichaam functioneert.
door Tsenne Kikke - vrijdag 6 februari 2026 15:31

DIMschool kan - met betrekking tot Zelfkennis - worden gedefinieerd als een leeromgeving waarin deelnemers niet alleen theoretische kennis opdoen, maar ook via Schoolwerkoefeningen inzicht ontwikkelen in zichzelf — waaronder hun aangeboren talenten, doelstellingen, interesses, waarden, persoonlijke grenzen, en zo meer — zodat zij bewuste keuzes leren maken om tot een meer bewuste mens uit te groeien en dus meer en meer machine-af te worden.

Draai of keer het: geen enkele psychologie kan op de gewone, mechanisch ingestelde mens van toepassing zijn. Mechanica wel. Een gewone mens, bestaande uit talrijke persoonlijkheden en honderdtallen ikjes, heeft geen psychologie. Nu is hij/zij deze, en binnen enkele seconden/minuten gedraagt hij/zij zich totaal anders.

Gurdjieff zei in 1915: "Waarom spreken we over een gewone, slapende mens als iemand met een psychologie? Een gewone mens die slaapt, is een machine, met buffers, gedragingen en denkbeelden van zichzelf die hetzelfde blijven. Voor zo'n mens, een mens die slaapt, een mens die niet bewust is, is het gebruik van het woord psychologie absurd. Hij heeft geen psychologie. Hij is een machine – en voor de studie van machines is alleen mechanica nodig. Maar als een mens begint te worstelen met zijn machine, als hij begint in te zien dat hij in deze verworven machine slaapt, dan begint zo'n mens op te houden de machine te zijn die het leven en de opvoeding van hem hebben gemaakt, en dan kunnen we in zo'n geval spreken van psychologie en niet louter van mechanica."

Ook toen waren die uitgangspunten niet nieuw. Reeds in 1748 werd de mechanisch ingestelde mens aangehaald...

"De mens is een machine, die zodanig in elkaar zit, dat het aanvankelijk onmogelijk is zich daar een helder beeld van te vormen en dus te omschrijven."

- Julien Offray de La Mettrie (1709-1751) -

"De mens is een levende machine..." Vroeger stuitte deze uitspraak op heel veel verzet. Tegenwoordig zijn er weinigen die er zich aan storen. Mensen 'weten beter', omdat ze hebben leren lezen en schrijven..., denk ik.

De grote pionier van het mechanistische mensbeeld was La Mettrie. Zelfs tot op de dag van vandaag wordt hij nog steeds niet naar waarde geschat.

In 1748 verscheen in Leiden een anoniem boek dat enorm veel ophef veroorzaakte. Het was in het Frans, en de titel luidde 'L'Homme machine'. Daarin stelde de auteur dat de mens een enorm ingewikkelde machine is. Zo ontzettend ingewikkeld, dat we nog lang niet in staat zijn om de werking ervan precies te doorgronden en te beschrijven. Maar wat toen wel zeker was, aldus de auteur, was dat zowel het menselijke lichaam als de menselijke geest volgens de mechanistische wetten en principes van de natuurwetenschap werkten.

La Mettrie versus Descartes

De auteur van dit anonieme werk was dus Julien Offray de La Mettrie, een briljante en flamboyante Franse arts en filosoof. Zijn belangrijkste stelling was dat de mens niet wezenlijk van een machine verschilde, en dat al ons denken en voelen tot eigenschappen van materie te herleiden zijn.

Zelfs wat hij in zijn boek verkondigde, was overigens niet volstrekt nieuw. Zijn landgenoot René Descartes (1596-1650) had al een eeuw eerder verkondigd dat dieren machines waren, en dat ook het menselijk lichaam een machine was. Maar Descartes maakte een uitzondering voor de menselijke geest, die boven alle natuurwetten verheven stond. De 'geest', of de 'ziel' (?), was volgens Descartes een thema apart. Hij herbevestigde daarmee de oude dualistische denktrant waarbij er een scherpe scheidslijn wordt getrokken tussen lichaam en ziel, de natuur en het bovennatuurlijke.

Voor de eclectici: noteer evenwel dat René Descartes' 'Cogito ergo sum' ('Ik denk, dus ik ben') naar 'bestaan' verwijst, en niet naar 'zijn'.

Julien Offray de La Mettrie veegde het dualisme van Descartes gewoon van tafel: ook de 'geest' van de mens werkte volgens normale natuurkundige wetten en principes. Tijdens een zwaar ziekbed had La Mettrie zélf ervaren hoe het functioneren van het brein samenhing met het functioneren van het lichaam.

Hetze

De identiteit van de auteur van 'L'Homme machine' werd spoedig achterhaald, en La Mettrie moest halsoverkop vluchten. Er ontstond in christelijke kringen een enorme hetze tegen zijn boeken en ideeën. Hij kreeg hulp van de Pruisische keizer.

Frederik de Grote bood hem asiel aan, maar zijn boeken eindigden op de brandstapel. In 1751, drie jaar na de publicatie van 'L'Homme machine', stierf La Mettrie door een onbekende oorzaak na een feestmaal: wellicht vanwege een voedselvergiftiging.

Ondanks herhaalde publicatieverboden kenden La Mettrie's boeken een ongekende verspreiding in Europa. Men las ze met rode oortjes, nam kennis van zijn mechanistische opvattingen, maar men zweeg er verder over. Het was gevaarlijke lectuur!

Nu niet meer, natuurlijk. Welke mens gelooft er tenslotte nog in dat hij mechanisch is ingesteld?... :-)

Bron: Wikipedia en Natuurinformatie

Kan er nog een beetje humor bij?...

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, de énige gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

En, voel jij je geroepen om Spiritualia te sponsoren?
Klik dan op deze link. Alvast bedankt!

Overschrijven kan ook via: IBAN: BE22 7795 9845 2547 - BIC: GKCCBEBB

- Indien je zo'n (bak)steentje bijdraagt, ook via een aankoop of een Zoek&Vind abonnement, mogen we jouw naam hieronder publiceren? Laat het ons weten!