ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

Kleurenleer is ingewikkelder dan men op het eerste zicht denkt

Kleurenleer kent verschillende uitgangspunten, met als gevolg: totaal van elkaar verschillende resultaten.
door Tsenne Kikke - donderdag 15 november 2012 0:33

Kleurenleer kent verschillende richtingen die totaal van elkaar afwijken; dit, afhankelijk van het uitgangspunt. Ook moet er een onderscheid worden gemaakt tussen kleurpigment en kleurlicht.

Maar wat de kleurenleer op zichzelf betreft, laten we, als voorbeeld, die van Johannes Itten vergelijken met die van Johann Wolfgang von Goethe.

- Johannes Itten (1888 - 1967) was een Zwitserse kunstschilder, ontwerper en docent. Itten’s kleurencirkel is gebaseerd op het subtractief kleursysteem, waarmee wordt bedoeld met verf en licht die op de verf valt. Itten kent als primaire kleuren rood, geel en blauw. De secundaire kleuren zijn oranje, groen en violet. De tertiaire kleuren ontstaan uit de menging van een primaire en een secundaire kleur. In latere jaren werd echter duidelijk dat de primaire kleuren van Itten niet de werkelijke primaire kleuren zijn, maar deze slechts benaderen. Rood is bijvoorbeeld geen echte primaire kleur, wel het roze, paarsachtige chinacridon. Deze fout heeft tot gevolg dat met de primaire kleuren van Itten geen goed paars gemengd kan worden. Niettemin zijn de subjectieve kleurervaringen die Itten in zijn boek presenteert (bijvoorbeeld de zeven kleurcontrasten) nog steeds erkend als een zinvolle beschrijving voor studenten.

De zeven kleurcontrasten van Itten zijn:

• het kleur-tegen-kleur contrast: alle zuivere verzadigde kleuren, rood-geel-blauw is het sterkst.

• het licht-donker contrast: zwart-wit is het sterkst.

• het warm-koud contrast: rood-oranje(cadmium licht) tegen Blauw-groen(mangaan-oxide)is het sterkst.

• het complementair contrast: rood-Groen of Geel-Paars of Oranje-Blauw, complementaire paren versterken de kleur het meest.

• het simultaan contrast: het verschijnsel dat een willekeurige kleur de complementair-kleur virtueel oproept, zo neemt grijs binnen oranje schijnbaar een blauwe tint aan.

• het kwaliteitscontrast: verzadigd tegen onverzadigd, door menging met wit, zwart of grijs, waarbij grijs makkelijk het simultaan contrast opwekt.

• het kwantiteitscontrast: veel van een of twee kleuren tegenover weinig van een andere kleur.

- Johann Wolfgang von Goethe (1749 - 1832) was een Duits wetenschapper, toneelschrijver, romanschrijver, filosoof, dichter, natuuronderzoeker en staatsman. Goethe was de schrijver van onder meer ‘Faust’, ‘Die Leiden des jungen Werthers’ en ‘Zur Farbenlehre’. In 1782 werd hij in de adelstand verheven.

Volgens Goethe zijn er twee basiskleuren: hemelsblauw (cyaan) en geel. Blauw ontstaat door de aanschouwing van donker door het licht heen, zoals we overdag de hemel zien ('s nachts is die zwart, maar als de atmosfeer overdag door zonlicht iets wordt verlicht, nemen we die zwarte hemel als hemelsblauw waar). Andersom ontstaat geel door de aanschouwing van licht door het donker heen, zoals we het 'witte' zonlicht waarnemen door de relatief donkere atmosfeer. Deze beide kleuren zijn oerfenomemen: fenomenen die niet tot andere fenomenen te herleiden zijn. Hetzelfde verschijnsel kan men waarnemen bij een kaarsvlam in een donkere ruimte: hemelsblauw wanneer men door de vlam de donkere ruimte erachter waarneemt (onderaan de vlam) en geel, daar waar de verbranding het meest intens is (in de kern).

Door bovenstaande experimenten kwam Goethe tot de conclusie, dat kleuren ontstaan door de wisselwerking van licht en donker. Anders gezegd: door vertroebeling van licht door donker enerzijds (geel dus) of vertroebeling van donker door licht anderzijds (blauw dus). Op dit punt komt de tegenstelling met Isaac Newtons kleurenleer duidelijk naar voren: Newton verklaarde de kleuren aan de hand van de zogenaamde Newtonschijf door de verschillende golflengten. Newton beschouwde wit licht als een combinatie van licht van alle golflengten (binnen de band van waarneembare straling). Hij 'brak' het witte licht met een prisma in de kleuren van de regenboog. Goethe was dan ook zeer verbaasd dat deze brekingstheorie van Newton niet klopte met zijn eigen experiment met een prisma. Hij nam een prisma maar hij zag geen kleuren ontstaan. Volgens Goethe was er niets zo 'heel' als wit licht (heel kan men ook zien als synoniem voor heilig). Goethe sluit aan bij de symboliek van de tegenstelling licht en duisternis. (goed en kwaad, vreugde en verdriet, enzovoort)

Achteraf kunnen we verklaren waardoor Goethe het licht niet kon 'breken' met een prisma. Goethe deed het experiment waarschijnlijk op een mistige dag, zodat het overal even licht was: er was geen wisselwerking tussen licht en donker zoals bij het experiment van Newton. Eigenlijk ondersteunt het prisma-experiment van Newton de theorie van Goethe.

Vanuit de polariteit blauw-geel kunnen de andere kleuren worden verklaard, als er het principe van de intensivering ('Steigerung') bij wordt betrokken. Bij een intensivering van geel verschijnt de kleur rood. (de ondergaande zon wordt rood als het witte licht door meer atmosfeer gaat). Bij intensivering van blauw ontstaat violet (de hemel tegenover de ondergaande zon).

"Rot nehmen wir also vorerst als keine eigene Farbe an, sondern kennen es als eine Eigenschaft, welche den Gelben und Blauen zukommen kann. Rot steht weder dem Blauen als dem Gelben entgegen; es entsteht vielmehrs aus ihnen; es ist ein Zustand, in den sie versetzt werden können, und zwar wie wir hier vorläufig sehen, durch Verdichtung und durch Aufeinander drängung der Teile."

Geel verandert door intensivering in rood. Blauw wordt door intensivering violet. Hiermee is meteen een verklaring gegeven van de warme en koude kleuren. Goethe luisterde bij de ontwikkeling van zijn kleurenleer ook veelvuldig naar kunstschilders, hoe zij de kleuren (psychologisch) ervoeren. Het blauw en het violet aan de 'duistere' koude zijde en het geel en het rood aan de 'lichte' warme zijde. De geelachtige ('warme') kleuren en de blauwachtige ('koude') kleuren worden in een kleurencirkel verbonden door groen en magenta (door Goethe Purper genoemd). Het groen als neutraal tussen warm en koud inliggend, tussen de oerfenomenen blauw-geel (groene planten). En het magenta (purper) als kleur die zowel warmte als koude in zich draagt, inliggende/verbindend tussen de geïntensifeerde kleuren rood en violet. Het is de kleur magenta die als synthese van 'geintensifeerde' kleuren van de duistere en de lichte zijde, als spiritueel ervaren wordt.

Als conclusie kunnen we deze kleuren in een soort davidster opstellen twee gelijkzijdige driehoeken in elkaar: een driehoek met de punt omhoog: links onder cyaan, rechtsonder geel, boven magenta. een driehoek met de punt omlaag: links boven violet, rechtsboven rood, onder groen.

De bovenste driehoek zijn de primaire kleuren zoals in de subtractieve kleurmenging dient te worden gebruikt (kleurendruk en schilderen). De onderste driehoek zijn de basis kleuren, zoals bij additieve kleurmenging dient te worden gebruikt (televisie). De kleuren die tegenover elkaar staan zijn complementaire kleuren.

Nota: We zijn volop onze Encyclopedia Spiritualia aan het aanvullen... Heb je ooit zélf op de één of andere manier ervaringen opgedaan met kleurenleer? Of, weet je er iets meer over te vertellen? Laat het ons weten via 'Mijn Commentaar' hier onderaan.

Interessante, reclameloze bijdragen, met een encyclopedische inhoud, en bijgevolg: een meerwaarde voor onze lezers, komen in onze rubriek Encyclopedia Spiritualia terecht, waarvan hier de link!

Eender wat op reclame lijkt, wordt automatisch verwijderd. Hopelijk kun je hier enig begrip voor opbrengen. Want, indien jij het doet, zullen de duizenden anderen het ook doen, nietwaar?

Stel je interesse in reclame en naar meer naambekendheid? Klik dan even op deze Zoek&Vind link.

Commentaar


Gepost op: 15/11/2012 13:35:25

Kleuren zien is inderdaad een fascinerend onderwerp. Het is niet omdat het tot onze vertrouwde dagdagelijkse waarneming behoort en wetenschappelijk is onderzocht en zo uiteindelijk tot kleurmonitoren heeft geleid, dat het zijn diepste geheimen heeft prijsgegeven.

Zo zijn er verschillende personen die beschrijven hoe ze ooit in een droom of visioen een kleur hebben gezien die hen overdonderde en die ze niet kenden en waarnaar ze wanhopig op zoek gingen in de uiterlijke wereld zonder haar te vinden.

Iedere schilder of iemand met een dichterlijke natuur beseft dat kleuren een sterke emotionele onderhuidse lading hebben. Iedere bekwame reclamemaker weet hoe je kleuren wel of niet moet gebruiken om iemands verlangen te leiden in de richting die hij wil. Deze drie korte opmerkingen  geven aan dat licht veel meer is dan zomaar wat trillingen in een bepaald medium. Een trilling is een trilling en geen kleur, en atomen bezitten ook niet deze eigenschap. En als het leven uit de zintuigen en hersenen verdwijnt, dan is er van kleur of wat dan ook geen sprake meer. Geeft dit niet aan dat kleur dus een eigenschap is van leven en niet van de stof?

Op de een of andere wijze zijn kleuren heel sterk met onze essentie verbonden en dragen een sterk geestelijk karakter. Dat laatste kan verklaren waarom placebo-effecten niet enkel zijn beperkt tot geneesmiddelen maar heel diep zijn verweven met ons zijn. [NB: Zie o.a. mijn artikel in ‘Blogs’ onder de naam ‘Eagle’ en met de titel “Verscheidenheid (complexiteit), vooroordeel (opvoeding), placebo en homeopathie.”]

Er wordt gesteld dat kleuren een vertaling zijn van onze hersenen op basis van visuele indrukken en dat onze hersenen ons dus in feite een illusie voortoveren omdat deze waarneming totaal verschilt van wat deze zintuiglijke prikkels veroorzaakt. Hetzelfde kan gezegd worden voor ieder soort zintuiglijke waarneming.

Maar zit er hier  geen foutje in deze ogenschijnlijk niet te weerleggen logica? Wordt het woord ‘illusie’ hier niet op een verkeerde manier gebruikt? Laten we ons niet vangen (hypnotiseren) door het woord ‘illusie’, ‘hersenen’, ‘trillingen’, ‘zintuigen’, ‘medium’, enzovoort?

Brengen dit soort begrippen in ons denken geen onderscheid teweeg en daarop gebaseerde conclusies die er helemaal niet hoeven te zijn? Conclusies die misschien geen enkele relatie hebben met de werkelijkheid?    

Moeten we het begrip ‘vertalen’ niet aan een diepgaande analyse onderwerpen om de fout te vinden?

De bedoeling van taal is om met elkaar over innerlijke waarnemingen te kunnen praten en ideeën uit te wisselen. Taal moet een geestelijke brug slaan tussen ogenschijnlijk van elkaar gescheiden wezens. Dit soort werking is ook een actief bestanddeel van het instinctieve deel van onze verschillende centra, zijnde het Instinct- en Bewegingscentrum, het Emotiecentrum en het Denkcentrum. Dank zij deze automatische instinctieve functies is uiteindelijk ook de uiterlijke taal tot de mogelijkheden van de mens gaan behoren. Anders gesteld: we mogen taal niet beperken tot het gebruik van woorden of gebaren alleen. Onze instinctieve delen gebruiken een ander soort taal.

Taal wil zeggen dat er boodschappen moeten worden overgebracht. In die context zijn ook kleuren boodschappen. En zoals wij boodschappen doen om verschillende soorten honger (verlangens) te stillen, zo zijn ook kleuren dus in wezen een soort voeding. En voeding dient om iets in stand te houden, dus ook kleur heeft deze functie. En zoals er dingen zijn die de mens voeden, zo zijn er dus ook dingen die de mens als voeding gebruiken. Zo boven, zo beneden. Kleur is dus een boodschap en hierdoor ook voeding. Ze verteld iets over onze geestelijke oorsprong. Het is als het ware een soort fossiele taal die afkomstig is uit levenssferen die dit ooit als een levendige boodschap in ons innerlijk wezen hebben gelegd. Als dit te ver gezocht lijkt, dan is dat omdat je niet vertrouwd bent om op deze wijze te denken. Vergeet niet dat de begrippen die wij vandaag ontdekken morgen dogmatisch worden gebruikt en het gedrag van diegenen die na ons komen op een dikwijls dode manier generaties lang beïnvloeden. Religieus fanatisme en verkeerd begrepen overgeleverde primitieve rituelen behoren tot dergelijke zinloos geworden uitwassen die we gemakkelijk herkennen, maar wat ons huidige, grotendeels door de wetenschappelijk bepaald, wereldbeeld betreft, zijn we nagenoeg blind.    

Op de juiste wijze ingezien, zijn zintuiglijke indrukken (en dus ook kleur!) geen illusies door het brein geschapen, maar zijn het brein en de zintuigen in wezen fossiel geworden uitdrukkingen van onze huidige verstandelijke kijk op de dingen. Maar als we deze verdichtingen kunnen zien als levende vibraties (in de ruimste zin van het woord en zoals op onnavolgbare wijze verwoord in de opening van het ‘Evangelie volgens Johannes’!) in de ruimte van het bewustzijn, dan wordt het aannemelijk dat wat wij verdichting noemen (zoals kleur, zintuigen, hersenen, lichaam, enz.) in wezen overeengekomen taalvormen zijn van de geest, taalvormen die hun levendigheid hebben verloren en te star zijn geworden met alle nare gevolgen vandien. We zouden deze toestand waarin iedereen en alles van elkaar lijkt gescheiden, een verkeerde verstarde vorm van ‘identificatie’ kunnen noemen.      

In besef dat het voor vele lezers niet eenvoudig zal zijn om door te dringen in wat hier summier is naar voren gebracht. Dit hoeft niet te wijten te zijn aan gebrek aan intelligentie, maar is het gevolg van het verkeerde voedsel dat het denken wordt aangereikt in onze scholen en cultuur en waar we zo vertrouwd mee zijn dat het niet in ons opkomt dit geestelijk voedsel in twijfel te trekken. Gurdjieff noemt deze wijze van denken ‘formatorisch’ denken. Het was mijn bedoeling om aan te tonen dat kleuren niet het abstracte karakter hebben dat er door Newton’s visie over licht aan is gegeven en dat ons wereldbeeld is gaan overheersen, maar dat kleuren iets magisch hebben (zoals iedere zintuiglijke indruk) waarvan de geheimen diep in ons geestelijk verleden liggen verborgen. Zeg maar ‘Slapen’ als het ware. Dit is iets dat ook Goethe heeft aangevoeld en door Rudolf Steiner verder is uitgewerkt. Ook de ‘Waterstoftabellen’ van Gurdjieff (zie ‘Op zoek naar het wonderbaarlijke’) bevatten dit soort kennis. Maar het moet worden gezegd dat het werkelijk begrijpen van deze tabellen een ontzettend moeilijke opdracht is, ook voor mij die al meer dan twaalf jaar kennis in deze materie volg bij Angelus, de auteur van deze nieuwsberichten.              

Reageer


Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.

Mijn naam:    
Mijn e-mail adres:    
Mijn commentaar:
Verificatie:
Typ de code hierboven in:
 


School voor ontwikkeling van De Innerlijke Mens


Adverteer op Spiritualia
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2021 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht