ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

De gewonde God - Het geheim van Jezus' lijden

Originele titel: A Cross in the Heart of God - Reflections on the death of Jesus

Samuel Wells

De gewonde God - Het geheim van Jezus' lijden Type: Paperback
Uitgever:
Gewicht: 300 gram
Aantal Pagina's: 192
ISBN: 90-4353-789-6
ISBN-13: 978-90-4353-789-6
Categorie: Christendom
Richtprijs: € 20

Korte Inhoud


Een diepgaande, maar ook toegankelijke en pastorale verkenning van de betekenis van Jezus’ kruisiging.

In De gewonde God gaat de bekende Anglicaanse theoloog Samuel Wells in zijn karakteristieke en heldere stijl in op de betekenis van Jezus’ kruisiging. Dit centrale verhaal van het christendom verkent Wells op een pastorale en theologische manier aan de hand van achttien beelden en motieven uit het Oude Testament, de Brieven en de Evangeliën. Zo laat hij zien hoe God tot het uiterste gaat om in Christus met ons te zijn.

Bij dit boek is een leesplan met vragen en gebeden beschikbaar, wat het ideaal maakt voor een Bijbelkring of persoonlijke overdenking binnen én buiten de veertigdagentijd.

Uittreksel


Inleiding

Op het middaguur viel er duisternis over het hele land, die drie uur aanhield. Aan het einde daarvan, in het negende uur, riep Jezus met luide stem: ‘Eloï, Eloï, lema sabachtani?’, wat in onze taal betekent: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?’ Toen de omstanders dat hoorden, zeiden enkelen van hen: ‘Hoor, Hij roept om Elia!’ Iemand ging snel een spons halen, dompelde die in water met azijn, stak de spons op een stok en probeerde Hem te laten drinken, terwijl hij zei: ‘Laten we nu maar eens zien of Elia komt om Hem eraf te halen.’ Nadat Jezus luid geroepen had, blies Hij de laatste adem uit. (Marcus 15:33-37)

Eeuwen geleden, toen ik nog vrijgezel was, zat ik met een vriendin in een park. We dronken wat en raakten verwikkeld in wat ik nu zie als een van onze oneindige meningsverschillen. Er stond een band op het podium. Terwijl de zangeres de laatste, onvergetelijke woorden van haar liedje zong, keek ze aandachtig naar de drummer: ‘No matter what you do-oo, ah only, ah only, ah only, ah only, ah only wanna be with you.’ De drummer antwoordde: ‘Da-nah nah.’ Mijn vriendin keek heel lief naar me en zei: ‘Denk je dat zij ook ruzie maken?’ Het was een heerlijk moment. (Maar het kon onze relatie niet redden.) Sindsdien is dit een van mijn favoriete liedjes. Pas heel veel jaar later realiseerde ik me dat het de essentie van Goede Vrijdag en het hart van het christelijke geloof verwoordde.

Het Evangelie van Matteüs begint met de belofte van de engel dat de messias Immanuel zal worden genoemd: God is met ons. Het evangelie eindigt met de belofte van Jezus aan zijn leerlingen: ‘Houd dit voor ogen: Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van deze wereld.’ Tussen die twee momenten in doet Jezus zijn belofte aan de kerk: ‘Waar twee of drie mensen in mijn naam samen zijn, ben Ik in hun midden.’ In het Evangelie van Marcus lezen we over Jezus: ‘Hij stelde twaalf van hen aan als apostel; ze moesten Hem vergezellen.’ Als de farizese schriftgeleerden Jezus bekritiseren, zeggen ze: ‘Eet Hij met tollenaars en zondaars?’ Als Jezus echt genoeg krijgt van zijn leerlingen, zegt Hij: ‘Wat zijn jullie toch een ongelovig volk, hoe lang moet Ik nog bij jullie blijven?’ Het Evangelie van Lucas begint met de engel die tegen Maria zegt: ‘De Heer is met je.’ Als de vader van de verloren zoon zijn oudere broer op het veld troost, zegt hij: ‘Mijn jongen, jij bent altijd bij me, en alles wat van mij is, is van jou.’ Op de weg naar Emmaüs zeggen de leerlingen tegen de opgestane Jezus: ‘Blijf bij ons.’

Het belangrijkst zijn misschien wel de openingswoorden van het Evangelie van Johannes: ‘Het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God.’ Het vervolgt met de bekende woorden: ‘Het Woord is mens geworden en heeft in ons midden gewoond.’ Later zegt Jezus: ‘De armen zijn immers altijd bij jullie.’ Op de avond voor zijn dood zegt Jezus bij het avondmaal: ‘Maar Ik ben niet alleen, want de Vader is bij Mij.’ Met andere woorden, als er één woord is dat alle vier de evangeliën samenvat, dan is dat het woord met of bij. Jezus’ bediening gaat boven alles om bij ons zijn, in heerlijkheid en pijn, in vreugde en verdriet, in stilte en conflict, in leven en dood.

Datzelfde met zien we nog duidelijker als we ons richten op de relaties binnen de Godheid zelf, de Drie-eenheid van Vader, Zoon en heilige Geest. God is drie. Dat betekent dat God een volmaakte symmetrie van het met is, drie wezens die er volledig zijn voor elkaar, zonder afgunst, zonder misverstand, zonder irritatie, zonder zelfzucht, zonder dat er twee samenspannen tegen de derde, zonder woede, zonder vrees, zonder wantrouwen. Zo aanwezig bij elkaar, zo vol liefde en koestering, wederkerigheid en toewijding, dat Ze het met lijken te overstijgen en in worden.

Dat gevoel van genot en vreugde in het met waarnaar je verlangt en de inspanning voor het in waarnaar je hunkert, is een verlangen dat ook mensen goed kennen. Het is een wezenlijk onderdeel van ons seksuele verlangen. Voor veel mensen is seksueel verlangen een hunkering om het met te vertalen in het in, om de vreugde van elkaars aanwezigheid te intensiveren tot een fysieke en spirituele ervaring van wederzijds in elkaar opgaan. Maar seksueel verlangen kent complicaties en beperkingen. Het zit vol afgunst, onbegrip, vrees en wantrouwen. Veel seksuele expressie is een grijpen naar het in dat niet wordt voorafgegaan, omringd, begeleid en gevolgd door een diepgaand en blijvend met. Zou er een wederzijds in elkaar opgaan zijn dat zulke menselijke beperkingen te boven gaat?

Dat is nu precies waar het bij dat in elkaar opgaan van de Drie-eenheid om gaat. De Vader, de Zoon en de heilige Geest zijn zo bij elkaar dat het lijkt alsof Ze in elkaar zijn. Vanwege de mate waarin Ze in elkaar zijn, noemen we God niet drie, maar één. Deze drie zijn zo met elkaar dat Ze één zijn: drie personen in één wezen, die altijd elkaars verschil en eigenheid in persoon en aanwezigheid bevestigen, maar altijd het gehele wezen van de andere twee personen in zich dragen. De Drie-eenheid is het volmaakte evenwicht van drie personen, zo bij elkaar dat Ze in elkaar zijn, maar dan zo, dat Ze toch bij elkaar zijn.

Gezien deze volmaaktheid van zijn, dit snijpunt van zijn met en zijn in, is het een wonderbaarlijk mysterie dat het leven van de Drie-eenheid niet op zichzelf is blijven staan, maar openstaat voor de schepping, voor het broze bestaan, voor het leven, voor mensen. Immers, de inhalige, wantrouwige, vreesachtige en kleinzielige menselijke geest zou de volmaaktheid van de Drie-eenheid teniet kunnen doen. Of zou Gods genade aanstekelijker kunnen zijn dan onze dwaasheid? Zou het mogelijk zijn dat de onderlinge liefde van de Drie-eenheid onze menselijke zwakheid en slechtheid kan verduren om die uiteindelijk te herscheppen? Dat is de dynamiek achter de hele Bijbel, de hele geschiedenis, het hele evangelie. Als Gods leven zich voor ons opent, zal het God dan vernietigen of zal het ons veranderen? Als het ons uiteindelijk verandert, hoeveel zal dat God dan kosten?

Dit betekent het als we zeggen dat er vanaf de grondvesting van de wereld een kruis was in het hart van God, dat God een gewonde God is. Vanaf het begin lag het met ons zijn besloten in het hart van de Drie-eenheid. Jezus was geen antwoord op de ongelukkige zondeval. Jezus was de reden van de schepping. Jezus zou sowieso de volledige gruwel van de menselijke afwijzing van God ervaren. Dat God zijn leven voor ons opende, zou God sowieso alles kosten. God zal altijd een gewonde God zijn. Het litteken blijft, hoezeer de opstanding ook laat zien dat de verwoesting van het kruis Gods wil om bij ons te zijn niet schaadt. Het litteken zit daar voor eeuwig. Het zal ons voor altijd laten zien hoezeer het bij ons zijn onlosmakelijk met Gods identiteit is verbonden.

Aan de voet van het kruis zien we het hart van God en het slechtste in onszelf. Toen ik zeventien was, ging ik in het grote theater van de stad waar ik woonde naar een bekende evangelist luisteren. Mijn zus had hem gehoord en gezegd dat hij heel indrukwekkend was. Hij preekte wat we een Mel Gibson-evangelie kunnen noemen. Met andere woorden, op een levendige en onvergetelijke manier vertelde hij ons de ruige, gruwelijke details van het kruis, in de stijl van de film The Passion of the Christ. In broeierige taal en huiveringwekkende beelden beschreef hij wat een kruisiging deed met je hart, longen, ribbenkast, luchtpijp, gezicht, ogen, wangen, heupen, voeten en handen. Drie kwartier lang beten we op onze nagels, draaide onze maag zich om, droogde onze keel uit en stroomden de tranen uit onze ogen. Toen nodigde hij ons uit naar voren te komen om ons aan Jezus te wijden. Ik ging niet. De volgende dag belde ik m’n zus. Ze zei: ‘Voel je je schuldig omdat je niet naar voren bent gegaan?’ Ik zei: ‘Ja.’ Ze zei: ‘Dat hoeft niet. Weet je, dat is het evangelie niet. Als je in de Bijbel kijkt, vertellen de evangeliën ons bijna geen fysieke details van de kruisiging. Begrijp me goed, Jezus heeft vreselijk geleden, maar veel mensen hebben toen geleden, sommigen zelfs erger dan Hij. Veel mensen hebben sindsdien geleden en dat gebeurt nog steeds, sommigen misschien nog wel meer dan Hij. In het evangelie gaat het niet om een wedstrijd in pijn lijden, waarbij Jezus als winnaar uit de bus kwam. Het evangelie is niet dat Jezus fysiek leed. Het is dat Hij in de steek werd gelaten.’

Verlaten. Jezus’ laatste woorden in het Evangelie van Marcus zijn: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?’ Op het eerste gezicht gaat het hier gewoon om de laatste van een reeks. De leerlingen vluchten, Petrus verloochent Hem, Judas verraadt Hem, nu verlaat ook de Vader Hem. Het is een litanie van verlatenheid. Toch zit er iets bijzonders in deze litanie. Als met het cruciale woord in het evangelie is, dan moeten we bedenken dat de gebeurtenissen die leiden tot Jezus’ kruisiging een harteloze en totale ontmanteling van dat met zijn. Jezus wordt alleen gelaten, zonder al diegenen voor wie Hij zo hard heeft gewerkt om bij hen te zijn: de leerlingen, de autoriteiten, de armen. Ze zijn niet alleen verdwenen, maar hebben Hem allemaal ook actief verlaten of verraden. Jezus is nog steeds bij ons, maar op dit allerkostbaarste moment zijn wij niet bij Hem.

Maar die verlatenheid was niets vergeleken met die ene die er werkelijk toe doet. Het kruis is niet zomaar een extreme versie van een algemeen-menselijke ervaring van alleen zijn, pijn lijden, ten onrechte gestraft en wreed bespot worden. Het kruis is een unieke gebeurtenis. Het is niet uniek vanwege de pijn die Jezus voelde of de liefde die Hij eerder had uitgedeeld. Het is uniek omdat de heilige Drie-eenheid de volmaakte aanwezigheid is van het onvoorwaardelijke met en op het moment van Jezus’ dood is dat met, voor een kort moment, het enige ogenblik in de eeuwige geschiedenis, afwezig.

We hebben gezien dat het met de essentie van Gods wezen binnen het leven van de Drie-eenheid is en de essentie van Gods wezen tegenover ons in Christus. Toch wordt dat met op dit unieke moment verduisterd. Zoals wolken voor de zon schuiven en de aarde in schaduw hullen, zo gaat de essentie van God, altijd drie personen in volmaakte relatie, Gods leven dat altijd gevormd is om bij ons te zijn, voor een moment verloren. Dit is het meest aangrijpende en angstaanjagende moment in de hele geschiedenis. De twee dingen die wij zeker denken te weten, dat God een drie-eenheid van personen in een volmaakte en eeuwige relatie is en dat God in Christus door de Geest altijd bij ons aanwezig is, die twee zekerheden worden voor een moment weggenomen. De diepste werkelijkheden van het universum zijn uit hun verband gerukt. De Zoon is niet bij de Vader, ook al wil Hij dat wanhopig graag. De Vader is niet bij de Zoon en daardoor valt ons beeld van hun eeuwige tegenwoordigheid bij elkaar helemaal uiteen. Dit is de meest levendige voorstelling van de hel die we ons kunnen maken: dat niet alleen wij van God zijn gescheiden, maar dat God van God is gescheiden, dat God buiten Gods bereik is.

Het kruis is de ultieme demonstratie van Jezus’ bij ons zijn, maar het is de grootste ironie aller tijden dat dit ook het moment is waarop Jezus ontdekt dat noch wij, noch de Vader, bij Hem zijn. Elk aspect van het niet-met, van het zonder zijn, komt op dit hartverscheurende moment samen. Jezus ervaart de realiteit van de menselijke zonde, want zonde is in wezen leven zonder God. Jezus ervaart de diepte van het lijden, omdat lijden meer dan wat ook de toestand is van het zonder troost zijn. Jezus ervaart de gruwel van de dood, omdat dood het woord is dat we gebruiken voor het zonder alles zijn: zonder adem, zonder verbondenheid, zonder bewustzijn, zonder lichaam. Jezus ervaart de grootst mogelijke vervreemding, de toestand van het zonder de Vader zijn en dus niet-God-zijn. Op dit moment is Hij zonder het met dat de essentie van God is.

Op dit meest angstaanjagende moment spreekt Jezus deze woorden: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?’ Zelfs op het moment dat Hij benoemt dat het met is verdwenen, spreekt Hij nog steeds tot de Vader. Hij spreekt nog steeds in intieme bewoordingen en noemt de Vader: ‘Mijn God’. Deze woorden komen voort uit het allerdiepste vertrouwen, de meest peilloze diepte van het meten in. Soms wijst men erop dat dit de eerste regel van Psalm 22 is en dat het geheel van die psalm vol hoop is. Maar als je daarmee wilt suggereren dat dit kruiswoord in werkelijkheid een doordachte kreet van triomf en vertrouwen is en dat Jezus’ erkenning van zijn verlatenheid deel uitmaakt van een keurig plan, dan sluit je jezelf eenvoudigweg af voor de ongeëvenaarde verschrikking en verwondering van dit moment. Het meest kwellende is dat Jezus’ laatste woorden een vraag zijn, een vraag waarop geen antwoord komt. Die vraag zou ons tot op het bot moeten raken.

Die vraag laat ons zien dat Jezus alles wat Hij is, heeft gegeven om bij ons te zijn, om ons te kunnen aanvaarden in de essentie van Gods wezen. Hij heeft alles gegeven, zelfs ondanks onze vastberadenheid om het zonder Hem te doen. Toch heeft Hij daarbij meer gegeven dan wij ons kunnen voorstellen, want om ons bij de Vader te laten zijn, is Hij, op dat ogenblik, zijn eigen samenzijn met de Vader kwijtgeraakt. De Vader heeft er zozeer naar verlangd bij ons te zijn, dat Hij, op dat ogenblik, zijn samenzijn met de Zoon is kwijtgeraakt, terwijl dat de essentie van zijn wezen is.

Deze twee wonderbaarlijke ontdekkingen, dat de Vader de Zoon voor ons verliest en dat de Zoon de Vader voor ons verliest, schudden aan de grondvesten van ons bestaan, omdat bij ons de vraag rijst: ‘Is dan niet alleen voor ons, maar zelfs voor God alles verloren?’ Is de Drie-eenheid haar identiteit voor niets kwijtgeraakt? Als er op dit moment, bij deze grootst mogelijke verschrikking, geen huivering door ons heen trekt, hebben we nog niet werkelijk de betekenis van Goede Vrijdag gepeild. Deze diepste vrees wordt twee dagen later tenietgedaan, als we ontdekken dat zonde, lijden, dood en vervreemding niet het laatste woord hebben. Met Pasen wordt het met hersteld en op Hemelvaartsdag krijgt het met het laatste woord.

Gaat onze vervreemding van God werkelijk zo diep dat God zo veel moeite moet doen om die ongedaan te maken en te herstellen? Dat willen we niet geloven. Maar hier zien we het, voor onze ogen. Dat is het kruis: onze lafheid en wreedheid oog in oog met Gods wonderbaarlijke liefde. Is het eeuwig met ons zijn God echt zo veel waard dat Hij tot het uiterste gaat om dat veilig te stellen? Dat is misschien wel de meest ontzagwekkende vraag die we kunnen stellen. Het brengt ons bij het hart van wie God is en bij het hart van wie wij zijn. Kunnen we echt geloven dat God vond dat wij dat waard waren? Zijn onze schamele levens het waard dat de Drie-eenheid de essentie van haar identiteit opzijzet, zodat wij bij God kunnen zijn en voor eeuwig opgenomen kunnen worden in Gods leven?

Op het centrale moment in de geschiedenis moet Jezus, de mensgeworden Zoon van God, kiezen tussen het bij de Vader zijn en het bij ons zijn. En Hij kiest voor ons. Op hetzelfde moment moet de Vader kiezen of Hij de Zoon bij ons laat zijn of dat Hij de Zoon voor zichzelf houdt. En Hij kiest ervoor de Zoon bij ons te laten zijn. Van die keuze hing onze eeuwige bestemming af. Dat is het epicentrum van het christelijke geloof. Dat is nu precies onze definitie van liefde.

We horen de eenvoudige woorden van de heilige Drie-een-heid die hartstochtelijker, liefdevoller en zelfopofferender voor ons zingt dan we ons ooit konden voorstellen: ‘Ah only, ah only, ah only, ah only wanna be with you ...’ – Ik wil alleen maar, alleen maar bij jou zijn. De overdenkingen in dit boek nodigen je uit om één vraag te beantwoorden: Zingen we Hem dit na?
 
Het sleutelwoord in dit gedeelte is ‘context’. In de inleiding heb ik uiteengezet dat ik het kruis zie als het bewijs dat het met ons zijn voor God de centrale plaats inneemt, wat die belofte Hem ook mag kosten. Nu wil ik eerst stilstaan bij het kader waarin ik deze uitspraak doe. Daarom betoog ik in dit eerste deel dat het kruis steevast wordt losgemaakt van zijn politieke en sociale context. Door die context redelijk gedetailleerd neer te zetten en kort in te gaan op de manieren waarop men doorgaans over het kruis spreekt, wil ik duidelijk maken waarom een herwaardering van het kruis goed en noodzakelijk is. Het vervolg van het boek onderbouwt en illustreert de standpunten die ik in dit gedeelte inneem.

Recensie

door Tsenne Kikke

Twee korte hoofdstukken kunnen elke dag in de veertigdagentijd gelezen worden, en achterin het boek staat een studiegids om tot nadenken en discussie aan te zetten. In gelijke mate prikkelend en troostend, af en toe irriterend, maar altijd onze eigen gekoesterde gedachten verruimend, is Wells een welkome vriend op de vastentijdwandeling. "Jezus hangt aan het kruis", concludeert hij, "om ons de liefde te tonen die blijft hangen. Hou je vast aan die liefde. Het zal je nooit loslaten..."

Koop dit boek bij


Bestellen
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2022 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht