ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

De aap uit de mouw

Frans de Waal

De aap uit de mouw Type: Paperback
Uitgever: Uitgeverij Contact
Gewicht: 275 gram
Aantal Pagina's: 221
ISBN: 90-254-3554-8
ISBN-13: 978-90-254-3554-7
Categorie: Dieren
Richtprijs: € 18,95

Korte Inhoud


Hoe zou een aap in gevangschap zich voelen? Volgens Frans de Waal waarschijnlijk net zo als een mens, want wees eens eerlijk: hoe vrij zijn wij? 's Ochtends in de file naar het werk, daar acht uur lang in een kantoor zitten, dan weer terug in de file, 's avonds na alle huishoudelijke taken uitgeblust in bed belanden om 's ochtends weer., etc.

Dank zij zijn jarenlange onderzoek naar gedrag van primaten, is De Waal ook een expert op het gebied van het menselijk gedrag geworden. Keken we allemaal maar eens door een biologenbril naar elkaar. Hoe werken egoïsme en compassie aan de onderhandelingstafel? Is overwicht genoeg om je zin door te drijven, of werkt charmeren beter dan compenseren?

Een boek vol nuttige en als altijd zeer leesbare eyeopeners: over volggedrag en inlevingsvermogen, killer apes en intelligent design.

Frans de Waal (1948) is hoogleraar psychologie aan Emory University in Atlanta en directeur van Yerkes Regional Primate Research Center aldaar. Hij staat in de top 100 van meest invloedrijke mensen van het tijdschrift TIME. Van hem verschenen eerder bij Uitgeverij Contact 'Van nature goed', 'Chimpanseepolitiek', 'De aap en de sushimeester', 'De aap in ons', 'De aap en de filosoof' en 'Een tijd voor empathie'.

Uittreksel


Blz. 141: Een oog voor de zwakken

Op psychopaten na bezitten alle mensen empathie: het vermogen met anderen mee te voelen en zich in hun toestand te verplaatsen. Dus dat een kandidaat voor het hoogste gerechtshof in Amerika empathie zou moeten hebben is bijna te vanzelfsprekend voor woorden, maar Barack Obama heeft het toch maar even gezegd toen hij in 2009 Sonia Sotomayor voor¬droeg voor het ambt.

Ik begrijp wel waarom de Republikeinen daarna een 'oorlog tegen empathie' zijn begonnen: ze ver-zetten zich tenslotte tegen álles wat de president doet of zegt. Maar empathie is een oud vermogen dat ont¬stond om de samenlevingen van zoogdieren bij el¬kaar te houden. We kennen en waarderen het in die¬ren, hetgeen verklaart waarom de meesten van ons liever honden en katten in huis halen dan leguanen of schildpadden. Die laatsten zijn net zo makkelijk te houden, maar aangezien reptielen verstoken zijn van empathie ontwikkelen we nooit dezelfde emotionele band met ze.

Dierlijke empathie, steeds meer een onderwerp van studie, strekt zich zelfs uit tot muizen en ratten. Zo is aangetoond dat de gevoeligheid voor pijn toe¬neemt bij muizen die een andere muis pijn hebben zien lijden. Deze aanstekelijkheid is alleen te zien tussen muizen die elkaar kennen: het werkt niet tus¬sen vreemde muizen. Dat geldt trouwens ook voor de menselijke empathie, die sneller wordt opgeroe¬pen naarmate we dichter bij een persoon staan.

Sommige dieren gaan verder: ze begrijpen wat er met een ander gebeurt. Dus ze omarmen een soort¬genoot die net is aangevallen of tonen intelligente hulpverlening. Toen een jonge chimpansee in een dierentuin in een klimtouw kwam te hangen en bij¬na stikte doordat het touw dubbel om zijn nek zat, ging de groepsleider op hem af, tilde hem met één arm op zodat de spanning in het touw wegviel, en bevrijdde hem met zijn vrije hand uit het touw voor¬dat hij hem op de grond neerzette. Met enkele snelle handbewegingen was het jong gered. Dit vereist na¬tuurlijk meer dan gevoelsoverdracht.

De menselijke samenleving kan niet zonder em¬pathie. Adam Smith, de vader van de economische wetenschap, besefte als geen ander dat het najagen van eigenbelang dient te worden ingetoomd door fellow feeling, natuurlijke gevoelens van kameraad¬schap. Tijdens de Franse Revolutie werd de fraternité bezongen en de Amerikaanse president Abraham Lincoln beriep zich op de banden van het medege voel. Hij had in het zuiden geketende slaven gezien, een beeld dat hem elke dag dwarszat, totdat hij de oorlog leidde die een eind maakte aan de slavernij.
Maar als empathie zo algemeen is en opgeroepen wordt door eenieder met wie we ons vereenzelvigen, is het dan wel zo'n goede eigenschap voor een rechter? Hoort Vrouwe Justitia niet blind te zijn? Dat hangt er¬van af. Indien iedereen dezelfde kansen zou hebben zouden we inderdaad graag volkomen neutrale rech¬ters hebben, maar jammer genoeg kent elke samenle¬ving sociale ongelijkheden. Het recht vraagt om een speciaal oog voor de zwakken in de maatschappij. We zijn tenslotte geen reptielen, is wat Obama scheen te willen zeggen.

Recensie

door Tsenne Kikke

Het vergelijken van mens en dier (antropomorfisme) is niet populair bij sociale wetenschappers. Dat is met name in het westen het geval en dat is logisch: wij leven hier niet in een wereld omringd met apen, zoals in China, Japan, Indonesië. Onze fabels zijn bevolkt door vossen, wolven, eksters, uilen en konijnen. Maar 'niets aapachtigs is ons vreemd', schrijft primatoloog de Waal. Zo werd lang gedacht dat dieren geen cultuur kennen, maar de Waal beschrijft met enige regelmaat cultuuraspecten van bepaalde groepen apen. Zo is er, bijvoorbeeld, een kolonie bonobo's die tussen het vlooien door in de handen klappen.

Het hoofdstuk over chimpansees die met een spelgezicht ravotten is uiterst actueel. De apen zetten hun spelgezicht op om vooral te laten weten dat ze niets kwaads van zins zijn. Dat is nodig, omdat het erop zou kunnen lijken dat ze elkaar in de haren vliegen. "Het is een show van goede bedoelingen, alsof ze zeggen: zie je hoeveel lol we hebben?" In de beschrijvingen van De Waal ontkom je er niet aan de nieuwe leiders van dit land te herkennen.

Zo brengt de auteur het gebrekkig ontwikkelde gevoel voor wederkerigheid bij George Bush in verband met het veel beter ontwikkelde gevoel daarvoor bij chimpanseeleiders. De laatste begrijpen dat gebrek aan wederkerigheid de gemeenschap ondermijnt en dat vrouwen dit bijgevolg onwenselijk gedrag vinden

Frans de Waal laat ook zien dat empathie geen zachtaardige karaktereigenschap is, maar bittere noodzaak voor het overleven van ons soort. Sociale dieren trekken zich elkaars lot aan. Daarom kwam er in de V.S. na de orkaan Katrina een massale hulpverlening op gang nadat de George Bush het overduidelijk had laten afweten.

Cultuur, empathie, rechtvaardigheidsgevoel - niets menselijks is de aap vreemd.

Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2020 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht