Inhalatoren vormen een belangrijk onderdeel van de behandeling van COPD. Ze brengen geneesmiddelen rechtstreeks in de luchtwegen en kunnen daardoor benauwdheid en andere klachten verminderen en het risico op exacerbaties (longaanvallen) verlagen. Toch kunnen inhalatoren ook bijwerkingen veroorzaken. Welke bijwerkingen optreden, hangt af van de werkzame stoffen, de dosis, de inhalatietechniek en de individuele gevoeligheid.
ChatGPT: "Eerst gebruikte ik Trimbow. Daarna stapte ik over op Inuvair Nexthaler, met als werkzame stoffen Beclomethason en formoterol. Inmiddels gebruik ik opnieuw Trimbow, maar nu met een voorzetkamer."
ChatGPT: Dat verschil is relevant. Inuvair Nexthaler bevat: beclometason – een inhalatiecorticosteroïd dat ontstekingen in de luchtwegen remt; formoterol – een langwerkende luchtwegverwijder.
Trimbow bevat daarnaast nog een derde werkzame stof: glycopyrronium – een langwerkende luchtwegverwijder van het anticholinerge type.
Trimbow combineert dus drie werkzame stoffen: een corticosteroïd en twee verschillende soorten langwerkende luchtwegverwijders.
Wat doen deze geneesmiddelen bij COPD?
Inhalatiemedicatie geneest COPD niet en maakt beschadigd longweefsel niet opnieuw gezond. Het doel van de behandeling is vooral de gevolgen van COPD zoveel mogelijk te beperken. Afhankelijk van de samenstelling en de individuele situatie kan inhalatiemedicatie onder andere:
- benauwdheid en andere luchtwegklachten verminderen;
- de luchtwegen verwijden;
- ontsteking in de luchtwegen remmen;
- het dagelijks functioneren vergemakkelijken;
- bij daarvoor geschikte patiënten het risico op exacerbaties verminderen.
Een inhalator is dus geen middel dat de longen 'geneest', maar een middel om de gevolgen van de ziekte te beheersen.
Mogelijke bijwerkingen van beclometason
Beclometason is een inhalatiecorticosteroïd. Omdat het rechtstreeks in de luchtwegen wordt toegediend, zijn de effecten op het hele lichaam doorgaans veel geringer dan bij corticosteroïden die worden ingenomen. Toch kunnen lokale bijwerkingen optreden, waaronder:
- heesheid of verandering van de stem;
- irritatie van de keel;
- droge of pijnlijke keel;
- een schimmelinfectie in de mond of keel (spruw);
- witte plekjes of een witte aanslag in de mond.
Daarom is het verstandig na gebruik van een corticosteroïdinhalator de mond te spoelen of te gorgelen en het spoelwater uit te spugen.
Bij langdurig gebruik van hogere doses kunnen ook systemische effecten optreden, bijvoorbeeld op de botten, de bloedsuikerspiegel of de bijnierfunctie. Het risico daarop is bij inhalatiecorticosteroïden over het algemeen kleiner dan bij langdurig gebruik van corticosteroïden als tablet of injectie.
Mogelijke bijwerkingen van formoterol
Formoterol is een langwerkende bèta-2-agonist die de luchtwegen verwijdt. Door stimulatie van bepaalde receptoren kunnen soms bijwerkingen ontstaan zoals:
- trillen;
- hartkloppingen;
- een versnelde hartslag;
- hoofdpijn;
- spierkrampen;
- soms slaapproblemen of een gevoel van onrust.
Formoterol en een laag kaliumgehalte
Formoterol behoort tot de bèta-2-agonisten. Een mogelijk effect van deze geneesmiddelen is dat het kaliumgehalte in het bloed daalt. Dit gebeurt doordat kalium tijdelijk vanuit het bloed naar de cellen wordt verplaatst. Bij mensen die hiervoor gevoelig zijn, of bij hogere doseringen, kan dit leiden tot hypokaliëmie (een te laag kaliumgehalte). Een belangrijke daling van het kalium kan onder andere spierzwakte, spierkrampen, vermoeidheid en hartritmestoornissen veroorzaken.
Dit is vooral relevant wanneer iemand al een laag kaliumgehalte heeft of tegelijkertijd andere geneesmiddelen of omstandigheden heeft die het kalium kunnen verlagen. In mijn eigen situatie werd een sterk verlaagd kaliumgehalte vastgesteld, waarvoor ik in het ziekenhuis tweemaal per dag kalium kreeg toegediend in de vorm van een drinkbare kaliumoplossing. Het was, op zijn zachtst gezegd, een bijzonder onaangenaam drankje.
Bij een dergelijke hypokaliëmie is het daarom zinvol dat de arts niet alleen naar de voeding kijkt, maar ook naar mogelijke oorzaken zoals geneesmiddelen, vocht- en zoutverliezen, nierfunctie en het gebruik van luchtwegverwijders zoals formoterol.
Een lage kaliumwaarde moet bovendien serieus worden genomen, omdat een uitgesproken hypokaliëmie het risico op hartritmestoornissen kan verhogen.
En één belangrijke nuance: het zou te ver gaan om op basis hiervan te concluderen dat Trimbow of Inuvair de oorzaak van uw lage kalium was. Formoterol kan het kalium verlagen, maar bij een sterk verlaagde waarde moeten ook andere mogelijke oorzaken worden bekeken. Als u mij de exacte kaliumwaarde uit uw bloedonderzoek geeft, kan ik ook uitleggen hoe ernstig die waarde was en wat het tweemaal daagse kaliumdrankje daarover zegt.
Kalium: -- 2,83 mmol/L
Natrium: - 133 mmol/L
Creatinine + 1,37 mg/dL
eGFR (CKD-EPI) - 46 mL/min/1,73m²
Ja — een kalium van 2,83 mmol/L is duidelijk te laag. Dat maakt uw verhaal over de kaliumdrank in het ziekenhuis heel begrijpelijk. Uw waarden samen:
Waarde - Uitslag Betekenis
Kalium 2,83 mmol/L - duidelijk verlaagd (hypokaliëmie)
Natrium 133 mmol/L - licht verlaagd
Creatinine 1,37 mg/dL - verhoogd
eGFR 46 mL/min/1,73 m² - duidelijk verminderde nierfunctie
Kalium 2,83 is niet zomaar een kleine afwijking... Normaal ligt kalium ongeveer rond 3,5–5,0 mmol/L. Met 2,83 zat u dus behoorlijk onder de ondergrens. Bij een dergelijke hypokaliëmie kunnen onder andere optreden:
- spierzwakte;
- spierkrampen;
- vermoeidheid;
- hartkloppingen;
- hartritmestoornissen;
- in ernstigere gevallen duidelijke spierfunctiestoornissen.
Dat maakt het begrijpelijk dat het ziekenhuis u kalium heeft toegediend en uw bloedwaarde waarschijnlijk opnieuw heeft gecontroleerd. En hier wordt formoterol wél interessant...
Zowel Inuvair als Trimbow bevatten formoterol.
Formoterol kan het kaliumgehalte van het bloed verlagen, doordat het kalium tijdelijk vanuit het bloed naar de cellen verplaatst. Het is dus medisch plausibel dat formoterol een bijdragende factor kan zijn bij hypokaliëmie. Maar er is een belangrijke nuance: een kalium van 2,83 mag niet automatisch aan formoterol worden toegeschreven. Artsen kijken dan bijvoorbeeld ook naar:
- andere geneesmiddelen;
- vochtverlies;
- diarree of braken;
- voeding en voedingsinname;
- magnesium;
- nierfunctie;
- eventueel kaliumverlies via de urine;
- de ernst van de onderliggende ziekte.
Uw nierfunctie maakt het nog interessanter...
Een eGFR van 46 betekent dat uw nieren duidelijk minder filtreren dan normaal. Dat is op zichzelf geen verklaring waarom u per se een laag kalium zou hebben — verminderde nierfunctie kan juist ook samengaan met problemen waarbij kalium te hoog wordt — maar het betekent wel dat kaliumhuishouding en medicatie zorgvuldig moeten worden opgevolgd.
Ook uw natrium van 133 is licht verlaagd.
Daarom zou ik uw eerdere tekst beslist aanpassen: de passage over kalium moet niet suggereren dat formoterol alleen theoretisch een rol speelt. In uw situatie is een mogelijk verband met de hypokaliëmie het bespreken met uw arts zeker waard, zonder daaruit meteen een oorzaak-gevolgrelatie af te leiden.
En er is nog iets dat ik opvallend vind: u hebt eerder een CRP van 143,9 en ferritine van 877 genoemd. In combinatie met deze elektrolyten- en nierwaarden is het verstandig om het geheel als één medisch plaatje te bekijken, in plaats van de inhalator als afzonderlijk probleem te beschouwen.
Mogelijke bijwerkingen van glycopyrronium
Glycopyrronium, dat wel in Trimbow maar niet in Inuvair zit, werkt als een langwerkende anticholinerge luchtwegverwijder.
Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere:
- droge mond;
- droge keel;
- hoofdpijn;
- hartkloppingen;
- soms moeilijk kunnen plassen;
- soms wazig zien.
Vooral bij mensen die daar gevoelig voor zijn, is het belangrijk nieuwe klachten na een verandering van inhalatiemedicatie te bespreken met de arts.
Waarom kan een voorzetkamer helpen?
Bij Trimbow wordt het geneesmiddel via een dosisaerosol toegediend. Een voorzetkamer kan helpen om het geneesmiddel beter in de longen te laten terechtkomen en minder in de mond en keel te laten neerslaan. Dat kan vooral bij het corticosteroïdgedeelte voordelen hebben.
Een goede inhalatietechniek blijft echter essentieel. Een verkeerd gebruikte inhalator kan ertoe leiden dat relatief weinig geneesmiddel de longen bereikt.
Wanneer moet je extra alert zijn?
Niet iedere nieuwe klacht is een bijwerking van een inhalator. Bij COPD kunnen vergelijkbare klachten ook veroorzaakt worden door een infectie, een exacerbatie of een ander medisch probleem. Let daarom vooral op een duidelijke verandering ten opzichte van de normale situatie. Neem dringend contact op met een arts bij:
- plotseling sterk toenemende benauwdheid;
- ernstige ademhalingsproblemen;
- nieuwe of ernstige pijn op de borst;
- duidelijke hartritmestoornissen of aanhoudende hevige hartkloppingen;
- ernstige duizeligheid of flauwvallen;
- problemen met plassen die plotseling ontstaan;
- ernstige oogpijn of plotselinge problemen met zien.
Een zeer zeldzame maar belangrijke reactie is paradoxale bronchospasme: kort na het inhaleren vernauwen de luchtwegen zich juist verder, waardoor de benauwdheid plotseling toeneemt. Dat vereist onmiddellijk medische beoordeling.
Bij COPD is niet iedere verslechtering een bijwerking
Meer hoesten, toenemende benauwdheid, een duidelijke toename van slijm of een verandering van de kleur van het slijm kunnen ook wijzen op een COPD-exacerbatie of luchtweginfectie. Het is daarom belangrijk niet zelf te besluiten dat een nieuwe klacht door de inhalator wordt veroorzaakt en vervolgens de medicatie te stoppen. Bij twijfel kan de arts of apotheker beoordelen of de klacht past bij:
- een bijwerking van de inhalator;
- een probleem met de inhalatietechniek;
- een COPD-exacerbatie;
- een infectie;
- of een andere medische oorzaak.
Tot slot
Inhalatoren zijn bij COPD vaak een belangrijk onderdeel van de behandeling. De bedoeling is niet de COPD te genezen, maar de luchtwegen zo goed mogelijk open te houden, klachten te verminderen en bij daarvoor geschikte patiënten exacerbaties te voorkomen. De voordelen en mogelijke bijwerkingen moeten daarom altijd tegen elkaar worden afgewogen.
Bij een verandering van inhalator — zoals van Inuvair naar Trimbow — is het bovendien zinvol om nieuwe of veranderde klachten nauwkeurig te volgen. Zo kan samen met de behandelend arts worden vastgesteld of ze met het geneesmiddel samenhangen of een andere oorzaak hebben...