Gerrit Thomas Rietveld (24 juni 1888 - 26 juni 1964) was een Nederlandse architect en meubelontwerper. Bij het horen van de naam 'Rietveld' denken de meeste mensen die hem bij naam kennen onmiddellijk aan rood, geel en blauw. Maar bij veilinghuis Christie's in Amsterdam kwam een verloren gewaande witte versie van zijn beroemde 'rood-blauwe' stoel onder de hamer.
Het meubel, dat indertijd besteld werd door de Haagse avant-garde dichteres Til Brugman (1888-1958), is na tientallen jaren teruggevonden bij een particulier. In 1923 vroeg zij aan de Hongaars-Nederlandse Vilmos Huszár (1884-1960) om haar huis opnieuw in te richten. Huszár ontwierp de muurpatronen en de kamerindeling en vroeg aan Rietveld het bijbehorende meubilair te vervaardigen. Hij maakte de witte stoel, maar ook een tafeltje dat twee jaar geleden 70.000 euro opbracht bij Christie's.
Alfred Kossmann schreef in zijn necrologie in het 'Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde' over de oorspronkelijke eigenares van de Rietveld-stoel, Til Brugman: "Wie Til Brugman kende, vond haar overigens gemakkelijk in al haar werken terug: een militante vrouw, kordaat in haar meningen, geneigd tot pedagogisch filosoferen, bereid om tot het uiterste te gaan in overtuiging en humor, beheerst door drift tot inzicht en een grillige, satirische fantasie. Hij zag haar voor zich, klein en fel, mannelijk in kleding en optreden, het korte, dikke, grijs wordende haar los achterover gekamd, het gezicht vol sproeten, de bruine ogen met een grote en vastberaden blik.'
De originele Rood Blauwe Stoel uit 1918, een onderdeel van de collectie van het Centraal Museum, was een revolutionair ontwerp door zijn strakke vorm. Dit ontwerp werd één van de bekendste binnen de kunstbeweging 'De Stijl' en is een belangrijk voorbeeld van de vroege modernistische ontwerptechniek, die het 'zitten' rationaliseerde en de stoel reduceerde tot een aantal elementaire rechte vormen.
Deze stoel, die bestaat uit 15 beukenhouten steunen en twee triplex panelen, toont Rietvelds interesse voor de nieuwe technieken van massaproductie. De constructie van de stoel is gebaseerd op een module van 10cm welke overeenkomt met ongeveer de dikte van drie steunlatten en deze simpele geometrische constructie is zo eenvoudig dat de stoel kan gemaakt worden zonder enige werktekening. De steunlatten zijn met drevels aan mekaar verbonden en het zitvlak en de rug worden bevestigd met schroeven. Het subtiele mechanische principe van de stoel is niet zo evident. Als een persoon in de stoel zit, zal het zitvlak het gewicht overbrengen naar de verticale stijlen die op hun beurt de onderste horizontale stijlen belasten; maar als het gewicht zich verplaatst naar het rugpaneel zal de verticale stijl in de andere richting neigen. Het frame gedraagt zich als een veer en op die manier heeft de stoel een sterke mechanische weerstand.
De kleuren, lijnen en vormen doen denken aan het werk van Piet Mondriaan. Op een opmerking, dat deze stoel vanwege het houten zitvlak niet comfortabel zou zitten, antwoordde Rietveld: "Zitten is ook een werkwoord".
In werkelijkheid was de stoel in eerste instantie gemaakt van blank hout en zou het tot circa 1923 duren voordat hij zijn kleuren kreeg. Rietveld zei er zelf het volgende over: "De stoel was speciaal gebouwd om aan te tonen dat het mogelijk is om een mooi object met een ruimtelijke sfeer te ontwerpen dat kan gemaakt worden met eenvoudige machinaal gefabriceerde onderdelen. Ik verzaagde een houten plaat in planken en rechthoeken. Ik deelde het middelste paneel in twee stukken : het zitvlak en de rugsteun, en ik maakte het frame uit verschillende lengtes van de plank. Maar ik was wel bezig met een stoel te maken en het kwam nooit bij me op dat dit object zo belangrijk zou worden dat het zelfs de architectuur zou beïnvloeden."
De kunstenaars van 'De Stijl'
De Stijlgroep en maandblad 'De Stijl' werden opgericht in 1917. Het valt te begrijpen dat juist tijdens de chaos van de Eerste Wereldoorlog een verlangen ontstond naar harmonie. Het maandblad bleef bestaan tot in 1931, toen de schilder Theo van Doesburg stierf. Daarna viel de groep uiteen. De kunstenaars van De Stijl vormden overigens niet een vaststaande groep: de samenstelling wisselde. De architect Gerrit Rietveld en de schilder Piet Mondriaan, twee van de belangrijkste leden, hebben elkaar zelfs nooit ontmoet.
Belangrijker dan de vormgeving van 'De Stijl' is de inhoudelijke opdracht die de kunstenaars zichzelf stelden. Kunst moest niet de werkelijkheid weergeven, maar de harmonie uitbeelden die volgens hen de wet was van het heelal. Voor die harmonie had je abstracte vormen nodig - rechte lijnen en heldere kleuren. De kunstwerken lieten dus niet het willekeurige humeur van de kunstenaar zien, maar hielpen het publiek op weg naar waarheid en zuiverheid.
De Stijl was zeer internationaal georiënteerd en heeft internationaal naam gemaakt. Toch is de stroming hecht in de Nederlandse traditie verankerd. De kunsthistoricus H.L.C. Jaffé heeft ooit gezegd dat het streven van De Stijl naar abstractie, schoonheid en zuiverheid thuishoort in de traditie van de Beeldenstorm - en van de sobere, Calvinistische kunst die in de zeventiende eeuw werd gemaakt door Nederlandse schilders zoals Vermeer, Saenredam en De Hooch.
Volgens hem kun je zelfs overeenkomst zien tussen de kunst van De Stijl en het streven van het Nederlandse volk om de natuur de baas te zijn. Het Nederlandse landschap, met zijn precieze en geometrische vormen, zijn rechte lijnen en waterwegen, doet immers wel denken aan een schilderij van Mondriaan. Kortom, geometrie en precisie, abstractie en zuiverheid werden al eeuwen lang in Nederland nagestreefd en dat streven kun je terugvinden in de kunstwerken van De Stijl.
De Rood Blauwe Stoel
De Rood Blauwe Stoel wordt nog steeds gemaakt en verdeeld door Cassina uit Italië. Bij 'Grandi Maestri del Design' is deze stoel nochtans momenteel sterk afgeprijsd te koop: 450 euro in plaats van 750. Haast je vooraleer hij is uitverkocht en klik op deze link!
Ook bij 'Bonbon Trading' staat hij afgeprijsd: £ 398.00 in plaats van £ 529.90 - Hier vindt je de link!
En bij 'DWR Studio' kan je een handgemaakte miniatuur aanschaffen aan de spotprijs van 210 euro. Interesse? Klik dan hierop.
Tot besluit: de witte versie
Zit je goed op jouw stoel?... Lees dan maar rustig verder. Een witte versie van de beroemde Rood Blauwe Stoel van Gerrit Rietveld is bij het Amsterdamse Christie's voor 264.000 euro van de hand gegaan...
jawel: 264.000 euro! Een tiental zogenoemde grote bieders dreef, volgens Christie's, de prijs op tot deze recordhoogte. Nog nooit werd er zoveel betaald voor een werkstuk van de Utrechtse meubelmaker. Vooraf was de verkoopprijs door het veilinghuis ingeschat tussen de vijftig- en de tachtigduizend euro. Het werd dus iets meer. Van de koper is alleen bekend dat het om een Amerikaan gaat. Ondanks Rietveld's bekende credo 'zitten is een werkwoord', had mevrouw Til Brugman twee gekleurde kussentjes in de stoel liggen. Ook de particulier na haar gebruikte kussentjes. Deze werden bij de stoel meegeleverd, maar zijn niet 'orgineel'. De koper is daar natuurlijk van op de hoogte gesteld.
Moraal van dit verhaal?... Waarom besteedde ik zoveel aandacht aan dit artikel? Wel, iemand die bereid is om 264.000 euro aan een paar ongeschilderde houten planken - met alle respect wat anderen 'kunst' durven noemen - te besteden, heeft geld op zijn/haar bankrekening staan, ongetwijfeld. Zélf verworven, of geërfd: het maakt niet zoveel verschil uit. Maar men zou denken dat deze persoon dan ook over een logica beschikt, die op zijn minst gelijk is aan de onze, of een stel hersenen die de onze evenaart. Of, ben ik dan zo verkeerd? Als je dan tóch een som van 264.000 euro door alle deuren en vensters wenst te gooien... kan je er dan iets 'nuttigers' mee doen? ...
Nota: Afbeeldingen én talrijke artikelen uit 2007 werden in januari 2020 verwijderd, omdat ze verouderd waren en teveel schijfruimte in beslag namen...