ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

Hoe spraken we duizend jaar geleden?

Over het Oudste Nederlands…
door Tsenne Kikke - vrijdag 19 juni 2020 16:37

Van het oudste Nederlands zijn maar weinig teksten overgeleverd. Het bekendste zinnetje is nog steeds 'Hebban olla vogala', een 11e-eeuws penneprobeersel van een Vlaamse monnik.

De volledige tekst luidt als volgt...

Hebban olla vogala
Nestas hagunnan
Hinase hic anda thu
Wat unbidan we nu?

Alle vogels in de wei
Bouwen hun nesten
Behalve wij, ik en jij
Waar wachten we nog op?

Het is alleen niet het oudste Nederlands en bovendien erg kort. Uit de 10e en 11e eeuw zijn een aantal langere teksten overgeleverd, zoals de Wachtendonckse Psalmen (10e eeuw), en de Egmondse Williram (11e eeuw).

Klankwetten als houvast

Als we naar het Oudnederlands luisteren zoals dat rond 1020 geklonken moet hebben  (bekijk filmpje), vallen er een aantal dingen op. Zo had je in die tijd nog volle klinkers in onbeklemtoonde lettergrepen: bitalon in plaats van ‘betalen’. “Dat klinkt voor ons nu vrij exotisch, omdat wij dat kenmerk al 700 jaar geleden zijn kwijtgeraakt in het Nederlands. In lettergrepen zonder klemtoon hoor je altijd een doffe e, ook wel sjwa genoemd. Maar in Zweden is het nog wel bewaard: daar zeggen ze betala.”

Als we luisteren naar de medeklinkers, valt op dat de d nog werd uitgesproken als th (thorp) en de g een zachte g was. Maar hoe weten we eigenlijk dat die zo klonken? Daarvoor werken vergelijkende taalwetenschappers met ‘taalreconstructies’: vanuit woorden die we kennen uit hedendaagse talen, redeneren ze terug naar oudere taalfasen op basis van zogenaamde klankwetten.

Ongeveer tussen het jaar 450 en 600 vond de Hoogduitse klank- verschuiving plaats, die zorgde voor een opsplitsing van het Hoogduits en het Nederduits of Oudnederlands. Zo veranderde de Germaanse p in pf of f (paard/pferd, lopen/laufen), t in ts of s (tien/zehn, eten/essen) k in ch (maken/machen) en d in t (dag/tag). Daar zat een regelmatig patroon in, en daarom spreken we hier van klankwetten.

Aanwijzingen in de spelling

Een ander aanknopingspunt voor de uitspraak vinden taalwetenschappers in de spelling. In bronnen zoals de Wachtendonckse Psalmen tref je de lettercombinatie th altijd aan op plekken waar wij nu een d schrijven. Hetzelfde geldt voor de zachte uitspraak van de g: die wordt in Oudnederlandse bronnen zowel gespeld als g en j, vertelt Kerkhof. “We vinden zowel de vorm giwerki als iewerki (‘bouwwerk’). Die variatie is alleen maar te begrijpen als je ervan uitgaat dat een klerk of monnik die alleen het Latijnse alfabet tot zijn beschikking had, niet precies wist of hij een g of een j moest schrijven.”

Alleen de Oudnederlandse woordvolgorde in het animatiefilmpje komt bijna helemaal overeen met de moderne. Hoe zit dat? “Het Oudnederlands had nog veel naamvallen, waardoor de woordvolgorde een stuk flexibeler was dan in latere periodes”, legt de taalwetenschapper uit. Daar valt dus mee te variëren, en daarom heeft Kerkhof die bewust synchroon laten lopen met het hedendaags Nederlands: “In het filmpje krijgen mensen een dubbele ondertiteling te zien, en het leek me het leukst voor de ervaring als je het woord voor woord kunt volgen. Maar het had dus nóg exotischer gekund.”

Bron: NEMO Kennislink.

Het filmpje

In het centrum van Rotterdam liggen diep onder de grond de resten van nederzetting Rotta uit de 10e en 11e eeuw. Datt dorpje was gelegen op de oevers van het riviertje de Rotte. In de bouwput van de Markthal is ongeveer 10 jaar geleden een terp met de resten van zes elkaar opvolgende boerderijen uit de periode 950-1050 gedocumenteerd. De gegevens van de jongste boerderij zijn gebruikt om de animatie te maken. De film toont het landschap van de Rotte rond 1020 na Chr. met op de oevers de erven en boerderijen. De jongste boerderij van de Markthal is in detail te zien. Het verhaal van Rotta wordt in het Oudnederlands verteld door een bewoner van de boerderij. Zijn opa was een van de eerste ontginners van het uitgestrekte moerasgebied van de Rotte.

"Vind mensen, die in zichzelf zowel de motivatie als de aangeboren drijfveer hebben om aan hun Innerlijke Zelf te werken, en we zullen hen gidsen."

- DIMschool vzw, gespecialiseerd in Zelfkennis, zijnde: het kennen van het Zelf -

(Interesse?... Laat je niet door jouw ego tegenhouden, indien jij je innerlijk geroepen voelt!)

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In het afgelopen 15-jarige bestaan van Spiritualia.be is er online een hoop veranderd. En ook aan deze website wordt er – in reactie op alle online ontwikkelingen – continu geschaafd. Zo hebben we vorig jaar geïnvesteerd in een betere server, waardoor de site nog sneller is geworden. Verder werden we in december 2019 zelfs verplicht om nog meer schijfruimte aan te kopen, en zo meer.

Met al die nieuwe ontwikkelingen hebben we na dertien jaar nog immer een duidelijk doel voor ogen, namelijk: zoveel mogelijk mensen inspireren om aan hun innerlijke zelf te werken, losstaande van hun diverse persoonlijkheden en honderdtallen kleine ikjes.

Bovendien doen we ons best om mensen te laten na-denken - een denken dat na het gewone, automatische denken komt - en ja: soms door een schokje te geven, opdat ogen worden geopend. :-)

Toegegeven: daarmee is niet iedereen gediend. Nochtans is dat meer dan logisch. Waarom?... Wel, omdat we ons richten tot een welbepaalde doelgroep. Indien je het al vergeten bent: tot mensen die aan hun innerlijke zelf willen werken.

Enerzijds kunnen alle bezoekers onze blogs gratis lezen, maar het runnen van een gratis site is niet goedkoop. En daarom doen we regelmatig beroep op onze meest trouwe bezoekers, waardoor Spiritualia online kan blijven.

En?... Voel je je geroepen om deze Spiritualia website te sponsoren? Ja?... Doen & alvast bedankt!

Het kan al vanaf 1 euro. Meer info, of interesse?.... Klik op deze link voor meer info.

- Indien je een zelfstandige bent, kan je jezelf gratis via Zoek&Vind aanmelden.

En.., voor de 'Zoekers naar hun Innerlijke Waarheid' is er Eclecticus!

Commentaar


Wees de eerste om te reageren!

Reageer


Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.

Mijn naam:    
Mijn e-mail adres:    
Mijn commentaar:
Verificatie:
Typ de code hierboven in:
 


School voor ontwikkeling van De Innerlijke Mens


Adverteer op Spiritualia
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2020 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht