ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

Waarom het begrip 'vrije wil' in feite een illusie is

En?… Jij dacht dat je over een vrije wil beschikte?
door Tsenne Kikke - donderdag 24 december 2015 1:00

Reeds meermaals vermeldde ik dat geen mens 'vrij' is, niet over een 'wil' beschikt, en dat hij in wezen niet meer is dan de inhoud van zijn eigen brein. Bovendien verwart de mens eigenwil met 'vrije wil' - maar, omdat vrije wil onbestaande is, is deze verwarring vanzelfsprekend en dus heel begrijpelijk.

Ook hebben mensen een definitie in hun hoofd van wat een 'ziel' is, zonder het verschil te kennen tussen 'ziel' en 'geest', 'ware ik', bijvoorbeeld, en zo meer - en, hoe verschillend de definities van mensen onder elkaar ook mogen zijn: meestal hebben ze die ooit ergens gelezen of gehoord. Maar, echt 'weten' of 'kennen'?... Ikzelf moet nog de eerste mens ontmoeten, die er iets zinnigs vanuit een 'eigen zijn', 'een echt weten' en 'puur begrijpen' over kan vertellen.  

Wel kan een Sam Harris zinnige dingen vertellen over 'Vrije wil', en hopelijk ben je er écht in geïnteresseerd, want zijn speech duurt iets van 1 uur en 26 minuten.

In onderstaande videoclip geeft hij ons een idee van wat de resultaten zijn nadat je neurowetenschap met filosofie verbindt, en Sam Harris tracht het hoe en het waarom te verklaren van de dingen die we als mensen doen en waarom het bewijs wordt geleverd dat 'vrije wil' niets meer is dan een illusie.

Hij geeft in het begin van zijn meer dan een uur durende voordracht toe dat vrije wil een heel gevoelig thema is. Weet, dat de meeste mensen daarbuiten in de veronderstelling leven - of, noem die veronderstelling: hun 'onwrikbare geloofsovertuiging', of 'persoonlijke waarheid' - dat ze over een vrije wil beschikken, en dat - indien ze zouden beseffen dat het een onwaarheid betreft - het leven als het ware plots niet langer even zinvol zouden aanschouwen als voordien. Enerzijds, is het een feit, dat het leven zowel met als zonder vrije wil op een toffe manier kan beleefd worden - en, anderzijds, is het een groot geluk dat slechts heel weinig mensen de waarheid willen kennen.

Sam Harris zal jou via deze toespraak nochtans trachten te overtuigen dat vrije wil in het geheel niet bestaat en dat dit ook van belang is.

Hij begint met het geven van een prachtig voorbeeld: je zult met je kinderen niet naar de gevangenis trekken om de man aan te duiden als de persoon die jouw hand heeft afgehakt. Sam bedoelde: niet op eenzelfde manier als die waarop je de krokodil aanwijst. Hoe je in beide gevallen zult reageren (bij het zien van de man versus het zien van de krokodil) wordt door jouw hersenen bepaalt, niet door een vrije wil, nogmaals: die zelfs in wezen ontbreekt. Maar ook die man handelde dus niet vanuit 'vrije wil'. Ter verduidelijking: wat geen mens bezit, kan ook hij niet bezitten.

Veel mensen denken dat ze een keuze kunnen maken. Dat ze brandweerman zijn geworden, maar ook politieagent hadden kunnen zijn. Dat ze chocolade hadden gekozen, maar ook voor een vanille ijskreem hadden kunnen kiezen.

Een tweede aanname is, dat elke mens denkt dat hijzelf de bewuste bron is van al zijn gedachten, intenties, ondernemingen en handelingen.

Beide aannamen zijn volgens Harris totaal verkeerd, en legt uit dat - omdat we in een wereld van oorzaak en gevolg leven, in een wereld waarin actie een reactie uitlokt, we moeilijk de vraag: "Wat betekent het als we zeggen dat een mens uit vrije wil handelde?" kunnen beantwoorden. In elk geval moet het betekenen, dat die mens op een bewuste manier op een andere wijze had kunnen handelen. Niets is minder waar. Hij handelde op een manier waarop hij geen andere mogelijkheid had.

Een ander voorbeeld is: indien jijzelf in een gesprek een leugen vertelt, is dat omdat je op dat ogenblik niet anders kon. Hetzelfde gaat op voor de waarheid spreken. Ook in dat ogenblik kon je niet anders. Tenslotte weten jouw hersenen reeds enkele fracties van een seconde eerder dan jij wat je moet gaan zeggen. Het is alsof jouw gedachten uit het niets opduiken, zei Harris.

Nota: indien je dit ontkent, wordt het misschien tijd dat je eens een diep gesprek met jezelf voert. Anderzijds staat het nieuwe jaar voor de deur: een tijdstip waarop Nieuwjaarresoluties worden gehouden, die misschien reeds op 2 januari vergeten zijn, of niet worden nagevolgd, gewoonweg... omdat je niets anders kon. Vraag het maar eens aan jouw brein.

Ook jijzelf bent het product van je eigen verleden, namelijk: het 'gevolg van vele oorzaken die zich eerder in je gehele leven hebben voorgedaan'. Tevens ben je zowel afhankelijk van bepaalde elektromagnetische activiteiten in jouw brein, die op hun beurt het product zijn van oorzaken uit het verleden, of het product van een combinatie van minder gezonde genen, of het resultaat van een drieste jeugdjaren, et cetera, et cetera. Zelfs indien je over een moordenaar oordeelt, en al de miljarden oorzaken aanschouwt die van hem de persoon maken die hij nu is, zal je kunnen begrijpen dat de handeling die hij op een bepaald moment uitvoerde daarvan het gevolg is. Indien jij in zijn schoenen zou staan, beweert Harris, en elke atoom in jou lichaam identiek zijn aan die van hem, zou je ook die moord hebben gepleegd.

Bovendien kan ook een tumor in de hersenen een gewelddadige persoon, of zelfs een moordenaar maken van een mens, enzovoorts. Natuurlijk ligt het probleem met betrekking tot vrije wil veel dieper dan enkel en alleen bij de Wet van Oorzaak & Gevolg, zei Harris, en vervolgt op 19:19 met ...

Kortom: bekijk en beluister het filmpje vanaf het begin. Met volledige, onverdeelde aandacht als het kan. Het is de moeite - echt waar! Vooral indien je in Zelfkennis interesse stelt, zijnde: het kennen van jouw Zelf, waarbij men de vraag: "Wie of wat ben ik?" aan zichzelf durft te stellen.

Sam Harris zal jou doen denken en nadenken, en nu - op dit moment - weet je nog niet wat je tijdens dat bekijken zult denken, noch over wat je zult nadenken, noch heb je een idee van welke gedachten ondertussen in jouw hoofd zullen opdoemen. Anders gezegd: over zoveel 'vrije' wil beschik je.

Maar, nogmaals: ik laat het woord over aan de 48-jarige Sam Harris. Tenslotte komt hij geloofwaardiger over, omdat hij in de cognitieve neurowetenschap promoveerde, en op Stanford University opgeleid werd tot Amerikaanse filosoof.

En, indien je er niet aan begint - of, de tijd niet neemt alles te aanhoren, is dat gewoon te wijten aan jouw vrije wil.

Note: This transcript might not be exact, but it serves as a useful resource.

Moderator asks: Will a culture war break out, as Sam predicts it might, if we take on the question of free will?..

Sam’s remarks: Most sensitive topic he’s had the honor to touch.  Without free will religion doesn’t make sense. Free will touches everything we care about, that makes us human, e.g., guilt and response, depends on us being the conscious source of our thoughts and actions

Sam Harris wants to convince you  that FW (free will) is an illusion and that it matters ...

Two misunderstandings:

1) We don’t understand enough yet to reach the conclusion that popular notion of free will is an illusion. Not true, since FW is completely incoherent.

2) Of course commonsense FW doesn’t fit the facts, is an illusion but that’s just academic, nothing important changes when we deny it. Also untrue on my view.

Crocodile vs. human in doing one harm, difference in reactive attitude, feelings of revenge, etc. for human but not for croc. The idea of FW accounts for the difference. Croc was just being a croc, but the human had free will and could have done otherwise and should have done otherwise.

Most folks think morality has to be grounded in FW, and necessary for getting what we want out of life. But not so. We can get what we want out of life without suffering any illusion about human behavior.

Popular conception of free will rests on two assumptions:

1) Each of us was free to act differently than we did in the past. You chose A but you could have chosen B. That’s how it seems to most of us.

2) You are the conscious source of thoughts and actions. Conscious part of you is actually the author of your inner life and behavior.

These are false: we live in a world of cause and effect. Either you’re a product of chain of cause and effect, or you’re a product of randomness. In neither case are you responsible. Or it’s some combination. Free will makes no sense no matter what the combination.

To say someone has free will must mean he could have consciously done otherwise, not based on random influences but because he was conscious author and could have thought and acted in other ways. But no good account of how this could be given chain of cause and effect, e.g., environmental, genetic and situational factors of a murderer. When we see chain of causes that precede a conscious experience and that reach back into childhood or out into the world, then the sense of culpability disappears, the place where we place our blame disappears. To say he CHDO would be to say he was in a different universe or been a different person. As disturbing as I find that person’s behavior, have to admit that if I traded places with him atom for atom I would be him, and would behave exactly as he did and for the same reasons. There’s no extra part of me that could have resisted the impulse to victimize innocent people.

Even if I have an immortal soul, I cannot take credit for the fact that I don’t have the soul of a psychopath.

“The role of luck in our lives appears decisive.” 17:15  The moral significance of luck seems difficult to admit, it seems to destabilize us, we seem not to know how to think about evil in this context. But when in specific cases we see the cause of evil our moral intuitions shift utterly, e.g., brain tumor. Brain tumor is just a special case. “If we fully understood the physiology of a murder’s brain it would be just as exculpatory as finding a tumor in it.”  18:20

“If we could see how the wrong genes were being relentlessly transcribed, if we could see how his early life experience had sculpted the microstructure of his brain in just such as way as to give rise to violent impulses, the whole conception of placing blame on him would erode.”

18:45 Philosophers have put forward a notion of free will that can withstand the facts.

The problem of free will is deeper than cause and effect. Most people suppose we have the experience of free will and we can’t map that experience onto reality. But free will doesn’t even correspond to a subjective fact about ourselves and if you pay close attention you can see this: our thoughts simply appear in consciousness. 

21:15  Thoughts just emerge, we’re not authoring them. We can’t choose them before we think them; that would require we think them before we think them. “If you can’t control your next thought and you don’t know what it will be until it appears, where is your freedom of will?” 21:30  You don’t choose your thoughts.  If you understand what I’m saying you didn’t create that either. Everything is just happening, and that includes your thoughts and desires and your most deliberate efforts. 22:20

The present moment is already a memory that is being buffered. The unconscious machinery produces thoughts, intentions, and actions and this is where the notion of free will and moral responsibility begin to get squeezed.  Libet experiments. Time lag between when you think you’ve decided to do something and the moment at which your brain decided. 24:30

“The experience of deciding during this period where you feel that you are free to do anything you want has already been determined by the state of your brain.” 25:50 Hard to reconcile with free will since in principle it would allow someone to predict what you’re going to do while you think you’re still making up your mind. But even if the conscious intention were truly simultaneous with the neurophysiological underpinnings, there would still be no room for free will because you still wouldn’t know why it is you do what you do in that moment. 

Example of mentally picking a movie. No evidence of free will in this. Were you free to choose whatever it is that did not occur to you to choose? You don’t know why you chose Avatar over Lawrence of Arabia. Free will is going back and forth between two options and not suffering any constraints from external world. But it’s a mystery of why you chose it. You can tell a story but it’s usually wrong. You, the conscious witness of your inner life isn’t making these decisions. All you can do is witness them. 

Our experience in life is totally compatible with determinism. We don’t have this robust sense of free will the moment we actually pay attention to how thoughts and intentions arise. This is true whether or not we have immortal souls. The case against free will doesn’t presuppose materialism. The unconscious operation of the soul grants you no more free will than that of your brain. If you don’t know what your soul is going to do next you’re not in control of your soul. 32:40 

The endurance of the problem of free will is due to the experience that we freely author our thoughts and actions The only philosophically respectable defense of free will is compatibilism – compatible with determinism. Dennett a compatibilist: if murderer kills acts in accordance with desires and intentions that’s all the free will you need. But from a moral and scientific point of view this seems to miss the point. Where is the freedom in doing what one wants when one’s desires are the product of prior events that one is completely unaware of and have no hand in creating? Compatibilism is like saying a puppet is free if it loves its strings. 34:50  Compatibilists push back and say that you are the totality of what goes on inside your brain and body, so your unconscious mental life and physiology is just as much you as your conscious inner life is. But  this seems like a bait and switch. It trades a psychological fact, this experience we have of consciously authoring our thoughts and actions for a general conception of ourselves as persons.  It’s a little like saying you’re made of stardust, which you are, but you don’t feel like stardust. And the knowledge that you’re stardust is not driving your moral intuitions and influencing our system of criminal justice.  Most people identify with a certain channel of information in their conscious minds. They feel that they are in control, that they are the source. And this is an illusion. 36:21 The you that you take yourself to be at this present moment isn’t in control of anything. Compatibilist try to save free will by saying you are more than this, that you are the totality of what goes on in your brain and body. But you don’t feel responsible for this. Are you making red blood cells right now?  If your body were to stop making them you wouldn’t be responsible for this, you’d be the victim of this change. So to say that you are responsible or identical to everything that goes on inside your brain and body is to make a claim about you that bears absolutely no relationship to the experience of conscious authorship and subjectivity that has made free will that has made free will a problem for philosophy in the first place. 

What does this all mean?  To argue for determinism is not to argue for fatalism. 37:53  To sit back and see what happens is itself a choice which has its own consequences. Also very hard to do. The fact that our decisions and efforts depend on prior causes doesn’t mean they aren’t important.  Effort and discipline and attention all matter, goals. These are all causal states of the brain that lead to behaviors and outcomes in the world. So in a way not that much changes. The choices we make in life are as important as fanciers of free will imagine. So fatalism is untrue. 39:30S  The idea that the future is going to be what its going to be regardless of what you think and do, that is clearly untrue. But the next thing you think and do is going to come out of a wilderness of prior causes which you – the conscious witness of your inner life – cannot see and did not bring into being.  You have not built your mind. When it seems like you build it the only tools at your disposal are those you’ve inherited from moments past.  No one picks their parents, their moment of history or how their nervous system gets shaped… you are no more responsible for the structure of your brain as well as its functional states as you are for your height.

But I’m not saying that you can just blame your parents for every bad thing that happened to you and make no effort to change yourself. This is a way of misunderstanding the argument. It is possible to change. In fact viewing yourself as a system open to myriad influences actual makes change seem more possible. 41:00  You aren’t condemned to be the person you were yesterday, in fact you can’t be that person. The self is not a stable entity, it is a process. But it is a fundamentally mysterious process. None of us know how we arrived at this moment of our lives. There is a mystery here in the present moment that doesn’t get eradicated even though you have a story to tell about why you think you did something.  We are at each moment simply discovering what our life is. This may sound scary, but it actually can be quite freeing to view the world this way.

So our choices matter and there are paths toward making wiser ones and there’s no telling how much a good conversation could change you or how it might matter to surround yourself with smart people or get an education, but you don’t choose to choose what you choose in life, there’s a regress that always ends in darkness. You always take a first step, or a last one, for reasons that are bound to remain inscrutable. And to declare your freedom in this context is really just a way of saying I don’t know why I did that but I didn’t mind doing it and I’d be willing to do it again. 42:48

Just think of the context of your next decision. You didn’t pick any of the influences that shaped your neurophysiology, you didn’t pick your soul if you have one. And yet this totality of influences and states will be the thing that produces your next decision. 44:00 Yes, you’re free to do whatever you want but where do your desires come from?  

44:10  It seems that this talk is beginning to undermine a sense of moral order, and in fact this is the position of the US Supreme Court. It said that free will is a universal and persistent assumption of our criminal justice system, that’s a quote and determinism is incompatible with the underlying precepts of our approach to justice. So the idea is actually doing work in our world. The problem is that if we view people as neuronal weather patterns it seems to undermine the basis for placing blame. But I think this is a false assumption. I think we can have a very strong sense of morality and an effective criminal justice system without lying to ourselves about the causes of human behavior. 45:00

What do we most condemn in people morally and legally? It’s the conscious intention to do harm. Why is this so blameworthy?  Consciousness is the context in which all the qualities of our minds seem activated. It’s where our beliefs and desires and prejudices rub up against one another. What you do consciously tends to say the most about you and what you’re likely to do in the future.  The point is not that you are the sole independent cause of your behavior, the point is that you have the mind of a murderer.  You’re not ultimately responsible that you have that mind, but yet you do have it, and it must be taken seriously.  Some criminals have to be locked up and the moral justification is very straightforward: everyone is better off that way. That still makes sense without free will, but what doesn’t make sense is the motive of retribution, the motive of punishing someone because they deserve it. 48:00 We don’t punish crocodiles because they deserve it, actually that hasn’t always been true. Lynching of an elephant in TN in 1916! It may be that certain crimes require punishment in order to be deterred, but this is a pragmatic argument, nothing to do with retribution.

49:30 Dispensing with free will allows us to focus on things that actually matter, like mitigating harm, deterring crime, assessing risk. So I’m not arguing that everyone’s not guilty by reason of insanity. The bad people need to be locked up if that’s all we can do to keep ourselves safe. And all the distinctions we care about, e.g., between voluntary and involuntary action, moral responsibilities of an adult vs. a child, all of those notions can be conserved without this notion of free will.

50:00 In the US we have 13 year olds serving life sentences for crimes..not based on any sane assessment of whether these children can be rehabilitated, it’s based on the sense that they deserve this punishment, they are the true, sole cause of their behavior which was so heinous that they deserve this as a matter of retribution.  That doesn’t’ make sense when you relax this notion of free will. You have to admit in the final analysis is that even the most terrifying people are at bottom unlucky to be who they are, and that  has moral significance. And the existence of the soul wouldn’t make any difference: anyone born with the soul of a psychopath is profoundly unlucky. Walk back the timeline of Udai Hussein’s life, he became a psychopath through no fault of his own. If we could have intervened at any point in his life to prevent this, that would have been the right thing to do, and compassion would have been the motive.  If you want not to hate your enemies, like Jesus said, one way into that is to view human behavior through the lens of a wider scientific picture of causation.

53:20  I’m not saying it would be easy to adopt this perspective if you or someone close to you was victim of a violent crime; this is how we need to see the world in our more dispassionate moments. But these moments are the source of our thinking about public policy and scientific truth. To see how much our moral intuitions would shift, imagine we had a cure for evil and psychopathy. We can make the necessary changes in the brain safely and painlessly and easily. At that point evil is a nutritional deficiency. Imagine the moral logic of withholding the cure for evil from someone as a punishment for their evil acts. He was so bad he shouldn’t be given the cure. Does that make any sense at all? 55:00 That it doesn’t reveals that the urge for retribution is actually born of not seeing the causes of human behavior. When you see them, if you could trace them in a fine-grained way,  this notion of vengeance, that people deserve what they get in this way as punishment would disappear

55:30  Leads me to religion, since of course the notion of God’s justice is entirely a matter of retribution. People deserve what they get since based on their own free will they are misbehaving. The religious answer to the problem of evil is free will. Free will creates sin: people as the sole cause of their behavior can turn away from god. But this can’t be true, and it seems impossible to describe a universe in which it could be true. There’s no mix of randomness and determinism that gets you free will.

Ironically one of the fears that religious people have is that this way of viewing the world dehumanizes us, but rather I think it humanizes us. What could be more dehumanizing than to say that most people throughout human history are in some crucial way responsible for the fact that they were born at the wrong time to the wrong parents, given the wrong beliefs, given the wrong religion, wrong influences and as a result of that the deserve to be punished for eternity? 

58:30 The illusion of free will is itself an illusion. There is no illusion of free will. Thoughts and intentions simply arise, what else could they do?  This may sound depressing but it’s actually incredibly freeing to see life this way. It does take something away from life: it takes away an egocentric view of life.  We are not truly separate, we are linked to one another, we are linked to the world, we are linked to our past and to history. And what we do actually matters because of that linkage, because of the permeability, because of the fact that we can’t be the true locus of responsibility. That’s what makes it all matter. You can’t take credit for your talents, but it really matters if you use them. 59:50  You can’t really be blamed for your weaknesses and your failings, but it matters if you correct them.  Pride and shame don’t make a lot of sense in the final analysis, but they were no fun anyway, these are isolating emotions. What does make sense is things like compassion and love. Caring about well being makes sense, trying to maximize it makes sense. All of this still makes sense without free will.  And nothing that I’ve said makes social and political freedom any less valuable. The freedom to do what one want’s is still precious.  But the idea that we as conscious beings are deeply responsible for what we want needs to be revised. It just can’t be mapped onto reality, neither objective nor subjective. And if we’re going to be guided by reality, instead of the fantasy lives of our ancestors, our view of ourselves has to change.

1:03:00  Question: How close do you think we are to a universal declaration of the illusory nature of free will?

Sam: The current state of affairs is that most people just don’t want to think about it. Most people’s intuitions are powerfully shaped by the illusion the sense that they have the freedom to consciously author their thoughts and actions, so people feel that there’s a compelling subjective mystery, and no one has been able to give an argument about how it would map onto physical reality. But the experience is so compelling that people feel there’s no reason to worry about it. Then there are people like Dan Dennett who essentially change the subject. I want to say free will doesn’t exist. Dan wants to say that free will exists but it is really something else. He’s responded to me by saying that I’m saying free will in this redefined sense doesn’t exist. So there’s a fair amount of talking past one another.

Answer to a rather confused question: epiphenomenalism re consciousness not implied by my argument against free will because it could be that certain things have to be promoted to consciousness in order to have the effects they have0 It’s just that their promotion isn’t something that we as conscious witnesses ever engineer. I can’t unconsciously decide that this pain in my hip warrants a trip to a doctor. Something has to arise into consciousness and begin a cascade of other effects. Consciousness could be the difference that makes a difference and it is in many cases, but its still a mystery as to why that particular thought patter arose in that moment.  In the present moment it’s always true to say you don’t know what’s coming next as a matter of consciousness. And the larger picture is that you didn’t make yourself who you are. So you can’t truly own it, so the role of luck and its moral significance is something we have to talk about.

Question about real world effects of no free will in his life:  the emotion and ethical component is important in my life. I don’t always see the world this way, I have to remind myself to see it this way, and when I do it completely undercuts the basis for hatred. No rationale for hating the person. In a situation where I’m liable to take their hostility personally, see them as the source that inspires anger and hatred, but viewing with the wider lens about how we both got into that situation makes the bottom drops out and the logic of indulging that mood falls away. And that seems to me an intrinsically good thing. Can you still love people view them this way? I find that there is no sacrifice to the good stuff. To think in those terms doesn’t cancel desire for my daughter’s happiness. The love survives the truth.

In response to next question about wife not deciding to love him: stripping off the illusion does have certain costs, you lose certain kinds of pleasures, you can’t take them as seriously as you otherwise would. When you lose Santa Claus you actually lose something, but it has too many costs.

On the whole the change is almost entirely positive. All the negative states of mind that motivate people to waste their entire lives are anchored to this illusion. The moment I begin to take it personally there’s nothing good about it. The ability to disengage from that and see the illusion of that does come at the cost that you can’t indulge the good stuff at the same level you otherwise would, and pride and hatred are on a similar level: how proud can I be? When I do something really well and look closely at that moment I can’t really make much out of it. So I can’t be so motivated by that turn of events [by credit/blame]. I see how much luck was involved and other people’s contributions and stuff I wasn’t aware of. You can wake up from the dream of [self-credit and self-blame] but you still want to do things it’s just your less miserable.

Nawoord: misschien zijn er onder de lezers mensen bij, die nu veel beter het verhaal van de goede en slechte moordenaars aan het kruis kunnen begrijpen, evenals de woorden: "Vergeef ze, want ze weten niet wat ze doen."

Natuurlijk moet je het gedachtegoed van een Sam Harris niet klakkeloos overnemen. Tenslotte is hij ook maar een mens en heeft hij niet alle wijsheid en kennis in pacht. Hetzelfde zou ik van de wijsgeer Socrates durven zeggen, die - onder andere - beweerde dat de Aarde een platte schijf was, omdat iedereen dat toen dacht.

Toch kan je trachten te begrijpen in welke mate je als mens door jouw omgeving en opvoeding geconditioneerd bent geweest om uiteindelijk uitgeroeid te zijn tot de persoon die je nu bent geworden. Indien je tussen de pygmeeën zou zijn opgevoed geweest, zou je nu een andere taal spreken, een ander geloof belijden, en met een totaal andere soort van 'geleende kennis' rondlopen; een kennis, die je hier en daar zou hebben opgedaan, maar ook niet tot jouw wezenlijk bezit is uitgegroeid.

In elk geval hoop ik, dat je iets aan die speech van Sam Harris hebt gehad en het jou tot een nadenken heeft gestemd.

Commentaar


Gepost op: 26/12/2015 6:31:36
Om persoonlijke reden heb ik niet geluisterd naar wat Sam Harris ons mededeelt, noch mij verdiept in de begeleidende tekst. Uit de eerste vier paragraven van Angelus kan ik voldoende afleiden waarover het in wezen gaat. Het gaat over een eigenschap waaraan niemand twijfelt, tenzij je een filosoof bent, of vandaag de dag, een neurowetenschapper of onderzoeker van cognitieve eigenschappen of kunstmatige intelligentie, of in je formatorisch denken bent verstrikt geraakt… Is vrije wil werkelijk een illusie, zoals blijkbaar ‘overtuigend’ op allerlei manieren kan worden aangetoond? Is deze illusie in feite een even hardnekkige als die van het op het zintuiglijk gebaseerde gezonde verstand dat de aarde stilstaat en het centrum vormt van alles wat rond haar beweegt? Of hebben sommige filosofen, neurowetenschappers of onderzoekers van cognitieve eigenschappen of kunstmatige intelligentie en die vrije wil ontkennen zelf een hardnekkige illusie geschapen. Anders gesteld: “Hebben zij een probleem gecreëerd waar er in wezen geen is? Hebben we hier te maken met een vervreemding van woorden, met het niet meer begrijpen van het wezen en het wisselwerkingeffect van de taal op ons denken, voelen en gewaarworden?”… Er zijn al ontelbare discussies gevoerd en oneindig veel woorden verspild aan dit onderwerp door voor- en tegenstanders van het begrip ‘vrije wil’ en het ziet er niet naar uit dat dit in de nabije toekomst definitief zal opgelost worden. Daaruit zou je kunnen afleiden dat het enige mechanisme dat door deze discussies in stand wordt gehouden dat van actie en reactie is. Of in de geest van Gurdjieff: “Door twee tegengestelde krachten die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden, elkaar wederzijds oproepen (en daardoor paradoxaal genoeg bevestigen) en beïnvloeden.”… Het probleem, zo het er al een is, schijnt als men het gaat onderzoeken, zo complex en onontwarbaar te zijn dat velen een antwoord hebben gezocht en beweren te hebben gevonden in het geloof in een absoluut wezen dat men God noemt en aan wie of wat men onvoorwaardelijke gehoorzaamheid is verschuldigd. Zo dit al een waarheid zou kunnen zijn, dan zou men in termen van Gurdjieff kunnen vragen wat het niveau van ‘zijn’ is van diegene die deze uitspraak en tot welk type mens deze behoort… In ‘Op zoek naar het wonderbaarlijke’ (zie blz. 32-33) komen we o.a. de volgende door Gurdjieff uitgesproken woorden tegen: “Zoals ik reeds eerder heb gezegd, is het voornaamste waandenkbeeld van de mens dat hij kan ‘doen’…” “Niemand zal het ooit geloven wanneer je hem vertelt dat hij niets kan ‘doen’. Dit is het meest onaangename en beledigende wat je hem kunt zeggen. Het is vooral daarom zo beledigend en onaangenaam omdat het de waarheid is en niemand wenst de waarheid te kennen.”… “Probeert u te begrijpen wat ik zeg: alles is van alles afhankelijk, alles is verbonden, niets staat op zichzelf. Daarom gaat alles op de enige manier waarop het kan gaan. Indien de mensen anders waren, zou alles anders zijn. Zij zijn wat ze zijn en daarom is alles zoals het is.”… Ouspensky: “Kan er niets, absoluut niets worden gedaan?” Gurdjieff: “Absoluut niets!” Ouspensky: “En kan ‘niemand’ iets ‘doen’?” Gurdjieff: “Dat is een andere vraag. Om te kunnen ‘doen’ dient men te ‘zijn’. En het is noodzakelijk eerst te begrijpen wat ‘zijn’ betekent.”… Deze woorden schijnen misschien vrij eenvoudig, maar er zit een ‘begrijpen’ en ‘doel’ in verwerkt waarvan je bij de eerste kennismaking op zijn best alleen de geur opvangt van datgene wat deze geur veroorzaakt. Het ziet er onmogelijk uit om binnen een verantwoord aantal woorden op dergelijk ‘Nieuwsbericht’ een afdoend antwoord te kunnen geven op dit alles en toch wil ik een poging wagen… Het eerst waar we mee moeten afrekenen is het idee dat vrije wil een onvoorwaardelijke vrije wil moet zijn, want dat hij anders niet vrij is. Hoe logisch dat voor sommigen ook mag klinken, dit is een waandenkbeeld want een wil heeft voorwaarden nodig want op niets heeft zelfs een wil geen grip… Ten tweede moeten we ons realiseren dat praktisch elke schrijver of debater die vrije wil verwerpt, hoe hoog zijn status als denker of wetenschapper ook mag zijn, zijn beweringen alleen doet met zijn verstand en in zijn gewone omgang met familie of vrienden nooit acteert op het niveau van wat hij als een grote waarheid naar voren brengt in intellectuele gesprekken of geschriften. Je zou vanuit een bepaald standpunt kunnen stellen dat iemand die gelooft in vrije wil eerlijker omgaat met zichzelf dan diegene die vrije wil als een illusie ziet omdat deze voor zichzelf een ‘intellectueel’ probleem heeft geschapen dat hij de andere wil opdringen om te laten zien hoe dom deze in feite is als hij niet kan inzien dat vrije wil niet bestaat. Men ziet dan wel de splinter in andermans ogen, maar niet de balk in die van zichzelf. Als men eerlijk, met heel zijn wezen, de stelling tegen vrije wil zou willen hardmaken en werkelijk praktisch toepassen op zichzelf en zijn naaste omgeving, dan zou men wel inzien en ervaren welk gedrocht men hierdoor heeft tot leven gebracht, want alles wat ons tot ‘Mens’ zou moeten maken zou dan zijn zin verliezen en er zou een maatschappelijke chaos ontstaan die zijn gelijke niet kent… Als vrije wil een illusie is, hoe heeft dit begrip dan ooit in ons kunnen wortel schieten als er geen werkelijke grond voor is? Wil er vrije wil zijn, dan moeten er keuzes kunnen gemaakt worden en dat vereist dan weer dat er iets is waartussen we kunnen kiezen. Is het gegeven dat de instinctieve vermogens in ons deze keuzes automatisch vervullen zonder dat we er moeten bij nadenken een argument tegen vrije wil? Uiteraard niet, want zonder dit vermogen zouden we nooit aan het onderzoeken van het begrip ‘vrije wil’ kunnen toekomen. En je kunt jezelf de vraag stellen of datgene dat zich door talloze ervaringen over de loop van miljoenen jaren tot automatische instinctieve vermogens heeft ontwikkeld, dit misschien alleen maar kon doen omdat het in essentie al een onuitputtelijk onzichtbaar tijdloos vermogen in zich draagt om aan de in de tijd noodzakelijkerwijs beperkt zintuiglijke ervaren buitenwereld tegemoet te komen. Is het gegeven dat wij als mens zo veelvuldig falen in onze keuzes een argument tegen vrije wil? Neen, want als we niet konden falen zouden we nooit het begrip ‘vrije wil’ hebben kunnen ‘ont-wikkel-en’… Volgens mij raken we met dit alles aan wat Gurdjieff de Hogere Centra noemt en daarover zegt hij het volgende: “Deze zijn volledig ontwikkeld en functioneren goed, maar zij staan niet in verbinding met ons normale leven en ook niet met de drie centra door middel waarvan wij ons zelf kennen. De aanwezigheid van deze Hogere Centra is een groter raadsel dan de verborgen schat waarnaar zij die geloven in het bestaan van het mysterieuze en het wonderbaarlijke sinds onheuglijke tijden hebben gezocht.”… Mensen hebben een taal ontwikkeld en dit is evolutionair gezien een vrij jong verworven menselijke eigenschap. Taal komt dus na de feiten en dit heeft er bij bepaalde hersenonderzoekers toe geleid hieruit de conclusie te trekken dat bewustzijn en vrije wil achter de feiten aanhollen en dus in wezen een illusie zijn. Maar waarom zou je niet evengoed kunnen stellen dat de niet verwoorde spontaniteit van ons gedrag en bewustzijn gewoon inhoud dat we niet telkens een uitdrukkelijk proces van afwegen hoeven te doorlopen om vrije wil en het bewust zijn van het bewustzijn van iets, tot stand te kunnen brengen. Je zou dus met evenveel recht kunnen stellen dat deze automatische vanzelfsprekendheid is ontstaan uit kristallisaties van ervaringen die wij niet iedere keer in taalsymbolen voor onze geest moeten toveren. Men vergeet ook gemakkelijk, dat eenmaal we een taal hebben eigengemaakt, ze deel uitmaakt van een onderbewuste werkzaamheid die ons gedrag beïnvloed voordat we in woorden onze intentie hebben uitgedrukt. Het is het niet inzien van deze woordenloze onderbewuste werkzaamheid die uit het gebruik van woorden is voortgekomen, dat leid tot de voor waarheid aangenomen conclusie dat volgens bepaalde filosofen en wetenschappers bewustzijn en vrije wil hardnekkige illusies zijn... In de astronomie is men tot de ontdekking gekomen dat het gedrag van het waarneembare heelal enkel is te verklaren als men de begrippen ‘donkere ‘materie’ en ‘donkere energie’ in overweging neemt. Deze verborgen eigenschappen zijn voorlopig(?) een groot raadsel en zouden volgens sommige onderzoekers wel eens 99% kunnen uitmaken van datgene dat het waarneembare heelal (1%) bestuurt… Zo boven zo beneden, en dus zouden we dit gegeven eveneens kunnen toepassen op de essentie van het zintuiglijk onwaarneembare begrip ‘vrije wil’ en de ‘bewustzijnsgrond’ die dan de 99% vertegenwoordigen in vergelijking met de 1% die dan door het fysieke lichaam wordt vertegenwoordigd en waardoor we ons kunnen bewustzijn van iets. Als Gurdjieff (meer dan 100 jaar geleden!) zei dat de toenmalige wetenschap de materie bestudeerde zonder haar kosmische en psychische eigenschappen, dan heeft hij het volgens mij over die 99%… Mijn antwoord op het ‘nieuwsbericht’ van Angelus is al rijkelijk lang en toch in wezen veel tekort en dus onvolledig. Het heeft eerder de bedoeling om iets wakker te maken in de lezer. Als afsluiting haal ik nog de volgende woorden van Gurdjieff aan: “Wanneer wij over evolutie spreken, dienen wij van meet af aan te begrijpen dat er geen mechanische evolutie mogelijk is. De evolutie van de mens is is de evolutie van zijn bewustzijn en de evolutie van het bewustzijn kan zich niet onbewust voltrekken. De evolutie van de mens is de evolutie van zijn wil en de evolutie van zijn wil kan niet ongewild tot stand komen. De evolutie van de mens is de evolutie van zijn vermogen tot doen en doen kan niet de vrucht zijn van hetgeen gebeurt.”

Tsenne Kikke Gepost op: 26/12/2015 9:46:47
Tsenne Kikke

Beste Eagle. Je had de bedoeling om iets wakker te maken in de lezer..., maar wat de lezer zich zal blijven afvragen, is: "Heb ik een vrije wil?". Loop eens door de straten van je eigen dorp of stad, bezoek eender welke grootstad in de wereld. Beschikt volgens jou iedere mens, die je daar ziet lopen of aanspreekt, een vrije wil - en indien 'ja' - kan hij die eveneens aanwenden? Kortom: Ja? Of: neen?


WAARzegger Gepost op: 28/12/2015 17:13:09
WAARzegger

Dit is een prachtig voorbeeld van hoe een mens op een prikkel ageert, en daarbij misschien denkt dat hij dat uit 'vrije wil' doet. In dit geval wordt iemands aandacht getrokken door die woordjes 'vrije wil', schrijft: "Om persoonlijke reden heb ik niet geluisterd naar wat Sam Harris ons mededeelt, noch mij verdiept in de begeleidende tekst," waarbij er een waterval van woorden worden uitgetypt, die (1) in wezen niets te maken hebben met hetgeen Sam Harris ons trachtte duidelijk te maken - en, (2) waaruit zowel het bestaan als het ontbreken van vrije wil kan afgeleid worden.

Anderzijds is het volgens mij geen gemakkelijke taak om iets te schrijven waarover men geen jota afweet, gewoonweg omdat men het niet zelf bezit, en men het onbestaande niet kan bezitten.

Om die reden kunnen mensen, waaronder een Sam Harris, er hoogstens over filosoferen. En, als men er dan toch aan wil beginnen, doet men er misschien goed aan om in de eerste plaats een beschrijving te geven van wat 'wil' - in de betekenis van 'ware wil' zou kunnen betekenen - en in welke mate die 'vrij' zou kunnen zijn. 'Vrij' van wat? - bijvoorbeeld.

"De wil is het bewuste vermogen van de mens om van een gedachte of een geheel van gedachten, een plan, over te gaan naar een handeling om een toestand te bestendigen, te veranderen of te doen ingaan," lezen we op Wikipedia, waarbij we ook hier vele vragen kunnen stellen, waaronder: "in welke mate is een mens bewust?".

In elk geval had ik graag commentaar gelezen over de inhoud van de blog, en zelfs een Sam Harris zou elke vorm van opbouwende kritiek kunnen appreciëren, denk ik.

Aan Eagle zou ik aanraden het filmpje te bekijken en de onderschriften te lezen. Interessant is om Sam te horen zeggen 'dat alles gebeurt' en dat we niet op de hoogte zijn van de onderliggende neurofysiologische veranderingen die de wijzigingen in onze hersenen veroorzaken. Kortom: hoe kunnen we over vrije wil spreken indien de hersenen reeds op voorhand 'wisten' wat we zouden doen, zeggen, voelen, ageren, reageren, et cetera? In wezen kunnen we vorige zin gerust vervangen door 'hoe kunnen we over vrije wil spreken, indien de hersenen ons reeds op voorhand programmeerden om te doen wat we deden, enzovoorts. Zelfs in de korte periode waarin je denkt de vrijheid te hebben een keuze te maken is die keuze reeds enkele seconden eerder door jouw brein gemaakt. Het enige wat jij als mens kunt 'doen', is getuige zijn van dit feit. Anders gezegd: het énige wat een mens zou kunnen doen, is waarnemen.

En, het echt nadenken geschiedt van zodra Sam Harris er de ziel bij betrekt...

In elk geval ben ik ervan overtuigd dat geen mens over een vrije wil beschikt, omdat hij het resultaat is van een opeenvolging van oorzaken, die ervoor zorgden dat hij nu is wat hij is; oorzaken, die hij nooit uit vrije wil gekozen heeft, net zoals geboren worden. Nogmaals: omdat de vrije wil, die ik zonet in de vorig zin vernoemde, niet bestaat. Of, dacht jij van wel? Met de nadruk op het woordje 'dacht', zijnde: een vervoegde vorm van 'denken'.

Reageer


Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.

Mijn naam:    
Mijn e-mail adres:    
Mijn commentaar:
Verificatie:
Typ de code hierboven in:
 


School voor ontwikkeling van De Innerlijke Mens


Adverteer op Spiritualia
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2019 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht