ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

Ook in de 17e eeuw gingen sommige jongeren over de schreef

Ook in de 17de eeuw rookten en dronken sommigen jongeren er op los.
door Tsenne Kikke - zondag 28 juni 2015 0:47

'Binge' is het Engelse woord voor 'braspartij'. 'Bingedrinken', of 'binge drinking',  is meer dan vijf alcoholconsumpties op korte tijd voor mannen en vier voor vrouwen. Comazuipen is een verwante term die wel eens opduikt als het over bingedrinken gaat. Jaarlijks komen er in België zo'n duizend 12 tot 17-jarigen in het ziekenhuis terecht met een alcoholintoxicatie.

Bij sociaal zwakkeren - mensen, die recht hebben op een verhoogde terugbetaling - komt het 25 procent meer voor dan bij anderen. Bingedrinken neemt toe met de leeftijd: Bij 18-29 jarigen zijn er 9.835 gevallen van alcoholintoxicatie met een piek bij jongeren tussen 18 en 20 jaar.

21ste versus 17de eeuw

Toch heeft de moderne jeugd in hun gebruik van genotsmiddelen veel gemeen met jongeren uit de 17de eeuw. Volgens de Amerikaanse historicus Benjamin Roberts kwam ook in de zeventiende eeuw excessief drankgebruik bij jonge mannen veelvuldig voor.

Naast alcohol viel tabak in die tijd erg in smaak bij de jongeren. Nochtans was pijproken een relatief nieuw fenomeen in de zeventiende eeuw. Tabak was toen zwaarder en bedwelmender dan nu. Het leek meer op zware shag en het effect was eerder te vergelijken met cannabis dan met sigaretten. De effecten ervan waren dan ook onduidelijk. Sommige dokters beweerden dat de tabak een geneeskrachtige werking had.

"Roken ontlast het lichaam van pijn en verdriet. Het voelt net alsof je wijn drinkt, maar uiteindelijk maakt het jou ook moe," schreef de 16de-eeuwse arts en botanicus Rembert Dodoens.

Veel ouderen vonden dat roken maar niets. Moralisten keken met lede ogen naar deze nieuwe trend die door de jeugd was ingezet. Zij benadrukten de noodzaak van het leren van matigheid. Volgens sommigen waren jongeren doorgeslagen in hun verlangen naar vermaak en ijdel vertier. Het lezen van de Bijbel en andere stichtelijke werken kwam zo in het gedrang.

Er was dan ook veel kritiek. Stadsbestuurders maakten zich zorgen over het toenemend aantal jongeren met veel te veel vrije tijd. De jeugd ging over de schreef. Er was sprake van langharige nietsnutten die zich verveelden. Ze gaven zich over aan kattenkwaad, gingen ruiten ingooien of de stadswacht uitdagen. Of ze hielden zich obsessief bezig met hun kleding en uiterlijk, met onmatig drinken, promiscue seks, drugsgebruik en oeverloos muziek maken. Net als in latere perioden waarin de jeugdcultuur opvallende vormen aannam, moraliseerden de ouderen erop los.

En de meisjes dan?

Over de opvoeding van jongens in de Gouden Eeuw is veel meer bekend dan over die van meisjes. De reden is dat jongens werden opgevoed in de wereld van mannen, die zich in het openbaar afspeelde. Zij bezochten scholen en de universiteit, zaten in de kroeg, vochten soms op straat en kwamen – als het misging – in aanraking met justitie. Hun stappen (en misdragingen) in het openbaar werden geregistreerd. Jonge dames daarentegen werden binnenshuis opgevoed, door hun moeder of een ander vrouwelijke familielid. Levenslessen en praktische informatie werd overgedragen via een orale vertelcultuur waarin weinig of niets werd opgetekend.

Comazuipen en promiscue gedrag

Een ander zorgwekkend punt was het excessief drankgebruik bij jonge mannen. Vooral studenten waren hierom berucht. Voordat ze aan de universiteit begonnen, wisten ze al dat doorzakken in de kroeg bij het studentenleven hoorde. Als ze het niet van anderen gehoord hadden of zelf in de studentensteden gezien, konden ze het lezen. In 1612 gaf Crispijn de Passe adviezen ter voorbereiding op het academische bestaan in zijn 'Academia sive specvlvm vitae scolasticae'. Het was een boek dat men aanstaande studenten schonk. De Passe gaf allerlei goede raad om hen klaar te stomen voor hun nieuwe leven aan de universiteit, maar door duidelijk te maken waarvan de jongeling zich verre diende te houden, schetste hij ondertussen meteen de ruwe zeden van de ouderejaars. De scholier kreeg bijvoorbeeld te horen dat studenten veel vrije tijd hebben, en dat hij zelf die straks bij voorkeur moest doorbrengen met het leren van de vaardigheden van een gentleman: schilderen, schermen en beschaafd en met mate musiceren.

Uit dit adviesboek en andere bronnen blijkt dat het drinken en kroeglopen net zo bij het studentenleven hoorde als het lezen van boeken en het volgen van colleges. Uit het aantal studenten die door de stadswacht werden opgepakt, blijkt dat comazuipen regelmatig voor kwam. Moralisten én ouders raadden hun opgroeiende kroost aan matigheid te leren.

Wie matig alcoholgebruik nog niet onder de knie had, viel steevast ten prooi aan een andere jeugdzonde: promiscuïteit. Dit was ook toen een algemene wijsheid, al ging de 17de-eeuwse moralist Gillis Quintijn wel heel ver door de immigranten de schuld voor deze zwakheid in de schoenen te schuiven. Volgens hem corrumpeerden buitenlandse studenten die te veel zuipen en seksuele escapades niet schuwden, hun Nederlandse collega’s.

De hang naar promiscue gedrag, inclusief hoerenbezoek, was het grootst in gemeenschappen die alleen uit jonge mannen bestonden. De universiteiten, toen nog mannenbolwerken, zijn daar een voorbeeld van. In veel universiteitssteden was bovendien nogal wat aanbod van bordelen en dergelijke. In een vroegmoderne industriestad als Leiden moesten veel vrouwen bijverdienen om hun schrale inkomen aan te vullen. Verleiding was overal aanwezig.

Jacob Cats

Het vrijen van de jeugd was zo opvallend dat Jacob Cats er een heel hoofdstuk aan wijdde in zijn 'Spiegel van de Oude en Nieuwe Tijdt' (1632). Het was het eerste boek in de 17de eeuw dat veel aandacht aan jeugd en seksualiteit besteedde. In een van zijn verhalen laat Cats zien wat er met een jongeman gebeurde als hij geen geduld kon opbrengen en zijn seksuele verlangens niet kon beteugelen. Onder de titel ‘Hoeren, ende ongemacken van de selve herkomende’ waarschuwt hij jonge mannen voor ziektes zoals syfilis die zij kunnen oplopen wanneer zij naar de hoeren gaan. De beste remedie was matigheid of zelfs wachten tot het huwelijk voordat men aan seks begon.

Al met al is uit Cats’ boek, andere verhandelingen en uit schilderijen en prenten duidelijk op te maken dat jeugdige losbandigheid en gemopper van de oudere garde niet iets van onze tijd is. Wellicht overdrijven deze moralisten iets in hun ijver te overtuigen, het is zeker dat er in de eerste decennia van de 17de eeuw een generatie jongeren opgroeide die zich afzetten tegen de cultuur van hun ouders en er zelf een vrije moraal op na hielden. Deze jongelui leefden dan ook in een bijzondere tijd. Je kunt ze enigszins vergelijken met de babyboomgeneratie in de jaren vijftig en zestig van de 20ste eeuw, die op de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog een nieuwe samenleving wilde creëren.

Ook begin 17de eeuw was er economische groei en welvaart maar voldeden oude culturele gewoonten niet meer. De oorlog tegen Spanje duurde voort, de oude rituelen en sociale gebruiken van de katholieke kerk waren uit het openbare leven verdreven. De rokende langharige 17de-eeuwse jongeren, de eerste lichting die volwassen werd in de nieuwe omstandigheden, experimenteerden in deze leemte met andere leefregels.

De situatie veranderde langzaam na omstreeks 1650. De welvaart begon af te nemen, er was minder financiële ruimte voor de jeugd om uit de band te springen. Ouders konden gebruikmaken van allerlei adviesboeken over de opvoeding tot goede burgers van de Republiek die inmiddels het licht hadden gezien. Maar ook kreeg de gevestigde orde beter door hoe je de energie van de jeugd kon kanaliseren. Schermen en tennis boden een alternatief voor immorele genoegens. Er kwamen strengere wetten en regels tegen fysiek geweld. De ideale kweekvijver voor een generatie jonge losbollen was hiermee halverwege de 17de eeuw verleden tijd.

Bron: Een zeer groot gedeelte van dit artikel verscheen eerder in 'Geschiedenis Magazine'.

Commentaar


Wees de eerste om te reageren!

Reageer


Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.

Mijn naam:    
Mijn e-mail adres:    
Mijn commentaar:
Verificatie:
Typ de code hierboven in:
 


School voor ontwikkeling van De Innerlijke Mens


Adverteer op Spiritualia
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2019 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht