ProfielWie ben ikMijn interessesMijn poëzieBerichtenVriendenBeheer

Dossier Zelfkennis: over de begrippen 'ziel' en 'geest'

Ken jij het wezenlijke verschil tussen ziel en geest?
door DIMschool vzw - dinsdag 17 januari 2017 13:24

In mijn vorige blog trachtte er op te wijzen dat weinigen écht weten wat het verschil is tussen zaken, zoals, bijvoorbeeld, voelen en gewaarworden, en geest en ziel.

Het feit dat meningen verschillen kan worden uitgelegd door iets meer over 'menstypen' en 'niveaus van bewustzijn' aan de weet te komen; thema's, die ik al minstens honderdmaal op deze website heb besproken. Maar bij de persoonlijke vertaling van woorden speelt ook de menselijke verbeelding een grote rol.

Als ik het, bijvoorbeeld, over een kat heb, dan heb jij er bij het lezen van dat woord in jouw brein reeds een idee van gevormd, of er een voorstelling van gemaakt. Natuurlijk heb ik geen idee van hoe je dat woordje 'kat' zonet hebt vertaald. Is het een grote of kleine kat? Een zwarte, een witte, een grijs-zwarte, een zwarte met witte plekken, of ziet ze er nog anders uit? Een huiskat? Jouw kat, of die van iemand anders? Of, de Afrikaanse wilde kat waarover ik het wilde hebben?

Vandaag las ik een artikel van de hand van Jos Vranckx, getiteld: 'De mens is lichaam én geest: stel de patiënt centraal, niet alleen zijn zieke orgaan', en was benieuwd naar wat het woordje 'geest' in die tekst verwees.

'Geest' heeft wel degelijk verschillende betekenissen. Het kan gebruikt worden om een schim of een spook aan te duiden, of in de betekenis van 'Heer, in uw handen geef ik mijn geest', of: in de zin van een manier van denken en doen, zoals in de zin: 'handelen naar de geest van mijn voorouders', of: in de betekenis van 'armen van geest', en 'het staat me nog goed voor de geest', men kan 'geestesgestoord' zijn, en zo meer. Tevens doet men er goed aan om de Heilige Geest in de vorm van een duif of een vuurvlam voor te stellen, en niet als een Heilig Spook inbeeldt.

In het Engels is het onderscheid tussen 'mind' en 'spirit' duidelijker, maar 'spirit' kan ook verwijzen naar...

1: an animating or vital principle held to give life to physical organisms.

2: a supernatural being or essence: such asa capitalized : holy spirit.
b: soul.
c: an often malevolent being that is bodiless but can become visible; specifically : ghost.
d: a malevolent being that enters and possesses a human being.

3: temper or disposition of mind or outlook especially when vigorous or animated 'in high spirits'.

4: the immaterial intelligent or sentient part of a person.

5a: the activating or essential principle influencing a person acted in a spirit of helpfulness.
b: an inclination, impulse, or tendency of a specified kind : mood.

6a: a special attitude or frame of mind 'the money-making spirit was for a time driven back'.
b: the feeling, quality, or disposition characterizing something 'undertaken in a spirit of fun'.

7: a lively or brisk quality in a person or a person's actions.

8: a person having a character or disposition of a specified nature.

9: a mental disposition characterized by firmness or assertiveness 'denied the charge with spirit'.

10a: distillate 1: such as: the liquid containing ethanol and water that is distilled from an alcoholic liquid or mash — often used in plural: any of various volatile liquids obtained by distillation or cracking (as of petroleum, shale, or wood) — often used in plural.
b: a usually volatile organic solvent (as an alcohol, ester, or hydrocarbon).

11a: prevailing tone or tendency 'spirit of the age'
b: general intent or real meaning 'spirit of the law'.

12: an alcoholic solution of a volatile substance 'spirit of camphor'.

13:  enthusiastic loyalty 'school spirit'.

14: capitalized, Christian Science : GOD.

Examples of spirit in a sentence: 'the spirits of my ancestors' - 'Some religions believe that the same spirit is reincarnated many times in different bodies' - 'Yoga is very healthy for both body and spirit' - 'We will all miss her generous spirit' - 'My father was a proud spirit'.

Het is nu niet de bedoeling om er nog voorbeelden uit andere talen bij te betrekken, maar gewoonweg om aan te duiden dat het logisch is dat elke mens bij het lezen van het woordje 'geest' er een eigen vertaling op nahoudt. Natuurlijk wordt de vertaling ervan veel duidelijker van zodra de woorden 'ziel' en 'geest' in de context van een gehele zin worden gelezen, en toch...

... indien we in Zelfkennis de woorden aanhalen, snappen weinigen de ware betekenis ervan - met als gevolg, dat velen er zelfs de mening erop nahouden dat 'ziel' en geest' synoniemen van elkaar kunnen zijn. Niets is minder waar.

Laten we nu eens samen lezen in welke betekenis de woorden 'geest' en 'ziel' in het aangehaalde artikel verkregen... Bovendien is het een interessante tekst. Hier gaan we dan:

'Het wordt tijd dat we loskomen van de scheiding tussen geestelijke en fysieke gezondheid', stelt Jos Vranckx. 'Een goede dokter kan heel goed een placebo-effect teweegbrengen, door aandacht en empathie te hebben voor zijn patiënt.'

We zijn het probleem al jaren aan het behandelen en toch wordt het alleen groter. We zijn niet goed bezig en we moeten de intellectuele eerlijkheid hebben om dat te erkennen." Deze uitspraak van de prominente neurochirurg Erik Van der Kelft in Knack, naar aanleiding van het toenemend aantal patiënten met lage rugpijn, kan gelden voor de héle gezondheidszorg.

"Wij hebben gefaald", verklaarde de arts-farmacoloog Ivan Wolffers, auteur van ondermeer het bekende handboek over medicijnen, in zijn afscheidsrede van de universiteit in 2014. "Ja, we zijn goed in staat gebleken mensen in leven te houden, het chronisch lijden daarmee te verlengen en ja, dat kost steeds meer geld want de kosten van nieuwe medicijnen blijven stijgen en goedkope innovaties bestaan niet meer. De kosten zijn tijdelijk een paar jaar af te remmen, maar het volume neemt toe en op langere termijn stijgen ze. Uiteindelijk gaat de zorg zoals die nu functioneert failliet."

Oorzaak daarvan is dus in de eerste plaats de exponentiële toename van de meest diverse chronische ziekten en complexe syndromen waarvoor in vele gevallen, zoals bij lage rugpijn, geen aanwijsbare oorzaak te vinden is. Het courante biomedische model - een klacht is het gevolg van een ziekte in ofwel het lichaam ofwel de geest - blijkt veel te beperkt om deze 'epidemie' te begrijpen en te behandelen. Veel meer dan symptoombestrijding kan men niet doen.

De toename van het aantal langdurig zieken, ook steeds meer jonge mensen en kinderen, heeft niet alleen als gevolg een almaar toenbemende arbeidsongeschiktheid maar tegelijk ook meer medicatiegebruik, medische tests, scans en ingrepen, en druk op huisartsen en op ziekenhuizen. Zoals ik in mijn boek in 2008 heb beschreven, is voor dit scenario jaren geleden al gewaarschuwd door prominente medici, sociologen en economen, maar is dat nooit tot het beleid doorgedrongen. Alle trends van destijds, ook inzake psychiatrie en zelfdoding, zijn sindsdien alleen maar sterker geworden.

Soms heeft een samenleving een blinde vlek voor wat onder de oppervlakte gist, ook inzake geestelijke gezondheid. Een verklaring daarvoor is dat het debat over de gezondheidszorg grotendeels wordt bepaald door de machtigste spelers, de farma-industrie en de universitaire medische specialisten, en dat media en publieke opinie zich vooral focussen op de harde geneeskunde en de successen ervan. Niet-invasieve behandelingen krijgen veel minder aandacht. En de lijdensweg van de tienduizenden chronisch zieken is veel minder sexy.

In de praktijk gaan we nog steeds uit van een dualistisch mensbeeld waarbij het lichaam bijna mechanisch wordt bekeken, iets buiten ons eigenlijke zelf, met onderdelen die gerepareerd of biochemisch gemanipuleerd kunnen worden. Die aanpak levert natuurlijk schitterende resultaten op, vooral in de acute geneeskunde, maar leidt ook tot onnodige operaties, zoals Van der Kelft aanklaagt, of een uit de hand lopende medicalisering van het leven, zoals Ivan Wolffers die op de korrel neemt (ook al zijn medicamenten zijn vakgebied).

Het lichaam vertelt wat de geest niet zeggen kan

Het wordt dus tijd dat we loskomen van het vakjesdenken en de scheiding tussen geestelijke en fysieke gezondheid. Een meer inclusieve benadering biedt perspectieven om het tij te keren. De jongste jaren is op dat gebied baanbrekend wetenschappelijk onderzoek gebeurd, wereldwijd, maar de resultaten ervan dringen maar mondjesmaat door, zeker ook omdat er economische belangen en medische machtsposities en dogma's op het spel staan.

Vooral sinds 2000 is veel onderzoek gebeurd naar de interactie tussen brein (emoties), zenuwstelsel en immuunsysteem - de psychoneurobiologie - ook aan topuniversiteiten als de Harvard Medical School. Het stimuleren van de natuurlijke immuniteit staat daarbij centraal. Emoties - al dan niet bewust - zetten in het brein processen in werking, die de genezing kunnen bevorderen of bijvoorbeeld pijn doen verdwijnen. Aangenomen wordt dat het succes van een medicijn of behandeling voor 30% tot 80% het gevolg is van het placebo-effect: de verwachting dat bijvoorbeeld een pil werkt. Maar dat effect speelt evenzeer bij gewone medische behandelingen, als de arts of hulpverlener zich bewust is van het belang van zorg, van persoonlijk en lichamelijk contact, medeleven, heldere informatie...

"Een goede dokter kan heel goed een placebo-effect teweegbrengen, door aandacht en empathie te hebben voor zijn patiënt. Daar heeft hij geen psychofarmaca voor nodig. Therapeutische methoden zónder geneesmiddelen zijn in de meeste gevallen een prima keus," zegt bijvoorbeeld de Nederlandse epidemioloog Dick Bijl.

Professor Andrea Evers van de afdeling gezondheids-, medische en neuropsychologie van de Universiteit Leiden ontwikkelt therapieën die medicijnen min of meer kunnen vervangen en de gezondheidszorg kunnen optimaliseren. "Wat je doet en denkt heeft invloed op je gezondheid. Met verwachtingen kun je enorme lichamelijke reacties op gang brengen, ook ingeval van ontstekingen en allergieën. We kunnen het lichaam - het immuunsysteem - leren een fysiologische reactie op gang te brengen, vergelijkbaar met een geneesmiddel."

Gastro-enteroloog Guy Boeckxstaens (KU Leuven) deed onderzoek naar de gevolgen van de grootschalige drinkwatervervuiling in Schelle en Hemiksem in 2010, die een acute uitbraak van gastro-enteritis tot gevolg had. Hij stelde vast dat wie met angstige of depressieve gevoelens kampte, meer risico liep op het chronische prikkelbare-darmsyndroom, een moeilijk te behandelen en erg belastende ziekte. "Dit onderzoek toont eens te meer het belang van geestelijke gezondheidszorg en sociale bijstand aan", aldus prof. Boeckxstaens.

Het lichaam vertelt wat de geest niet zeggen kan (somatisering). Emoties zijn ook biologie. Het fysiek ziek worden kan een - onbewuste - schreeuw zijn om aandacht en wat liefde. Probleem is dat bij het brede publiek en zeker bij patiënten er een ingebakken weerstand bestaat tegen de gedachte dat ziekten min of meer verband houden met emoties en het onderbewustzijn - "tussen de oren" zit. Begrijpelijk, geeft de Nederlandse specialist onverklaarde ziekten Marten Klaver toe, "want zodra je erkent dat emoties een rol spelen, erken je eigen verantwoordelijkheid. Dat voelt - in onze cultuur - al gauw als eigen schuld. Het is natuurlijk veel comfortabeler om de oorzaak buiten jezelf te leggen." Maar daarmee ben je natuurlijk niet echt geholpen...

Evidence based

In de moderne gezondheidszorg worden diagnoses, behandelingen en beleidskeuzes steeds meer bepaald door technologie, management en efficiëntie, wetenschappelijke modellen en protocollen. De therapeutische potentie van aandacht voor de persoon en rechtstreeks contact is zwaar in de verdrukking gekomen.

In een meer holistisch mensbeeld betekent lichamelijkheid en zintuiglijkheid een belangrijke weg naar heling van de hele mens. Ze milderen de angst en bevorderen het vertrouwen. Vandaar het bijzondere belang van paramedische beroepen als kinesisten, ergotherapeuten, osteopathen, chiropractici en verpleegkundigen. Het verklaart ook het succes van acupunctuur. De combinatie van aandacht voor het verhaal van de patiënt en het aanraken/verzorgen/manueel behandelen kan helpen om complexe psychische kwetsuren, zoals bij eetstoornissen of zelfverminking, te helen, zoals hoogleraar kinesitherapie Eddy Neerinckx (KU Leuven) stelt. Ook op dit gebied zou de scheiding tussen 'puur' psychologische en 'puur' fysieke zorg doorbroken moeten worden. (Dat gebeurt binnenkort enigszins voor CVS- en fybromyalgie-patiënten dankzij een verruiming van de terugbetaling voor kine.)

Dat de mogelijkheden van integratieve zorg ondergewaardeerd worden, komt zeker ook omdat ze moeilijk te vatten is in een evidence based-medisch model, waarin alleen harde data tellen.

Gezondheidszorg is geen exacte wetenschap, omdat ze te maken heeft met relaties en emoties, met economische, ecologische, sociale en culturele contexten, met zingeving. Al deze factoren beïnvloeden elkaar.

"Als we nu de omslag niet kunnen maken naar een zorg die preventie als prioriteit stelt, gaan we het in de toekomst niet redden", waarschuwde professor Wolffers in zijn afscheidsrede. Daartoe is nodig dat er enig tegengewicht komt voor het dualistische, biomedische model met zijn overwaardering van technologie en farmaceutica, van regulering en protocollen. En dat er meer geïnvesteerd wordt in studies naar de oorzaken, naar preventie aan de basis, naar niet-invasieve, psychotherapeutische en psychosomatische behandelingen.

Manipulatie van de prijzen van medicijnen zal niets oplossen. Er is een heroriëntatie nodig naar een meer integrerende, meer inclusieve kijk op ziekte en gezondheid, met minder medisch consumentisme en meer 'empowerment'. Positieve voorbeelden daarvan zijn de nazorgprogramma's voor borstkankerpatiënten en hartpatiënten in sommige ziekenhuizen. En natuurlijk de wijkgezondheidscentra in sommige steden: een innoverend initiatief dat afrekent met de prestatiegeneeskunde en focust op een meer duurzame preventie. Mogelijk zal ook de vervrouwelijking van het artsenberoep een meer holistische of empathische geneeskunde bevorderen.

Ondanks de schijn van het tegendeel zijn er dus perspectieven geopend voor een transitie naar een humanisering van geneeskunde en gezondheidszorg, met oog voor de mens als eenheid lichaam-geest en - voor de liefhebbers - ziel. En waarin de patiënt centraal staat, en niet enkel zijn zieke orgaan. Of zijn lage rug.

Bron: Knack.be - Jos Vranckx is voormalig gezondheidsjournalist van Gazet van Antwerpen en auteur van 'Geloof als geneesmiddel. De vergeten factor X?'.

Nawoord: vooral een zin, zoals: 'In de praktijk gaan we nog steeds uit van een dualistisch mensbeeld waarbij het lichaam bijna mechanisch wordt bekeken, iets buiten ons eigenlijke zelf, met onderdelen die gerepareerd of biochemisch gemanipuleerd kunnen worden,' kan vraagtekens oproepen - want, men kan wél degelijk een onderscheid maken tussen het lichaam en het eigenlijke zelf. Maar, dan wel een 'Zelf' dat volledig van dat lichaam losstaat; een 'Zelf' dat centraal staat in de Werkgroep Zelfkennis, die door DIMschool wordt gebracht. Kan je dat be-grijp-en, beste lezer?

Ik heb het over een begrijpen, dat niet overeen hoeft te komen met jouw persoonlijke meningen of geloofsovertuigingen met betrekking tot de begrippen 'geest' en 'ziel', meningen of geloofsovertuigingen, die voor jou dé énige waarheden zijn en de mijne kunnen tegenspreken. :-)

Als ik eens veel tijd heb, kom ik misschien bij jou in de leer. :-)

Commentaar


Wees de eerste om te reageren!

Reageer


Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.

Mijn naam:    
Mijn e-mail adres:    
Mijn commentaar:
Verificatie:
Typ de code hierboven in:
 


School voor ontwikkeling van De Innerlijke Mens


Adverteer op Spiritualia
Adverteren
Zoek&Vind
Meer
Spiritualia
Contact
Copyright © 2008-2019 Spiritualia. Alle rechten voorbehouden. | Privacy Statement | Gedragscode | Algemene Voorwaarden | Auteursrecht