Amyloïd is een term, die gebruikt wordt om de vorm waarin eiwitten gestapeld worden in weefsels en organen weer te geven. Amyloïd is dus een eiwit. Verschillende eiwitten kunnen op allerlei plaatsen in het lichaam neerslaan in de vorm van amyloïd. Wanneer je deze neerslagen in een stukje weefsel, een zogeheten biopsie, bekijkt onder de gewone microscoop lijkt het vormeloos materiaal, maar bij sterkere vergroting onder de elektronenmicroscoop blijkt het opgebouwd te zijn uit massale hoeveelheden zeer kleine vezeltjes, de zogeheten amyloïd fibrillen. Wanneer de biopsie gekleurd word met Congo rood kleurstof blijkt het vormeloze materiaal onder de gewone microscoop rood gekleurd te worden (zie foto). Een kenmerkende bijzonderheid van amyloïd is dat dit rode materiaal groen oplicht wanneer het bekeken wordt met gepolariseerd licht.
Hieruit volgt, dat Amyloïdose de naam is van verschillende ziektebeelden die allen gekenmerkt worden door afzetting van die kleine vezeltjes, amyloïd fibrillen genaamd; eiwitfibrillen, met een moleculaire ß-vouwblad structuur, waarbij zich een wasachtige eiwitsubstantie (amyloïd) in allerlei organen ophoopt, of in de wanden van bloedvaten wordt afgezet. Bij de systemische vormen van amyloïdose leidt afzetting van fibrillen tussen de cellen in de weefsels tot gestoorde werking van organen. De stapeling kan zich beperken tot één of enkele organen of weefsels (lokale amyloïdose), maar kan ook gegeneraliseerd voorkomen (systemische amyloïdose). De uiteenlopende klinische beelden van amyloïdose hebben een relatie met het type eiwit, het precursor eiwit, waaruit de fibrillen zijn opgebouwd. Eiwitten die de organen aantasten worden amyloïdproteïnen genoemd. De diepere oorzaak van amyloïdose is niet bekend. Er zijn aanwijzingen dat er stoornissen zijn in de aanmaak van antilichamen.
De ophoping van fibrillen, het amyloïd, is enkel en alleen te herkennen na sterke vergroting onder de elektronenmicroscoop. Amyloïd kan slecht verwijderd worden door het lichaam van zodra het eenmaal is afgezet in het weefsel. De aandoening komt voor bij een aantal chronische ziekten zoals beenmergontsteking, tuberculose, reuma, de ziekte van Alzheimer, en de ziekte van Crohn. Daarnaast kan amyloïdose voorkomen bij bepaalde tumoren, bijvoorbeeld bij tumoren uitgaande van plasmacellen, zoals bij mensen de lijden aan de ziekte van Kahler. Bij mensen en dieren is het vaak een bijverschijnsel van chronische ontstekingsprocessen zoals tuberculose, of de ziekte van Besnier-Boeck. Amyloïdois wordt ook geassocieerd met de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, beter gekend als de gekke koeziekte.
De aangedane organen zijn dan meestal milt, lever en nieren. In sommige gevallen, vooral bij ouderen, ontstaat amyloïdose zonder een duidelijk aanwijsbare reden. Bij deze vorm zijn het vooral organen als hart, spieren of darmen die zijn aangedaan. Een door amyloïdose getroffen orgaan wordt in toenemende mate belemmerd in zijn functie. Vooral bij de nier leidt dit tot uitscheiding van eiwit via de urine en een onvermogen om afvalstoffen op doelmatige wijze uit het bloed te verwijderen. De achteruitgang in de werking van een nier blijft vaak lange tijd onopgemerkt. Wanneer klachten ontstaan blijkt de werking van de nier inmiddels al fel verslecht te zijn. Soms ontstaan al eerder verschijnselen van een nieraandoening, bijvoorbeeld als er sprake is van oedeem (vochtophoping) in de benen. Dit kan namelijk het gevolg zijn van eiwitverlies via de nier. Maar ook de werking van andere organen zoals hart, lever en maag-darmkanaal kan gestoord raken en tot ziekteverschijnselen leiden zoals kortademigheid, hartritmestoornissen, geelzucht, gewichtsverlies en diarree.
Vijftig percent van mensen die met Amyloïdosis leven ervaren ernstige huidproblemen. De meest voorkomende klachten zijn papules of builen. Papules zijn wasachtig, en kunnen zich in een aantal plaatsen ontwikkelen, zoals ter hoogte van : de anus, de oksels, de oren, het gezicht, de lies, de hals, of de tong. Andere huidproblemen komen voor in de vorm van huidletsels, al dan niet oppervlakkig.
Ongeveer vijftien percent van de patiënten met Amyloïdosis ontwikkelt purpura. Purpura zijn purpere vlekken die op de huid verschijnen, door lekkage van een klein bloedvat.
Behandeling
Er is geen specifieke therapie. In eerste instantie wordt getracht de aanleiding, bijvoorbeeld een beenmergontsteking, zo goed mogelijk te behandelen. Lukt dit niet, of is er geen duidelijke ontstaansreden, dan wordt getracht het amyloïd met behulp van medicijnen op te lossen.
Iets over Pekingeend ...
De Pekingeend stamt af van de wilde eend, maar is al lang geleden gedomesticeerd. Pekingeend, is een bekend eendengerecht dat wordt geroemd voor het dunne, knapperige vel, en wordt meestal geserveerd met veel vel en weinig vlees. De meeste Chinese restaurants maken van één eend twee porties; een met dunne plakjes van het vel met een weinig vet, en een andere met alleen het eendenvlees, dat dan meestal geroerbakt wordt. De rest van de eend kan dan gebruikt worden voor bouillon of soep.
Voor Pekingeend heb je een eend met de kop nodig. Met een pomp wordt de eend opgeblazen, zodat het vel van het lichaam los komt. Dit wordt voor een halve dag te drogen gehangen, waarna het, opgehangen aan de nek, in een oven wordt geroosterd voor minstens een uur. Hierdoor smelt het vet, en wordt het vel knapperig. Omdat Pekingeend een speciale oven vereist, wordt dit gerecht doorgaans niet thuis bereid, maar voornamelijk in restaurants gegeten.
Maar hoe lekker het ook is: we vermeldden Pekingeend, omdat er amyloïdose, in kunnen opgestapeld zijn, naar het schijnt. Erger is het gesteld met de alombekende 'Foie Gras''
Over ganzenlever of eendenlever
Foie gras rijk kan zijn aan amyloïde. Voor de productie van foie gras worden in België ieder jaar vele tienduizenden eenden en een paar duizend ganzen onder dwang gevoederd en gedood. In Frankrijk loopt dat getal op tot 20 miljoen eenden en 500.000 ganzen per jaar! Tijdens het dwangvoederen wordt er gebruik gemaakt van een pneumatisch aangedreven trechterbuis. Een vetmestmachine spuwt een vette maïsbrij in de strot van de dieren. Je kan het vergelijken met een mens van 80 kg die dagelijks 20 kg spaghetti moeten doorslikken. Door deze vorm van vetmesting wordt hun lever tot 10 keer groter. Omdat de uitgezette lever op hun longen drukt, happen ze voortdurend naar lucht. Ook maagziekten, darmaandoeningen en verwondingen aan de strot en hals komen vaak voor.
Wetenschappers hebben onlangs de foie gras, die in winkels worden verkocht, onderzocht en het feit bevestigd dat ze er amyloïdeproteïnen in hebben aangetroffen. Dit onderzoek werd bovendien nogmaals bevestigd door Prof. Alan Solomon van de University of Tennessee Graduate School of Medicine.
Anderzijds geeft Solomon toe, dat er geen reden is om paniek onder het publiek te zaaien, omdat foie gras nooit in zeer grote hoeveelheden wordt geconsumeerd. Kijk maar eens naar Frankrijk, waar men zeer veel foie gras eet. Het is niet zo dat elke Fransman aan een ziekte lijdt, die er uit zou kunnen ontstaan. Wel, en dit is zeer belangrijk - daarom dit artikel - raadt Prof. Solomon mensen aan, die reeds last hebben van bijvoorbeeld reumatoïde artritis, om foie de gras totaal te schuwen. 'Want, voorkomen is beter dan genezen,' zei hij daarbij.