|
|
|
|
|
|
|
Auteur
Angelus
Geplaatst op
dinsdag 31 januari 2012 9:07
|
|
|
|
|
|
|
Een fluorescentielamp is een lamp die licht geeft door het oplichten van een fluorescerende laag onder invloed van ultraviolette stralen die opgewekt worden door gasontlading in de lamp. De bekendste voorbeelden zijn de tl-lampen.
‘tl’ is de afgekorte vorm van het Franse: ‘tube luminescent’ - ‘lichtgevende buis’ -in de volksmond aangeduid als tl-buis, of tl-lamp, en het is de kwikdamp die ervoor zorgt dat de lamp licht geeft.
In elke tl-lamp zit dus een druppeltje kwik, dat verdampt van zodra er een sterke elektrische stroom aan wordt toegevoegd. Als de kwikdamp in aanraking komt met de vrijgekomen elektronen van het dun laagje fosfor - dat ook in de glazen buis werd aangebracht, geeft de tl-buis licht.
Spaarlampen zijn vergelijkbaar met moderne tl-buizen. De vooruitgang in de elektronica en de productie van buizen hebben het mogelijk gemaakt de afmetingen van de tl-buizen te reduceren zodat ze zonder problemen in de klassieke omhulsels van bestaande lampen passen.
Anders gezegd: Een spaarlamp is eigenlijk niets meer dan een in elkaar opvouwde tl-buis, zodat deze- dankzij de compactere vorm - in een normale fitting past, en bezit ook het giftige kwikdamp. Net zoals de tl-buis creëert de spaarlamp ook een magnetisch veld dat voor sommigen als onprettig kan worden ondervonden.
Maar we hebben reeds eerder op de gevaren van spaarlampen gewezen. Niet gelezen? Hier is de link van een nieuwsberichtje dat we precies 2 jaar geleden hebben gepubliceerd.
En, op de vraag of spaarlampen ook epilepsieaanvallen kunnen veroorzaken schreven we iets over in 2007.
Soms is het nuttig om (1) naar Google te gaan, (2) het woordje ‘spiritualia’ in te tikken, (3) gevolgd met een kernwoord van het thema waarnaar je op zoekt bent. In dit geval tik je dus ‘spiritualia spaarlamp’ in.
Bovendien schreven we op zaterdag 6 december van het jaar 2008: "We gaan daarom heel gauw naar led-lampen,'' zei Cramer daarop. "Ik denk dat we nog vijf à zeven jaar met spaarlampen werken. Dan zetten we de volgende stap naar de led's.''
Verder stond er: “Een klein rekensommetje is hier dan ook wel op zijn plaats. De spaarlamp kent een levensduur van 6.000 tot 10.000 uren. Voor een LED-lamp is dit maar liefst 50.000 uur. Wanneer je een LED-lamp vier uur per dag aan zou zetten, leeft de lamp zelfs 35 jaar. De alternatieven zijn hierdoor voor zowel milieu als portemonnee voordeliger. Na een jaar heb je de aanschafkosten van een duurdere spaarlamp er al uit. Als je een keuze hebt, is de LED-lamp uiteindelijk de schoonste optie.”
In april van vorig jaar publiceerde de Britse ‘The Telegraph’ het bericht dat de spaarlamp giftige, kankerwerkende stoffen uitstoot. “Het is vooral gevaarlijk als mensen met hun hoofd in de buurt van de brandende lamp komen, of zich in ongeventileerde ruimtes bevinden,” beweerde Peter Braun, die het onderzoek leidde. “Deze kankerverwekkende stoffen moeten zo ver mogelijk uit de buurt van mensen worden gehouden,’ zegt Braun in The Telegraph. Het gaat onder meer om de stoffen fenol, naftaleen en styreen.”
De gewone gloeilamp werd dus door de spaarlamp vervangen... en wij, wij hebben niets in de pap te brokken. Onze mening werd nooit gevraagd. In Amerika kwam men daartegen in opstand. Niet dat het veel opbracht...
Iets meer over kwik
In een tl-buis worden kwikatomen aangeslagen door een elektrische stroom. Het grootste deel van de door het terugvallen van kwikatomen geproduceerde fotonen behoort tot het ultraviolette gebied. Een fluorescerend poeder, dat op de binnenkant van de buis is aangebracht, verandert de ultraviolette fotonen in fotonen van verschillende kleuren zichtbaar licht. Een uitgekiende dosering van de stoffen in het poeder verzekert een wit licht. Spaarlampen zijn tl¬buizen, die aan een elektronisch circuit gekoppeld zijn, schreven we reeds.
Kwik is een zilverachtig metaal. Het werd veelvuldig toegepast in meetinstrumenten, zoals thermometers, barometers, thermostaten, bloeddrukmeters. Aangezien kwik schadelijk is voor de gezondheid mogen sinds 2003 geen kwikhoudende producten meer worden verkocht. De producten die voor 2003 zijn verkocht mogen nog wel worden gebruikt. Bovendien mag kwik nog gebruikt worden voor specifieke toepassingen, waaronder de reeds vermelde fluorescentielampen, zoals spaarlampen en Tl-buizen.
Bij het breken van deze voorwerpen kunnen mensen gezondheidsrisico’s lopen, vooral bij het breken van de meetinstrumenten. De gezondheidsrisico’s door het breken van de fluorescentielampen zijn klein. Maar, in alle gevallen waarbij kwik gemorst wordt, is het belangrijk goede maatregelen te treffen.
Deze maatregelen zijn vooral gericht op het voorkomen van verdamping van het kwik en het inademen van kwikdamp.
Het kwik dat vrijkomt bij het breken van kwikhoudende producten is vooral gevaarlijk bij inademen. Inademing is voor deze vorm van kwik namelijk de belangrijkste blootstellingroute, omdat 80% van het ingeademde kwik in het lichaam wordt opgenomen. Via de mond en intacte huid wordt deze vorm van kwik praktisch niet opgenomen. Ingeademd kwik komt makkelijk in de hersenen, omdat het de bloed-hersenbarrière kan passeren.
Daarnaast kan het ook de placenta passeren. Als metallisch kwik eenmaal in de hersenen of de foetus is, wordt het omgezet in kwikionen. In deze vorm kan het daar voor lange tijd ‘gevangen’ zitten, en als gevolg hiervan accumuleren.
Kwik is bij kamertemperatuur vloeibaar, het heeft de neiging om in kleine bolletjes bij elkaar te blijven.
Kwik is bij kamertemperatuur ook vluchtig, dit wil zeggen: dat het verdampt. Door verdamping kan vloeibaar kwik in een ruimte leiden tot langdurige blootstelling aan kwikdamp.
Blootstelling aan hoge concentraties kwikdamp kan acute effecten veroorzaken; effecten die binnen enkele uren zichtbaar worden, zoals: hoesten, droge keel, ademnood, oogirritatie, buikpijn, misselijkheid, overgeven, hoofdpijn, duizeligheid, zwakte, hoge bloeddruk en hartslag, afname van spierreflexen.
Het risico op acute effecten van vloeibare kwik is bij kamertemperatuur gering. Als vloeibare kwik verwarmd wordt bestaat er wel risico voor acute klachten, omdat er dan hoge concentraties kwikdamp in de lucht kunnen ontstaan.
Bij kamertemperatuur kan vloeibare kwik wel effecten veroorzaken als de blootstelling lang duurt (dagen, weken, maanden; afhankelijk van de concentratie in lucht). Langdurige inademing van kwikdamp kan schade veroorzaken aan het zenuwstelsel en de nieren. Neurologische symptomen zijn: verminderde zenuwgeleiding, verminderde motoriek (bijvoorbeeld: oog-hand coördinatie), geïrriteerdheid, hoofdpijn, slechte concentratie, schichtigheid, trillingen, korte termijn geheugenverlies. Daarnaast kan het oogirritatie, buikkrampen, diarree, misselijkheid, verminderde eetlust, gewichtsverlies en jeukende huid veroorzaken.
Kinderen kunnen zogenaamde acrodynia krijgen. Dit wordt gekenmerkt door roze gekleurde handpalmen en voetzolen, overmatig transpireren, jeuk, pijn aan de ledematen, zwakte, geïrriteerdheid, lusteloosheid, moeite met slapen.
Ook kan kwik bij overgevoelige mensen allergische reacties (contactdermatitis) veroorzaken.
Kinderen lopen meer risico op effecten van kwik dan volwassen, omdat:
• kwikdamp zwaar is, waardoor de concentraties bij de vloer, waar kinderen spelen, hoger zijn;
• de ademhalingsnelheid van kinderen hoger is, waardoor ze meer kwik binnenkrijgen;
• bij kinderen kwik makkelijker in de hersenen kan komen;
• het zenuwstelsel van kinderen nog in ontwikkeling is.
De effecten van kwik zijn voornamelijk bekend van arbeiders die met kwik werken en waarbij chronische neurologische effecten werden vastgesteld. Daarnaast zijn er casussen bekend van kinderen die met kwik speelden, of van mensen die kwik gebruikten voor bepaalde rituelen, of van het morsen grote hoeveelheden kwik. In deze gevallen ging het om blootstelling aan hoge concentraties kwikdamp in de lucht.
Het breken van barometers/bloeddrukmeters met kwik kan, als het kwik niet opgeruimd wordt of niet goed verwijderd kan worden, leiden tot een hoge kwikconcentratie in lucht. Als gevolg hiervan kunnen mensen na verloop van tijd (weken, maanden) gezondheidsklachten krijgen. Het risico op acute klachten wordt klein geacht, omdat vloeibare kwik bij kamertemperatuur niet zo snel leidt tot de hoge concentratie waarbij acute effecten werden gevonden. Dit kan wel gebeuren als het kwik op een warm oppervlak of in een apparaat valt dat zorgt voor verspreiding in de lucht.
Risico’s van kwikhoudende producten
Kwik wordt gebruikt in verschillende consumentenproducten, zoals barometers, bloeddrukmeters, thermometers, batterijen, tl-buizen, spaarlampen. Bij het breken van deze artikelen kan het kwik vrijkomen.
Of dit risico’s oplevert voor de gezondheid is afhankelijk van de hoeveelheid kwik die vrijkomt en als gevolg daarvan de hoeveelheid kwikdamp die ingeademd kan worden. Het 'Departement van Environmental Public Health' in de VS, dat zich bezig houdt met het verwijderen van gemorst kwik, heeft normen voorgesteld waarbij actie moet worden ondernomen: opruimen bij een kwikconcentratie in lucht boven de 1 microgram/m3 en evacuatie uit de woning bij een kwikconcentratie in lucht boven de 10 microgram/m3 .
Deze instantie beschouwt het breken van alle voorwerpen die meer kwik bevatten dan een thermometer als risicovol (zoals barometers, bloeddrukmeters).
Barometers/bloeddrukmeters:
Bloeddrukmeters en barometers bevatten grote hoeveelheden kwik (ongeveer 150 gram, respectievelijk 900 gram). Er zijn geen casussen bekend waarbij kwikconcentraties in lucht werden gemeten na het breken van een van deze instrumenten. Het is aannemelijk dat het morsen van deze hoeveelheden, door het breken van de instrumenten, kan leiden tot hoge kwikconcentraties in lucht (vergelijkbaar met bovengenoemde voorbeelden).
Conclusie: Het breken van barometers/bloeddrukmeters met kwik kan, als het kwik niet opgeruimd wordt of niet goed verwijderd kan worden, leiden tot een hoge kwikconcentratie in lucht. Als gevolg hiervan kunnen mensen na verloop van tijd (weken, maanden) gezondheidsklachten krijgen. Het risico op acute klachten wordt klein geacht, omdat vloeibare kwik bij kamertemperatuur niet zo snel leidt tot de hoge concentratie waarbij acute effecten werden gevonden. Dit kan wel gebeuren als het kwik op een warm oppervlak of in een apparaat valt dat zorgt voor verspreiding in de lucht.
Spaarlamp of Tl-buis:
De hoeveelheid kwik in deze lampen is erg klein; een spaarlamp bevat 2-5 milligram kwik, een Tl-buis ongeveer 3 milligram. Deze hoeveelheid is veel minder (ong. 500 keer) dan in een thermometer (1-3 gram = ong. 0,2 ml).
Het risico op gezondheidsklachten is afhankelijk van het feit of de lamp breekt als hij warm is, of als hij koud is. Deze twee scenario’s verschillen in de mate en duur van de blootstelling en daarmee in de risico’s voor de gezondheid.
Kwik in een spaarlamp en een Tl-buis komt namelijk gedeeltelijk voor als vloeistof en gedeeltelijk als damp. De bijdrage van beiden fasen is afhankelijk van de temperatuur.
Bij kamertemperatuur is het kwik in de lamp voornamelijk vloeibaar (verzadigde dampconcentratie bij kamertemperatuur: 15 milligram/ m3. In een lamp van 20 cm3 bevindt zich ongeveer 0,30 microgram in dampvorm). Bij het breken van een koude lamp komt het kwik dus voornamelijk als vloeistof vrij. Als de lamp warm is komt het kwik voornamelijk voor als damp, dus bij het breken van een warme lamp komt het kwik voornamelijk als damp vrij.
Het breken van een koude lamp:
Bij het breken van een koude lamp komt vloeibare kwik vrij. Een spaarlamp bevat 2-5 milligram kwik (0,0004 ml). Van deze hoeveelheid zal waarschijnlijk een gedeelte aan het glas blijven hangen en bij het opruimen afgevoerd worden. Volgens modelberekening van de GGD in Groningen zou, als er 1 milligram kwik achterblijft in een kleine slecht geventileerde ruimte (15 m3 met een ventilatievoud van 0,5), de te verwachten concentratie ongeveer 20 nanogram/m3 zijn (afhankelijk van, onder andere, temperatuur en structuur van de verontreinigde oppervlakken). Dit is lager dan de veilige norm voor levenslange blootstelling (50 nanogram/m3). Geschat op basis van de GGD berekening zou, indien de maximale hoeveelheid (5 milligram) in een slecht geventileerde kleine ruimte achterblijft, de luchtconcentratie ongeveer 100 nanogram/m3 zijn. Dit zou betekenen dat de kwikconcentratie (tijdelijk) boven de veilige norm komt.
Conclusie: Het breken van een koude spaarlamp of Tl-buis kan, als het kwik niet opgeruimd wordt of niet goed verwijderd kan worden, leiden tot een kwikconcentratie in lucht boven de veilige norm voor levenslange blootstelling. Het risico op acute klachten van deze hoeveelheden is zeer klein. Bovendien is te verwachten dat het risico op gezondheidseffecten op de langere termijn klein is, omdat de (te hoge) blootstelling tijdelijk is (de norm is gebaseerd op levenslange blootstelling). Het is niet bekend of gevoelige mensen klachten (contactdermatitis) kunnen krijgen door deze blootstelling.
Het breken van een warme lamp:
Als de lamp heet is komt het kwik vrij in de vorm van damp. Bij hoge concentraties kan kwikdamp acute effecten veroorzaken. Het risico op acute klachten als gevolg van het breken van een spaarlamp kan geschat worden uitgaande van een worst-case scenario, waarbij de maximale hoeveelheid kwik volledig als damp vrij komt en zich verspreidt in een kleine ruimte. Uit een spaarlamp komt maximaal 5 milligram kwikdamp vrij. Na verspreiding in een gesloten kleine ruimte van 10 m3 (2 x 1 x 5) zal dit leiden tot een kwikconcentratie van 500 microgram/m3. Aangezien er geen norm bekend is voor acute blootstelling is het risico op acute effecten niet eenduidig vast te stellen. De berekende kwikconcentratie is lager dan de door de EPA afgeleide drempelwaarde voor acute effecten (700 microgram/m3).
Als er snel wordt geventileerd zal een groot deel van de kwikdamp naar buiten gaan. Een deel kan door condensatie op koude oppervlakken in de ruimte achterblijven en geleidelijk verdampen.
Vergelijkbaar met het breken van een koude lamp kan dit volgens de modelberekening van de GGD (als er 1 milligram kwik achterblijft in een kleine slecht geventileerde ruimte) leiden tot een kwikconcentratie van ongeveer 20 nanogram zijn. Dit is lager dan de veilige norm voor levenslange blootstelling (50 nanogram/m3).
Conclusie: Het breken van een warme spaarlamp of Tl-buis kan, kort na het breken, leiden tot een hoge kwikconcentratie in lucht. Het risico op acute klachten van deze hoeveelheden is waarschijnlijk klein, maar kunnen afhankelijk van de specifieke situaties niet geheel worden uitgesloten. Als er goed wordt geventileerd is het risico op gezondheidseffecten op de langere termijn ook klein. Het is niet bekend of gevoelige mensen klachten (contactdermatitis) kunnen krijgen door deze blootstelling.
Adviezen:
Bij breken van thermometer:
• Tijdens en na schoonmaken goed luchten en ventileren.
• Alleen iemand in de ruimte laten die de resten opruimt. Geen kinderen/zwangeren in de verontreinigde ruimte.
• Verplaatsen van kwik zoveel mogelijk voorkomen door voor en tijdens het opruimen zo min mogelijk heen en weer te lopen naar andere ruimten.
• Proberen het kwik bij elkaar te vegen tot één grote druppel met papiertje, of met plakband op te pakken.
Door zwavelpoeder (verkrijgbaar bij apotheek) op de druppel te strooien kan er minder kwik verdampen en is het beter op te vegen.
• Geen stofzuiger gebruiken bij het opruimen, omdat hierdoor het kwik zich meer verspreidt. Mocht de stofzuiger toch gebruikt zijn, dan de zak naar het chemisch afval en de stofzuiger goed reinigen.
• Het afval in plastic zak doen, deze goed af te sluiten en het klein chemisch afval doen.
• Ook textiele oppervlakken, zoals kleding en knuffels, waarop kwik is gemorst in een plastic zak doen, goed afsluiten en bij het klein chemisch afval doen.
• Lichaamsdelen die met kwik in aanraking zijn geweest zo goed mogelijk wassen met zeep.
Bij alle voorwerpen die meer kwik bevatten dan thermometer:
• Goed luchten en ventileren.
• Iedereen uit de verontreinigde ruimte.
• Professionele instantie inschakelen (bv GGD) voor het opruimen.
• Mensen die blootgesteld zijn kwik in bloed/urine laten meten.
Bij het breken van een spaarlamp:
• Eerst minstens 15 minuten luchten en daarna ventileren.
• Alleen iemand in de ruimte laten die de resten opruimt. Geen kinderen/zwangeren in de verontreinigde ruimte.
• Resten opvegen met een papiertje/handschoenen aan.
• Geen stofzuiger gebruiken bij het opruimen, omdat hierdoor het kwik zich meer verspreidt.
Mocht de stofzuiger toch gebruikt zijn, dan de zak naar het chemisch afval en de stofzuiger goed reinigen.
• Ook als je een harde borstel gebruikt bestaat het gevaar dat je het kwik in kleine partikeltjes breekt die in de lucht kunnen worden geslingerd.?
• Het afval in plastic zak doen, deze goed af sluiten en bij het klein chemisch afval doen.
• Bekijk het tweede filmpje onderaan ...
Nog iets belangrijks… gebruik geen dimmers op gewone spaarlampen!
Om duidelijk te maken hoe gevaarlijk spaarlampen kunnen zijn laat ik jullie enkele schokkende afbeeldingen zien van iemand die een lampje wilde verwisselen, een spaarlamp kapot liet vallen omdat die te warm was en er per ongeluk in stapte.
Het voorval deed zich wel in Antigua voor, een eiland Caribische Zee waar de meeste mensen geen schoeisel dragen. Hoe het is afgelopen, weten we niet, maar op een bepaald moment werd er wel gevreesd dat zijn voet moest geamputeerd worden.
Tot besluit... hoe (on)gezond zijn LED’S voor de retina van het oog?
Reageer
Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.