|
|
|
|
|
|
|
Auteur
Angelus
Geplaatst op
zaterdag 18 oktober 2008 4:08
|
|
|
|
|
|
|
Drie weken nadat de aandelenmarkt in 1929 in elkaar plofte, sprong Lawrence J. Fava in de Schuylkill Rivier van Philadelphia. Hij was een immobiliënmakelaar van middelbare leeftijd, en reageerde totaal vertwijfeld en dolgedraaid op de verliezen die hij had geleden. Dit wist men omdat hij een zelfmoordnota had achtergelaten. Hij liet die afscheidsbrief op de Girard Avenue Brug achter en sprong toen in de diepe duisternis, regelrecht het koude water in. Maar Fava overleefde de val en van zodra hij het ijskoude water raakte, had hij onmiddellijk spijt van zijn wanhoopsdood.
Fava dacht dat de Schuylkill Rivier de enige oplossing was. Spijtig genoeg geen oplossing voor zijn financiële problemen, maar dé oplossing voor de angsten die de rust van zijn geest hadden weggekaapt. Angst voor de toekomst besloop hem, dag en nacht. Hij voelde zich 'als een onschuldige persoon die, wegens al zijn verliezen, eeuwig zal moeten blijven lijden'. Maar van zodra de inhoud van de rivier hem omsloot werd hij plotseling door een nieuwe angst overvallen; een angst, die hij moeilijk kon beschrijven. Hij was bang van een 'helder iets' dat in dat moment in hem tegenwoordig was. Fava verkreeg uitzicht op zijn situatie en hij klampte zich vast aan een voet van de brugzuil vanuit een wanhopige innerlijke wens om zijn beslissing ongedaan te maken.
Met het oog op de huidige gesmolten economische wereld hebben sommige mensen veel meer redenen om zich zorgen te maken dan anderen - vooral die mensen, die hun spaarcentjes op dit ogenblik dringend nodig hebben. Het is dus vooral voor die personen dat angst een bepaald doel in zich draagt: het zet aan tot actie teneinde verder verliezen kost wat kost te vermijden. Maar voor al de anderen blijft wat er in de aandelenmarkt over de volgende 3, 10 of 20 jaar zal gebeuren, een groot vraagteken. Wat zal er van onze huidige spaarcentjes tegen dan zijn geworden - want, tegen dan zullen we ze nodig hebben. We kunnen de financiële toekomst niet voorspellen. Met andere woorden: het proberen allen al is dus zinloos. Maar angst werkt niet met dezelfde regels.
Het deel van het brein dat in die momenten van bang zijn alles overneemt wordt amygdala genoemd. Het is een oeroude amandelvormige kern van neuronen die diep in onze temporale lobben verscholen zit en deel uitmaakt van het limbisch systeem. De amygdala legt verbanden tussen informatie die van verschillende zintuigen afkomstig is en koppelt deze aan emoties. De amygdala is dus ontworpen om overdreven gevoelig te zijn voor bepaalde dingen - dingen, zoals al wat oncontroleerbaar is en oneerlijk (bijvoorbeeld: een terroristische aanval met betrekking tot een vliegtuig) - en de amygdala is opmerkelijk vergevingsgezind ten opzichte van veel dodelijkere bedreigingen, die het tot een kleinere schaal reduceert alsof het iets minder erg is, zoals een betrokken zijn in verkeersongeval, of wanneer je een hartaanval krijgt.
De amygdala verafschuwt vooral het onvoorspelbare. Laboratoriumexperimenten met ratten, maar ook met mensen, toonden aan dat beide soorten eerder een voorkeur hebben voor voorspelbare schokken dan voor onvoorspelbare schokken. Dit komt omdat in een normale dag het brein met shortcuts werkt. 'Shortcuts' kunnen we vertalen als 'kortere wegen zoeken'. We herkennen patronen om in fracties van seconden bliksemsnelle oordelen te vellen over wat we zien. Shortcuts zijn onverbiddelijk efficiënt, hetgeen een belangrijk iets is voor een orgaan dat slechts 40 watt stroom verbruikt per verrichting. Maar hoe meer we met onzekerheden worden geconfronteerd, hoe meer shortcuts ons brein daarvoor gebruikt. En deze shortcuts leiden onherroepelijk tot een groot aantal voorspelbare vergissingen.
Shortcuts maken ons, bijvoorbeeld, vatbaar om die dingen te doen die iedereen doet - of, datgene wat sommige personen ons zeggen dat we moeten doen. Het brein is niet in staat - en kan het zich ook niet veroorloven - om alles in een milliseconde van tijd te re-evalueren. Dit heeft als gevolg dat het eerder de opinies van anderen zal aannemen en het als het zijne beschouwen.
In een toestand van sterke onzekerheid wil het brein kost wat kost iets doen - eender wat. Dit gaat meestal gepaard met onze instinctcentrum. Bijvoorbeeld: indien we door iets gekwetst worden, zullen we reflexief wegtrekken.
Gelukkiglijk heeft onze brein nog vele andere eigenschappen, en één daarvan is 'flexibiliteit'. Van zodra we onze zwakheden kennen, kunnen we er compensaties voor gaan zoeken. Het deel van jouw brein dat geassocieerd wordt met het zogenaamde 'bewuste denken', zit in de frontale kwab en die staat direct in verbinding met de amygdala en kan het dan ook tot rust brengen. Maar dit vereist een beetje inspanning, en creativiteit. Je bent het meest productief van zodra je (h)erkent dat een angstgevoel een heel normaal verschijnsel is in een omgeving van onzekerheid. Kijk naar dat angstgevoel en geef je emoties geen kans om er mee te gaan spelen. Emoties hebben nu eenmaal een wispelturig karakter.
Gemakkelijker gezegd dan gedaan, zou ik durven schrijven. Alles voelt goed aan zolang alles goed gaat. Maar het mechanische gedeelte van de totale mens reageert zonder uitzondering op elke prikkel van buitenaf. Vragen die we ons onder andere kunnen stellen, zijn: Maar wat als er innerlijke paniek uitbreekt? Wat als ons brein op hol slaagt? Het gewone brein is zich helemaal niet bewust van hoe het mechanische gedeelte in het lichaam, waarin het verblijft, functioneert. Daarom is mechanica van toepassing op de mens, geen psychologie.
De hamvraag is: hoe kan een mens in godsnaam zijn brein controleren in die momenten dat het brein dat gehele lichaam controleert?... Sterker zelfs: het brein controleert te allen tijde het lichaam, met als gevolg dat we die vraag nooit kunnen beantwoorden. Toch niet als de mens blijft wat hij nu is: een lichaam dat door de hersenen wordt geregeerd. Zonder zelfkennis, een grondige kennis van zichzelf, kan een mens nooit of te nimmer de vele vragen die we ons stellen beantwoorden. Om die reden is het dan ook wijs om te roeien met de spanen die we hebben.
In die momenten dat angst ons overvalt kunnen we overwegen wat het ergste is dat ons kan overkomen. Wat zul je eerst doen, wat dan, en wat daarna? Vooraf gecontempleerde acties kunnen elk levensgevaar mentaal verkleinen en nieuwe mogelijkheden introduceren. We geraken heel sterk gehecht aan een toekomst die we mentaal hebben geconstrueerd. Hoe sterker je je aan jouw eigen verhaal vastklampt, hoe meer kans dat het ook zo zal zijn. De mens schept, bewust of onbewust, zijn eigen toekomst.
Nadat Fava in de rivier sprong wist, of herinnerde, zijn brein zich hoe het zich moest gedragen. De man hield zich aan de pilaar vast totdat hij door een politieboot werd gered. Zij brachten hem naar het hospitaal waar hij vrij snel herstelde.
Reageer
Opgelet: momenteel ben je niet ingelogd. Om onder jouw eigen naam te posten kun je hier inloggen.