50.000 heksenkinderen in Congo leven op straat

Een grote meerderheid van meer dan 50.000 straatkinderen in de Congolese hoofdstad Kinshasa is verstoten, na eerst van 'hekserij' te zijn beschuldigd. Na een beschuldiging wordt het kind naar een evangelische predikant of 'pasteur' meegenomen. De 'pasteur' is volgens het volksgeloof de enige die het kind kan 'genezen', door de duivel uit te drijven. Het plaatst de predikant in een erg machtige positie. In Kinshasa biechtten sommige 'pasteurs' aan de Britse 'Save the children' op dat ze de beschuldiging soms hebben bevestigd, om er munt uit te slaan.

Over de aanpak van Congo's fenomeen van 'heksenkinderen' en de uitdrijvingen heerst verdeeldheid. Een uitdrijving kan bijzonder gewelddadig, en dus erg traumatiserend zijn voor het kind. Frida (10) en Asha (8) uit Kinshasa getuigden aan de krant 'De Standaard' dat de profetes Maman Nzuzi brandende kaarsen op hun lichaam dooft en Asha's rechtervoet met brandend plastiek heeft verwond. Een andere uitdrijver, pasteur Moïse Tshombe, toonde een rubberen peer, onder meer gevuld met zout water, die hij elke dag anaal bij de kinderen inbrengt en leegspuit.

Bekijk de video en noteer hoe gewone mensen die niet in hekserij geloofden door priesters worden gehersenspoeld en hoe de duivel in de naam van Jezus wordt uitgedreven.



Filip De Boeck, antropoloog aan de KU Leuven, verricht al jaren onderzoek naar het fenomeen. Westerse hulporganisaties in zwart Afrika veroordelen volgens hem al te snel ouders en pasteurs, zonder dat zij het culturele fenomeen trachten te begrijpen. 'De pasteurs zijn deel van het probleem, maar bieden tegelijk de oplossing. Daarom moeten zij bondgenoten van de hulpverleners worden.' Dus, hebben we hier in België een iemand, een antropoloog aan de KU Leuven nog wel, die zijn hand boven die pasteurs houdt !



De Congolese psycholoog José Mpundu noemt samenwerken met exorcisten dan weer 'schaamtelijk' en 'illegaal': 'De pasteurs hebben een intellectuele en theologische recyclage nodig. Een deel van hen begint dat nu te begrijpen. 'Save the children' werkt bijvoorbeeld aan een netwerk van pasteurs, die zich in Kinshasa tegen gewelddadige uitdrijvingen verzetten, en de demonen uitsluitend met gebeden bestrijden.

Het centrum voor straatkinderen 'Ndako Ya Biso', 'Ons Huis' vangt al drie jaar zo'n veertig tot vijftig kinderen per dag op, voor een douche en een warme maaltijd. 'En een knuffel om hen wat moed te geven', zegt Jean-Pierre Godding, de Belgische pater die het centrum leidt. 'We proberen de kinderen te tonen dat het leven meer kan zijn dan agressie en geweld.' Ook Frida en Asha klopten bij dit centrum aan. Maar uiteindelijk moesten ze naar huis terug. 'Dit is een dagopvang, het blijft een tijdelijke oplossing', zegt Godding. 'Het is onze bedoeling de kinderen met hun familie te verzoenen en te herenigen.' In het geval van Frida, Asha en Blaise lukt dat niet; de kinderen worden nog altijd mishandeld. 'Daarom gaan we wekelijks een kijkje nemen', zegt de coördinator Arnold Mushiete. 'Tegelijk sporen we hun moeder in Brazzaville op. Lukt die hereniging niet, dan zoeken we een pleeggezin.'

'Volwassenen gebruiken geweld tegen de 'kindheksen', omdat ze verschrikkelijk bang van hen zijn', legt de klinische psycholoog José Mpundu uit, in het centrum voor geestelijke gezondheid van Kinshasa. 'Het geloof in mysterieuze, mystieke krachten is cultureel bepaald. Door de catastrofale socio-economische toestand wordt dat volksgeloof enorm uitvergroot. Soms betekent een kind verstoten alvast één mond minder te voeden.' Een kind dat in bed plast, luidruchtig is, te gulzig eet, ijlt: het kan allemaal als 'hekserij' worden uitgelegd. Kinderen zijn een gemakkelijke zondebok voor al wat in andermans leven kan mislopen: ontslag, geldverlies, ziekte of overlijden. Kinderen worden haast nooit door hun eigen ouders beschuldigd, vult José Mpundu aan: '99procent van de 'kindheksen', komt uit een nieuw samengesteld gezin. (De vraag is dus: als dit dé waarheid is, hoe komt zo'n kind dan in een pleeggezin?) Het kind wordt erg vaak beschuldigd door een oom, stiefvader of -stiefmoeder, die bijvoorbeeld na de dood van de ouders van het kind af wil.'

Een andere factor is het religieuze element: 'Sommigen verklaren zich plots 'pasteu', en profiteren van de enorme naïviteit van de Congolezen', zegt de psycholoog. Dit fenomeen heeft verschillende aspecten, en dat maakt het zo complex', zegt Mpundu. 'Er is het economische luik; de problemen van de mensen. Daarnaast is er de culturele kant, het diepgewortelde volksgeloof. Ten slotte heeft het fenomeen ook een politieke zijde. De machthebbers hebben immers baat bij dit soort volksgeloof, dat de aandacht afleidt van de échte problemen.' Volgens een bepaling in de nieuwe Congolese grondwet is iemand van hekserij beschuldigen, strafbaar. Een goede stap, vindt Mpundu. 'Maar de staat moet het volk ook helpen dit geloof te doorprikken. De samenleving heeft hekserij bedacht om de oorsprong van het kwade -zoals de dood, ziekte of ongevallen- te verklaren, niet om van iemand af te geraken. We kunnen er zelf een punt achter zetten, door er niet langer in te geloven.'

Volgens José Mpundu is dat een kwestie van generaties. 'In Europa hebben de vooruitgang en de ratio het volksgeloof in hekserij vernietigd. Hetzelfde kan in Afrika gebeuren, als de levensomstandigheden verbeteren.'



Een greep uit het leven van Frida, Asha en Blaise

Op het kruispunt van Ngaba en Makala, twee rumoerige cités aan de rand van Kinshasa, is het een drukte vanjewelste. Aftandse minibusjes en verroeste Mercedessen rijden luid toeterend af en aan. Tegelijk trachten hordes marktkramers elk denkbaar artikel voor een prijsje van de hand te doen. Kinshasa is een grootstad met zeven miljoen inwoners, met het wegennet van een Vlaams dorp. Amper vijf procent van de Kinois in deze chaotische hoofdstad heeft een vast inkomen. Al de rest leeft van de informele, parallelle economie die de nieuwe norm is geworden en de officiële economie allang heeft vervangen.

Frida (10) woont met haar zusje Asha (8) en broertje Blaise (6) op een uur stappen van de hoofdweg in Makala. Tijdens dit regenseizoen zijn de wegen van aangestampte aarde in Makala helemaal weggespoeld, en blijft enkel een natte moddermassa over. In de cités van Kinshasa -waar negentig procent van de Kinois wonen- is er geen straatverlichting, geen sanitair, nauwelijks elektriciteit in de huizen en slechts af en toe stromend water. Dat de huizen hier van beton zijn, is meteen het enige onderscheid met een sloppenwijk.

'Frida's problemen zijn begonnen, toen haar ouders uit elkaar gingen en haar moeder verhuisde naar het aangrenzende Congo-Brazzaville', vertelt Arnold Mushiete, coördinator van Ndako Ya Biso (Swahili voor 'Ons Huis'), het opvangcentrum voor straatkinderen in Makala. 'Kort nadat Frida's vader is hertrouwd, werd zijn nieuwe vrouw zwanger', gaat Mushiete verder. 'Tijdens haar zwangerschap kreeg Frida's stiefmoeder nachtmerries en werd ze ook ziek. De enige verklaring die zij daarvoor kon bedenken, was dat Frida, Asha en Blaise kindheksen waren, erop uit om haar en haar ongeboren kind op te eten. De vader bracht de drie kinderen naar maman Nzuzi, de lokale 'profetes' in Makala. Nzuzi behoort tot de kerk van de profeet Simon Kimbangu. Zoals veruit de meeste 'profeten' of priesters van de nieuwe charismatische kerken in Congo bevestigde Mama Nzuzi dat de kinderen behekst waren. De uitdrijfster stelde hun vader tegen betaling een duiveluitdrijving in fases voor.

We treffen Frida, Asha en Blaise thuis helemaal alleen aan. Ze hebben honger, zeggen ze. Niet alleen is er onvoldoende eten -de helft van de Kinois kunnen zich al jaren slechts één maaltijd per dag veroorloven- zogenaamde 'kindheksen' krijgen vaker meerdere dagen helemaal niets te eten. 'Die vastenperiode zou de duivel in hen verzwakken, zodat die gemakkelijker kan worden uitgedreven', zegt de hulpverlener Arnold Mushiete. Vanmiddag moeten de drie kinderen naar een nieuwe uitdrijvingssessie van Mama Nzuzi. Frida's arm is fel gezwollen, omdat Mama Nzuzi hem bij een eerdere sessie bont en blauw heeft geslagen. Op Frida's lichaam heeft de profetes ook brandende kaarsen gedoofd. Haar kleine zus Asha heeft op haar rechtervoetje twee zwerende wonden: de profetes heeft brandend plastic op haar voet laten druppen. De kinderen grijpen al hun moed bijeen en vertrekken naar het huis van de uitdrijfster.

Als voor de spreekkamer van een arts wachten daar tientallen vrouwen en kinderen, op wat zij zelf als 'spirituele verlossing' omschrijven. Na een halfuurtje mogen de drie kinderen naar binnen. En wij met hen. Mama Nzuzi is een Congolese vrouw van een jaar of veertig. Ze zit op een plastic stoel, in een klein, donker lokaal dat in twee wordt gedeeld door een donker gordijn, met daarachter enkele zetels. Naast de koelkast staan Nzuzi's 'hulpmiddelen': kleine plastic flesjes met 'gewijd' water en een kom met wat ze zelf heilige aarde noemt. In twee hoeken van de ruimte liggen twee doodzieke vrouwen. Ze ijlen en spreken wartaal. Eén van hen is Frida's stiefmoeder; haar pasgeboren baby ligt naast haar, op de grond. Haar ogen draaien weg. Haar ziekte 'bewijst' dat ze door de drie kinderen werd behekst. Intussen zitten Frida, Asha en Blaise in een andere hoek muisstil gehurkt op een hoopje -alsof ze hopen zo onzichtbaar te worden. Mama Nzuzi's doordringende, boosaardige blik geeft iedereen een ongemakkelijk gevoel. Dan schreeuwt ze luid: 'Het kwade moet je vernietigen! Je kunt het nooit genezen!!' Iedereen wordt met het 'gewijde water' natgespoten. De ijlende vrouwen krijgen van Mama Nzuzi een genadeloos felle straal water in de ogen, oren en de mond. Dan zingt een volgeling van Nzuzi zolang opzwepende liederen totdat de profetes in trance gaat. 'Nu heeft de Heilige Geest haar in bezit genomen', wordt ons plechtig aangekondigd. 'Mama Nzuzi is nu niet langer verantwoordelijk voor haar woorden en daden.'

Nzuzi gaat dan als een bezetene te keer. Ze roept en tiert, gooit alle stoelen omver, huilt eerst wanhopig om vlak daarna in een schaterlach uit te barsten. Een kleine baby krijst, maar ook voor volwassenen is dit bijzonder eng. Wat te doen als ze de kinderen opnieuw verbrandt? Zover komt het ditmaal niet. Toch niet met een blanke erbij. Gevraagd naar haar uitdrijvingsmethoden antwoordt Nzuzi wijs: 'Ik kan daarover niet in detail treden, want na de trance herinner ik mij niets meer.' Voor Frida, Asha en Blaise is het enkel wachten tot morgen, tot een volgend bezoek aan Mama Nzuzi.

Evangelische kerken bijzonder machtig in Congo - Reportage van Ine Roox

Elke dag van de week stromen de gelovigen toe in de kerk van 'pasteur' Sony Kafuta. De evangelische predikant -die mirakels verricht en duivels uitdrijft- is in Kinshasa razend populair. Zijn bijnaam 'Rockman' verraadt het al: Sony Kafuta Rockman, generaal in de kerk van het Leger der Eeuwigheid, wordt hier als een rockster aanbeden. 'Voor de eindejaarsviering van 31december mogen de gelovigen een vrije bijdrage leveren: van 8.000 frank, ongeveer 10euro, tot 8.000 dollar, alles kan!' klinkt het dezer dagen op RTAE (Radio Télévision de l'Armée de l'Eternel), Kafuta's eigen televisie- en radiostation.

Sony Kafuta maakt eerst een afspraak voor een gesprek, laat ons dan twee uur wachten en wimpelt ons uiteindelijk telefonisch af: 'Jullie vertellen uiteindelijk toch alleen maar dat wij het volk dom houden, hen fabeltjes verkopen en uitbuiten.'

Zijn religieuze roeping heeft deze homme de Dieu alvast geen windeieren gelegd: Sony Kafuta Rockman is behalve superster ook miljonair: anders dan zijn straatarme volgelingen woont Kafuta in de rijke buurt Binza en staat er een privé-jet in zijn achtertuin. Zijn boekhouder verklapt dat eind december in Kimwenza, in het binnenland, Kafuta's eigen spirituele boerderij wordt geopend. 'Het zal Village Sony heten en het wordt een bezinningsoord.' Daar kunnen gelovigen, opnieuw tegen betaling, hun spirituele verlossing verkrijgen.

'De nieuw charismatische en evangelische kerken deden begin jaren negentig hun intrede in Congo', zegt Filip De Boeck, antropoloog aan de KULeuven en auteur van 'Kinshasa - Tales of the Invisible City', een studie naar onder meer kindheksen. 'Nu vind je op vrijwel elke straathoek in Kinshasa een evangelische kerk of de eenvoudiger barak van de zoveelste 'pasteur.

Tegelijk ontstond het fenomeen van 'kindheksen'. Hekserij was vroeger uitsluitend het domein van volwassenen, die het binnen de familie, of via seks konden verspreiden. Nieuw is dat nu ook een wildvreemde - en ook een kind - iemand kan 'beheksen'.

De 'pasteur' van een evangelische kerk beschuldigt een kind niet van hekserij, maar bevestigt enkel de beschuldiging. De ouders brengen het kind naar de kerk, zodat de pasteur de duivel kan uitdrijven. De pasteur krijgt daarvoor geld, eten of goederen. Dat gaat met misbruiken gepaard: 'We hebben getuigenissen van 'pasteurs', die bekennen dat ze de beschuldiging hebben bevestigd om aan de uitdrijving te kunnen verdienen', zegt Madeleine Mbière van de Britse ngo Save the Children, in Kinshasa. Tegelijk getuigen andere 'pasteurs' dat een hoop ouders hun kinderen voor altijd bij hen achterlaten, omdat ook na de uitdrijving de angst voor hun 'kindheks' te groot blijft.



De Pinksterbeweging is in Congo behalve een religieuze en culturele factor, ook een politieke machtsfactor van formaat. De kerken leunen nauw aan bij het officiële gezag. Sony Kafuta Rockman bijvoorbeeld, is de spirituele raadgever van president Joseph Kabila, wat beide heren nog machtiger maakt. 'In een vingerknip kan ik 500.000 mensen mobiliseren', riep Kafuta zo vorig jaar, tijdens de verkiezingsstrijd in Congo. Aanhangers van Kabila's rivaal Jean-Pierre Bemba plunderden daarop Kafuta's kerk in Kinshasa.

De evangelische kerken tellen miljoenen gelovigen. Daardoor heeft de katholieke kerk in Congo ernstig aan invloed ingeboet. Met mirakels, demonen en spirituele verlossingen die kunnen worden afgekocht, biedt de Pinksterbeweging de allerarmsten gemakkelijke verklaringen en ogenschijnlijk dito oplossingen voor hun extreme miserie.




Kortom: het is niet te geloven dat vandaag de dag nog mensen bestaan die nog in spoken, geesten, duivels, en heksen geloven... Enkel en alleen in het onderontwikkelde Zwarte Afrika?... Door op de link hiernaast te klikken... kun je een sessie beleven van een geestesuitdrijving in het Nederlandse Drenthe.

In verbeelding is alles mogelijk, inclusief op pruimtabak kauwen, of Marie zien ... Of denk je dat het allemaal écht is? Dat Jan Walschaerts uit 1892 het lichaam van een medium kan bezetten? Houd er evenwel rekening mee dat 'jouw waarheid', welke die ook is - afhankelijk van jouw overtuigingen en mentale opvoeding - daarom misschien nog niet dé waarheid is.

Boeiend, hé!

Commentaar

---

Reageer

---

Mijn naam:
Mijn e-mail adres:
Mijn commentaar:
Verificatie:	Typ de code hierboven in: